ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସଵିଲାସଂ ତ୍ରିନଯନଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଭରଣଶେଖରମ୍ ପଶ୍ଚିମଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାଭଂ ଲୋଚନତ୍ରିତଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍

ଖେଳମିଶ୍ର, ତିନି ଆଖି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭୂଷଣ ମୁକୁଟରେ, ପଶ୍ଚିମ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ତିନି ଆଖି ଜ୍ୟୋତିରେ ଚମକୁଛି।

ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାଧରଂ ସୌମ୍ଯଂ ମଂଦସ୍ମିତମନୋହରମ୍ ପଞ୍ଚମଂ ସ୍ଫଟିକପ୍ରଖ୍ଯମିଂଦୁରେଖାସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍

ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଅଧର ଥିବା, ମୃଦୁ ହସରେ ଆକର୍ଷକ ଏହି ପଞ୍ଚମ ଦେହଟି କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏହାରେ ପ୍ରଭାସିତ।

ଅତୀଵ ସୌମ୍ଯମୁତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନତ୍ରିତଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ଦକ୍ଷିଣେ ଶୂଲପରଶୁଵଜ୍ରଖଡ୍ଗାନଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍

ଏହି ଦେହଟି ବହୁତ ମୃଦୁ, ତିନିଟି ଫୁଲିଥିବା ଆଖି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, ପରଶୁ, ବଜ୍ର ଓ ଖଡ୍ଗ ଅଗ୍ନିର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

ସଵ୍ଯେ ଚ ନାଗନାରାଚଘଣ୍ଟାପାଶାଂକୁଶୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଜାନୁସଂବଦ୍ଧମାନାଭେଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାପ, ବାଣ, ଘଣ୍ଟା, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଅଛି; ତାଙ୍କର ଦେହ ଜଙ୍ଘାଠାରୁ ନିୟମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଓ ମାନର ମାପରେ ନିଶ୍ଚିତ।

ଆକଂଠଂ ଵିଦ୍ଯଯା ତଦ୍ଵଦାଲଲାଟଂ ତୁ ଶାଂତଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଶାଂତ୍ଯତୀତାଖ୍ଯକଲଯା ପରଯା ତଥା

ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ବେଢ଼ାଯାଇଛି; ଭଳି ଭାବରେ ଲଳାଟ ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଭିତ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଶାନ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପରାଶକ୍ତି ଅଛି।

ପଞ୍ଚାଧ୍ଵଵ୍ଯାପିନଂ ସାକ୍ଷାତ୍କଲାପଞ୍ଚକଵିଗ୍ରହମ୍ ଈଶାନମୁକୁଟଂ ଦେଵଂ ପୁରୁଷାଖ୍ଯଂ ପୁରାତନମ୍

ପଞ୍ଚଟି ପଥକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ପଞ୍ଚ କଳାର ଦେହରୂପେ ପ୍ରକଟ, ପୁରୁଷ ନାମର ପୁରାତନ ଭଗବାନ, ଈଶାନ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

ଅଘୋରହୃଦଯଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵାମଗୁହ୍ଯଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ସଦ୍ଯପାଦଂ ଚ ତନ୍ମୂର୍ତିମଷ୍ଟତ୍ରିଂଶତ୍କଲାମଯମ୍

ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଘୋର, ବାମ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ମହେଶ୍ୱର, ପାଦ ସଦ୍ୟ, ଏହି ଦେହ ଅଠତିନି ଶକ୍ତିରେ ଗଠିତ।

ମାତୃକାମଯମୀଶାନଂ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମମଯଂ ତଥା ଓଂକାରାଖ୍ଯମଯଂ ଚୈଵ ହଂସଶକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତମ୍

ଈଶାନ ମାତୃକାମୟ, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମମୟ ଓ ଓଁକାର ରୂପୀ, ହଂସ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ।

