ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତତୋ ହୋମଵିଶିଷ୍ଟେନ ଘୃତେନାପୂର୍ଯ ଵୈ ସ୍ରୁଚମ୍ ନିଧାଯ ପୁଷ୍ପଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଶ୍ରୁଵେଣାଧୋମୁଖେନ ତାମ୍

ତାପରେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୁଚ୍ ପୂରଣ କରି, ତାର ଆଗରେ ଫୁଲ ରଖି, ଶ୍ରୁଚ୍ ତଳକୁ କରି ଧରିବା ଉଚିତ୍।

ସଦର୍ଭେନ ସମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ମୂଲେନାଂଜଲିନୋତ୍ଥିତଃ ଵୌଷଡଂତେନ ଜୁହୁଯାଦ୍ଧାରାଂ ତୁ ଯଵସଂମିତାମ୍

ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ମୂଳ ଉଠାଇ ହାତ ଜୋଡି ଧରି, 'ଵୌଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯବ ଦାଣ୍ଡା ପ୍ରମାଣର ଧାରାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର।

ଇତ୍ଥଂ ପୂର୍ଣାହୁତିଂ କୃତ୍ଵା ପରିଷିଂଚେଚ୍ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ ତତ ଉଦ୍ଵାସ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଗୋପଯେତ୍ତୁ ହୁତାଶନମ୍

ଏଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ କରି, ପୂର୍ବର ଭଳି ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ୍; ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର।

ତମପ୍ଯୁଦ୍ଵାସ୍ଯ ଵା ନାଭୌ ଯଜେତ୍ସଂଧାଯ ନିତ୍ଯଶଃ ଅଥଵା ଵହ୍ନିମାନୀଯ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵର୍ତ୍ମନା

ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନିକୁ ବିଦାୟ କରି, ନାଭିରେ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍; କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣି, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।

ଵାଗୀଶୀଗର୍ଭସଂଭୂତଂ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଯଜେତ୍ ଅନ୍ଵାଧାନଂ ପୁନଃ କୃତ୍ଵା ପରିଧୀନ୍ ପରିଧାଯ ଚ

ବାଣୀ ଓ ମନର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପୁନର୍ବାର ଇଂଧନ ରଖି ଏବଂ ପରିଧି ଦଣ୍ଡା ଲଗାଇ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍।

ପାତ୍ରାଣି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵରୂପେଣ ନିକ୍ଷିପ୍ଯେଷ୍ଟ୍ଵା ଶିଵଂ ତତଃ ସଂଶୋଧ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀପାତ୍ରଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯତାନି ତଦଂଭସା

ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ଦୁଇ ଦୁଇ କରି ରଖି, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପାତ୍ରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସେଗୁଡିକୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଦରକାର।

ପ୍ରଣୀତାପାତ୍ରମୈଶାନ୍ଯାଂ ଵିନ୍ଯସ୍ଯା ପୂରିତଂ ଜଲୈଃ ଆଜ୍ଯସଂସ୍କାରପର୍ଯଂତଂ କୃତ୍ଵା ସଂଶୋଧ୍ଯ ସ୍ରକ୍ସ୍ରୁଵୌ

ପ୍ରଣୀତ ପାତ୍ରକୁ ଈଶାନ କୋଣରେ ରଖି, ଜଳରେ ପୂରଣ କରି, ଘିଅ ଶୁଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, ପରେ ମାଳା ଓ ଶ୍ରୁଚ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଗର୍ଭାଧାନଂ ପୁଂସଵନଂ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନଯନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପୃଥକ୍ପୃଥଗ୍ଘୁତ୍ଵା ଜାତମଗ୍ନିଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ଗର୍ଭାଧାନ, ପୁଂସବନ, ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ କ୍ରିୟା କରି, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅର୍ପଣ କରି, ନୂତନ ଜଳାଉଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର।

ତ୍ରିପାଦଂ ସପ୍ତହସ୍ତଂ ଚ ଚତୁଃଶୃଂଗଂ ଦ୍ଵିଶୀର୍ଷକମ୍ ମଧୁପିଂଗଂ ତ୍ରିନଯନଂ ସକପର୍ଦେନ୍ଦୁଶେଖରମ୍

ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଟି ପାଦ, ସାତଟି ହାତ, ଚାରିଟି ଶୃଙ୍ଗ, ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ, ମଧୁ ରଙ୍ଗ, ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ଜଟା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଶିରୋଭୂଷଣ ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ରକ୍ତଂ ରକ୍ତାମ୍ବରାଲେପଂ ମାଲ୍ଯଭୂଷନଭୂଷିତମ୍ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ସୋପଵୀତଂ ତ୍ରିମେଖଲମ୍

