ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶକ୍ତିମନ୍ତଂ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵୌ ଚ ଦଧାନଂ ଦକ୍ଷିଣେ କରେ ତୋମରଂ ତାଲଵୃଂତଂ ଚ ଘୃତପାତ୍ରଂ ତଥେତରୈଃ

ଏହି ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଶ୍ରୁଚ୍ ଓ ଶ୍ରୁବୁ, ତମର, ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା, ଘିଅ ପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଧରିଥିବା।

ଜାତଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵୈଵମାକାରଂ ଜାତକର୍ମ ସମାଚରେତ୍ ନାଲାପନଯନଂ କୃତ୍ଵା ତତଃ ସଂଶୋଧ୍ଯ ସୂତକମ୍

ଏହିପରି ଆକାରରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ। ଜନ୍ମର ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରି ଏବଂ ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କରି, ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଶିଵାଗ୍ନିରୁଚିନାମାସ୍ଯ କୃତ୍ଵାହୁତିପୁରସ୍ସରମ୍ ପିତ୍ରୋର୍ଵିସର୍ଜନଂ କୃତ୍ଵା ଚୌଲୋପନଯନାଦିକମ୍

ଶିବାଗ୍ନିର ଆଗ୍ନିକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ କରି, ପ୍ରଥମେ ହୋମ କରି, ପିତୃପୂଜା ଏବଂ ଚୂଡାକର୍ମ, ଉପନୟନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।

ଅପ୍ତୋର୍ଯାମାଵସାନାନ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍କାରମସ୍ଯ ତୁ ଆଜ୍ଯଧାରାଦିହୋମଂ ଚ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଂ ତତଃ

ଅପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯଜ୍ଞର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସ୍କାର କରି, ଘୀ ଦ୍ୱାରା ହୋମ ଏବଂ ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ରମିତ୍ଯନେନ ବୀଜେନ ପରିଷିଂଚେତ୍ତତଃ ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵେଶାନାଂ ଲୋକେଶାନାଂ ତଥୈଵ ଚ

'ରମ୍' ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରେ ଶିଚିତ କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଲୋକେଶ ଏବଂ ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।

ତଦସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରିତଃ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଧୂପଦୀପାଦିସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵହ୍ନିମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ କୃତ୍ଯଵିତ୍

ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ରଖି, ଯଥାକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧୂପ, ଦୀପ ଆଦିର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, କୌଶଳୀ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବା ଉଚିତ।

ସାଧଯିତ୍ଵାଜ୍ଯପୂର୍ଵାଣି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ପୁନରେଵ ଚ କଲ୍ପଯିତ୍ଵାସନଂ ଵହ୍ନୌ ତତ୍ରାଵାହ୍ଯ ଯଥାପୁରା

ଘୀ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପୁନି ଆସନ ବିନ୍ୟାସ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ତତଃ ପୂର୍ଣାଂତମାଚରେତ୍ ଅଥ ଵା ସ୍ଵାଶ୍ରମୋକ୍ତଂ ତୁ ଵହ୍ନିକର୍ମ ଶିଵାର୍ପଣମ୍

ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ। ଅଥବା ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଶିଵାଶ୍ରମୀ କୁର୍ଯାନ୍ନ ଚ ତତ୍ରାପରୋ ଵିଧିଃ ଶିଵାଗ୍ନେର୍ଭସ୍ମସଂଗ୍ରାହ୍ଯମଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵଂ ତୁ ଵା

ଶିବାଶ୍ରମର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଧି ନାହିଁ। ଶିବାଗ୍ନିର ଭସ୍ମ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

ଵୈଵାହୋଗ୍ନିଭଵଂ ଵାପି ପକ୍ଵଂ ଶୁଚି ସୁଗଂଧି ଚ କପିଲାଯାଃ ଶକୃଚ୍ଛସ୍ତଂ ଗୃହୀତଂ ଗଗନେ ପତତ୍

ବିବାହ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଭସ୍ମ କିମ୍ବା କପିଳା ଗାଁର ଗୋମୟ, ଭଲ ଆକୃତିରେ, ଆକାଶରୁ ପଡିଥିବା ସମୟରେ ଧରିବା ଉଚିତ।