ତଥେଚ୍ଛାତ୍ମିକଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ସମାରୂଢାଂକମଂଡଲମ୍ ଜ୍ଞାନାଖ୍ଯଯା ଦକ୍ଷିଣତୋ ଵାମତଶ୍ଚ କ୍ରିଯାଖ୍ଯଯା

ଏଭଳି ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଉପରେ ଆସିଥିବା ମଣ୍ଡଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ଅଛି।

ତତ୍ତ୍ଵତ୍ରଯମଯଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଦ୍ଯାମୂର୍ତିଂ ସଦାଶିଵମ୍ ମୂର୍ତିମୂଲେନ ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ସକଲୀକୃତ୍ଯ ଚ କ୍ରମାତ୍

ସଦାଶିବ ନିଜେ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ସେ ତିନିଟି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ; ମୂଳରୁ ଦେହକୁ ଭାବନା କରି, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂପୂଜ୍ଯ ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯମର୍ଘାନ୍ତଂ ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା ମୂର୍ତିମନ୍ତଂ ଶିଵଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ସହ

ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପରାଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରାଵାହ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ସଦସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ ପଞ୍ଚୋପକରଣଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ସେଠାରେ ସଦାସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପଞ୍ଚଟି ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମଭିଶ୍ଚ ଷଡଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ତତୋ ମାତୃକଯା ସହ ପ୍ରଣଵେନ ଶିଵେନୈଵ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚ କ୍ରମାତ୍

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଓ ଷଡଙ୍ଗ ସହିତ, ମାତୃକାମାନେ, ପ୍ରଣବ ଓ ଶିବ ସହିତ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଶାଂତେନ ଵା ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ପୂଜଯେତ୍ପରମଂ ଦେଵଂ କେଵଲେନ ଶିଵେନ ଵା

ନହେଲେ ଶାନ୍ତିମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭେଦ ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ନେଇ ପରମ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ପାଦ୍ଯାଦିମୁଖଵାସାଂତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥାପନଂ ଵିନା ପଞ୍ଚାଵରଣପୂଜାଂ ତୁ ହ୍ଯାରଭେତ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ପାଦ୍ୟ ଆଦି ମୁଖବାସନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରି, ପ୍ରସ୍ଥାପନା ବିନା, ପଞ୍ଚ ଆବରଣର ପୂଜା କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରାଦୌ ଶିଵଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମତଃ କ୍ରମାତ୍ ଗଂଧାଦ୍ଯୈରର୍ଚଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦେଵୌ ହେରଂବଷଣ୍ମୁଖୌ

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କ ଡାହାଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ହେରମ୍ବ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ ଦେବତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣି ପରିତ ଈଶାନାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ସଶକ୍ତିକାନି ସଦ୍ଯାଂତଂ ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଯଜେତ୍

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଈଶାନ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଥମ ଆବରଣରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଷଡଂଗାନ୍ଯପି ତତ୍ରୈଵ ହୃଦଯାଦୀନ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ ଶିଵସ୍ଯ ଚ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ଵାହ୍ନେଯାଦି ସମର୍ଚଯେତ୍

ସେଠାରେ ଷଡଙ୍ଗ, ହୃଦୟ ଆଦିରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଆଦି ବାହନମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ତତ୍ର ଵାମାଦିକାନ୍ରୁଦ୍ରାନଷ୍ଟୌ ଵାମାଦିଶକ୍ତିଭିଃ ଅର୍ଚଯେଦ୍ଵା ନ ଵା ପଶ୍ଚାତ୍ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ କ୍ରମାତ୍

ସେଠାରେ ବାମ ଆଦି ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏଠି ଆଠଜଣ, ବାମ ଆଦି ଶକ୍ତିମାନେ ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ନୁହେଁ, ପରେ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ତେ ଯଦୁନଂଦନ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶୃଣୁ

ଯଦୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ ପରିବେଷକୁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ସ୍ନେହରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବେଷ ବିଷୟରେ କହିବି—ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।

ଅନଂତଂ ପୂର୍ଵାଦିକ୍ପତ୍ରେ ତଚ୍ଛକ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଵାମତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଦକ୍ଷିଣଦିକ୍ପତ୍ରେ ସହ ଶକ୍ତ୍ଯା ସମର୍ଚଯେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ବାମପାଖରେ ଶକ୍ତିକୁ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତଃ ପଶ୍ଚିମଦିକ୍ପତ୍ରେ ସହ ଶକ୍ତ୍ଯା ଶିଵୋତ୍ତମମ୍ ତଥୈଵୋତ୍ତରଦିକ୍ପତ୍ରେ ଚୈକନେତ୍ରଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ତାପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କର; ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଏକରୁଦ୍ରଂ ଚ ତଚ୍ଛକ୍ତିଂ ପଶ୍ଚାଦୀଶଦଲେ ଽର୍ଚଯେତ୍ ତ୍ରିମୂର୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ଚ ପୂଜଯେଦଗ୍ନିଦିଗ୍ଦଲେ

ପଶ୍ଚିମ-ଉତ୍ତର ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଏକ-ରୁଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କର; ଅଗ୍ନି-ଦିଗର ପଙ୍କରେ ତ୍ରିମୂର୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କର।

ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଂ ନୈରୃତେ ପତ୍ରେ ତଚ୍ଛକ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଵାମତଃ ତଥୈଵ ମାରୁତେ ପତ୍ରେ ଶିଖଂଡୀଶଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ନୈୃତ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାମପାଖରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କର; ଏହିପରି ମାରୁତ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଶଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଚେଜ୍ଯାସ୍ସର୍ଵର୍ତଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ ତୃତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ଶକ୍ତିଭିଶ୍ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବେଷରେ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଧିପତିମାନେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ; ତୃତୀୟ ପରିବେଷରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତିମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟସୁ କ୍ରମଶୋ ଦିକ୍ଷୁ ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ କ୍ରମାତ୍ ଭଵଃ ଶର୍ଵସ୍ତଥେଶାନୋ ରୁଦ୍ରଃ ପଶୁପତିସ୍ତତଃ

ଅଠ ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଉଗ୍ରୋ ଭୀମୋ ମହାଦେଵ ଇତ୍ଯଷ୍ଟୌ ମୂର୍ତଯଃ କ୍ରମାତ୍ ଅନଂତରଂ ତତଶ୍ଚୈଵ ମହାଦେଵାଦଯଃ କ୍ରମାତ୍ ଶକ୍ତିଭିସ୍ସହ ସଂପୂଜ୍ଯାସ୍ତତ୍ରୈକାଦଶମୂର୍ତଯଃ

ଉଗ୍ର, ଭୀମ ଓ ମହାଦେବ—ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତି ଅନୁକ୍ରମରେ; ପରେ ମହାଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ଏଠାରେ ଏକାଦଶ ମୂର୍ତି ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ମହାଦେଵଃ ଶିଵୋ ରୁଦ୍ରଃ ଶଂକରୋ ନୀଲଲୋହିତଃ ଈଶାନୋ ଵିଜଯୋ ଭୀମୋ ଦେଵଦେଵୋ ଭଵୋଦ୍ଭଵଃ

ମହାଦେବ, ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶଙ୍କର, ନୀଳଲୋହିତ, ଈଶାନ, ବିଜୟ, ଭୀମ, ଦେବଦେବ, ଭବୋଦ୍ଭବ,

କପର୍ଦୀଶଶ୍ଚ କଥ୍ଯଂତେ ତଥୈକାଦଶଶକ୍ତଯଃ ତତ୍ରାଷ୍ଟୌ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯାଃ ଵାହ୍ନେଯାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍

ଏବଂ କପର୍ଦୀଶ—ଏହି ଏକାଦଶ ଶକ୍ତି ନାମ ହେଉଛି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅଗ୍ନି ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।