ନ କ୍ଲିନ୍ନଂ ନାତିକଠିନଂ ନ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଂ ନ ଶୋଷିତମ୍ ଉପର୍ଯଧଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ପତିତଂ ଯଦି

ଏହା ଭିଜା ନୁହେଁ, ଅତି କଠିନ ନୁହେଁ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ ନୁହେଁ, ଶୁଷ୍କ ନୁହେଁ। ଉପର ଓ ତଳ ଅଂଶକୁ ଛାଡି, ପଡିଥିବା ଭାଗକୁ ନେବା ଉଚିତ।

ପିଂଡୀକୃତ୍ଯ ଶିଵାଗ୍ନ୍ଯାଦୌ ତତ୍କ୍ଷିପେନ୍ମୂଲମଂତ୍ରତଃ ଅପକ୍ଵମତିପାକ୍ଵଂ ଚ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଭସିତଂ ସିତମ୍

ଏହାକୁ ଗୋଲାକାର କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବାଗ୍ନିରେ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଅପକ୍ୱ କିମ୍ବା ଅତିପକ୍ୱ ଭାଗକୁ ଛାଡି, ଧଳା ଭସ୍ମକୁ ନେବା ଉଚିତ।

ଆଦାଯ ଵା ସମାଲୋଡ୍ଯ ଭସ୍ମାଧାରେ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍ ତୈଜସଂ ଦାରଵଂ ଵାପି ମୃନ୍ମଯଂ ଶୈଲମେଵ ଚ

ଏହାକୁ ନେଇ, ଭଲଭାବେ ମିଶାଇ, ଭସ୍ମଧାରକରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ଧାତୁ, କାଠ, ମାଟି କିମ୍ବା ପାଥରର ହୋଇପାରେ।

ଅନ୍ଯଦ୍ଵା ଶୋଭନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଭସ୍ମାଧାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ ସମେ ଦେଶେ ଶୁଭେ ଶୁଦ୍ଧେ ଧନଵଦ୍ଭସ୍ମ ନିକ୍ଷିପେତ୍

ଅଥବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମଧାରକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଉଚିତ, ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭସ୍ମକୁ ରଖିବା ଉଚିତ।

ନ ଚାଯୁକ୍ତକରେ ଦଦ୍ଯାନ୍ନୈଵାଶୁଚିତଲେ କ୍ଷିପେତ୍ ନ ସଂସ୍ପୃଶେଚ୍ଚ ନୀଚାଂଗୈର୍ନୋପେକ୍ଷେତ ନ ଲଂଘଯେତ୍

ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନୀଚ ଅଂଗରେ ଛୁଇଁବା, ଅବହେଳା କରିବା, କିମ୍ବା ଉପରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଭସିତମାଦାଯ ଵିନିଯୁଂଜୀତ ମନ୍ତ୍ରତଃ କାଲେଷୂକ୍ତେଷୁ ନାନ୍ଯତ୍ର ନାଯୋଗ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାପଯେତ୍

ଏହିପରି ଭସ୍ମକୁ ନେଇ, ଉଚିତ ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ, ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଭସ୍ମସଂଗ୍ରହଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵେ ଽନୁଦ୍ଵାସିତେ ସତି ଉଦ୍ଵାସନେ କୃତେ ଯସ୍ମାଚ୍ଚଣ୍ଡଭସ୍ମ ପ୍ରଜାପତେ

ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଇନଥିଲେ ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ବିଦାୟ ହେଲାପରେ, କ୍ରୁର ଭସ୍ମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ।

ଅଗ୍ନିକାର୍ଯେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଚ୍ଛିଵଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗତଃ ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତପ୍ରକାରାଦ୍ଵା ବଲିକର୍ମ ସମାଚରେତ୍

ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ବଳି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଥ ଵିଦ୍ଯାସନଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ସୁପ୍ରଲିପ୍ତେ ତୁ ମଣ୍ଦଲେ ଵିଦ୍ଯାକୋଶଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଯଜେତ୍ପୁଷ୍ପାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍

ତାପରେ, ଭଲଭାବେ ଲିପିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଜ୍ଞାନ ଆସନ ରଖି, ଜ୍ଞାନ ଭଣ୍ଡାର ସ୍ଥାପନ କରି, ଫୁଲ ଆଦି ଦ୍ୱାରା କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଦ୍ଯାଯାଃ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଗୁରୋରପି ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍ ତତ୍ରାସନଵରଂ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈ ଗୁରୁମର୍ଚଯେତ୍

ମନ୍ତ୍ରର ଚିତ୍ର ପୂର୍ବରୁ ଗୁରୁଙ୍କର ଚିତ୍ର ରଖି, ସେଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ଯୋଜନା କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋନୁପୂଜଯେତ୍ପୂଜ୍ଯାନ୍ ଭୋଜଯେଚ୍ଚ ବୁଭୁକ୍ଷିତାନ୍ ତତସ୍ସ୍ଵଯଂ ଚ ଭୁଂଜୀତ ଶୁଦ୍ଧମନ୍ନଂ ଯଥାସୁଖମ୍

ତାପରେ, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଓ ଭୋକା ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ନିଜେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ।

ନିଵେଦିତଂ ଚ ଵା ଦେଵେ ତଚ୍ଛେଷଂ ଚାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋ ନ ଲୋଭେନ ନ ଚଣ୍ଡାଯ ସମର୍ପିତମ୍

ଦେବତାଙ୍କୁ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଛି, ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଲୋଭରେ ନୁହେଁ, ଓ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାଦି ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ତତ୍ରାପ୍ଯେଷ ସମୋ ଵିଧିଃ ନ ତୁ ତତ୍ର ଶିଵୋସ୍ମୀତି ବୁଦ୍ଧିଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ

ଚନ୍ଦନ, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରଦାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ସମାନ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହି ସମୟରେ 'ମୁଁ ଶିବ' ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଭୁକ୍ତ୍ଵାଚମ୍ଯ ଶିଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହୃଦଯେ ମୂଲମୁଚ୍ଚରେତ୍ କାଲଶେଷଂ ନଯେଦ୍ଯୋଗ୍ଯୈଃ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରକଥାଦିଭିଃ

ଖାଇ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଶିବଶାସ୍ତ୍ର କଥା ଓ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟତୀତ କରିବା ଉଚିତ।

ରାତ୍ରୌ ଵ୍ଯତୀତେ ପୂର୍ଵାଂଶେ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ମନୋହରାମ୍ ଶିଵଯୋଃ ଶଯନଂ ତ୍ଵେକଂ କଲ୍ପଯେଦତିଶୋଭନମ୍

ରାତିର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ମନୋହର ପୂଜା କରି, ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଶୟନସ୍ଥଳ ଯୋଜନା କରିବା ଉଚିତ।

ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାଂବରାଲେପପୁଷ୍ପମାଲାଦିକଂ ତଥା ମନସା କର୍ମଣା ଵାପି କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ମନୋହରମ୍

ସମସ୍ତ ଭୋଜ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ, ଲେପ, ଫୁଲମାଳା ଓ ଏହିପରି ଦେବଦ୍ରବ୍ୟ, ମନରେ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସବୁକୁ ମନୋହର ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ଦେଵସ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ପାଦମୂଲେ ଶୁଚିସ୍ସ୍ଵପେତ୍ ଗୃହସ୍ଥୋ ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ ତଦନ୍ଯେ ଽପି ତୁ କେଵଲାଃ

ତାପରେ, ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଭାର୍ୟା ସହିତ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କର ପାଦମୂଳରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଏକା ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତ୍ଯୂଷସମଯଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ମାତ୍ରାମାଦ୍ଯାମୁଦୀରଯେତ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ମନସାଂ ଦେଵଂ ସାଂବଂ ସଗଣମଵ୍ଯଯମ୍

ପ୍ରଭାତ ସମୟ ଆସିଲା ବୋଲି ଜାଣି, ଦିନର ପ୍ରଥମ ମାପ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ମନରେ ଅବିନାଶୀ ଦେବତା, ଉମା ଓ ସାଥିମାନେ ପ୍ରତି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ଦେଶକାଲୋଚିତଂ କୃତ୍ଵା ଶୌଚାଦ୍ଯମପି ଶକ୍ତିତଃ ଶଂଖାଦିନିନଦୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ବୋଧଯେତ୍

ଏହି ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଶୌଚ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶଙ୍ଖ ଓ ଦିବ୍ୟ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।