ଏହି ଅଗ୍ନି ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଲାଲ ପୋଶାକ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣରେ ସଜିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଉପବୀତ ଓ ତିନିଟି ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା।

ଶକ୍ତିମନ୍ତଂ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵୌ ଚ ଦଧାନଂ ଦକ୍ଷିଣେ କରେ ତୋମରଂ ତାଲଵୃଂତଂ ଚ ଘୃତପାତ୍ରଂ ତଥେତରୈଃ

ଏହି ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଶ୍ରୁଚ୍ ଓ ଶ୍ରୁବୁ, ତମର, ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା, ଘିଅ ପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଧରିଥିବା।

ଜାତଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵୈଵମାକାରଂ ଜାତକର୍ମ ସମାଚରେତ୍ ନାଲାପନଯନଂ କୃତ୍ଵା ତତଃ ସଂଶୋଧ୍ଯ ସୂତକମ୍

ଏହିପରି ଆକାରରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ। ଜନ୍ମର ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରି ଏବଂ ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କରି, ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଶିଵାଗ୍ନିରୁଚିନାମାସ୍ଯ କୃତ୍ଵାହୁତିପୁରସ୍ସରମ୍ ପିତ୍ରୋର୍ଵିସର୍ଜନଂ କୃତ୍ଵା ଚୌଲୋପନଯନାଦିକମ୍

ଶିବାଗ୍ନିର ଆଗ୍ନିକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ କରି, ପ୍ରଥମେ ହୋମ କରି, ପିତୃପୂଜା ଏବଂ ଚୂଡାକର୍ମ, ଉପନୟନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।

ଅପ୍ତୋର୍ଯାମାଵସାନାନ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍କାରମସ୍ଯ ତୁ ଆଜ୍ଯଧାରାଦିହୋମଂ ଚ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଂ ତତଃ

ଅପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯଜ୍ଞର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସ୍କାର କରି, ଘୀ ଦ୍ୱାରା ହୋମ ଏବଂ ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ରମିତ୍ଯନେନ ବୀଜେନ ପରିଷିଂଚେତ୍ତତଃ ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵେଶାନାଂ ଲୋକେଶାନାଂ ତଥୈଵ ଚ

'ରମ୍' ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରେ ଶିଚିତ କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଲୋକେଶ ଏବଂ ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।

ତଦସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରିତଃ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଧୂପଦୀପାଦିସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵହ୍ନିମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ କୃତ୍ଯଵିତ୍

ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ରଖି, ଯଥାକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧୂପ, ଦୀପ ଆଦିର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, କୌଶଳୀ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବା ଉଚିତ।

ସାଧଯିତ୍ଵାଜ୍ଯପୂର୍ଵାଣି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ପୁନରେଵ ଚ କଲ୍ପଯିତ୍ଵାସନଂ ଵହ୍ନୌ ତତ୍ରାଵାହ୍ଯ ଯଥାପୁରା

ଘୀ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପୁନି ଆସନ ବିନ୍ୟାସ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ତତଃ ପୂର୍ଣାଂତମାଚରେତ୍ ଅଥ ଵା ସ୍ଵାଶ୍ରମୋକ୍ତଂ ତୁ ଵହ୍ନିକର୍ମ ଶିଵାର୍ପଣମ୍

ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ। ଅଥବା ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଶିଵାଶ୍ରମୀ କୁର୍ଯାନ୍ନ ଚ ତତ୍ରାପରୋ ଵିଧିଃ ଶିଵାଗ୍ନେର୍ଭସ୍ମସଂଗ୍ରାହ୍ଯମଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵଂ ତୁ ଵା

ଶିବାଶ୍ରମର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଧି ନାହିଁ। ଶିବାଗ୍ନିର ଭସ୍ମ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

ଵୈଵାହୋଗ୍ନିଭଵଂ ଵାପି ପକ୍ଵଂ ଶୁଚି ସୁଗଂଧି ଚ କପିଲାଯାଃ ଶକୃଚ୍ଛସ୍ତଂ ଗୃହୀତଂ ଗଗନେ ପତତ୍

ବିବାହ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଭସ୍ମ କିମ୍ବା କପିଳା ଗାଁର ଗୋମୟ, ଭଲ ଆକୃତିରେ, ଆକାଶରୁ ପଡିଥିବା ସମୟରେ ଧରିବା ଉଚିତ।

ନ କ୍ଲିନ୍ନଂ ନାତିକଠିନଂ ନ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଂ ନ ଶୋଷିତମ୍ ଉପର୍ଯଧଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ପତିତଂ ଯଦି

ଏହା ଭିଜା ନୁହେଁ, ଅତି କଠିନ ନୁହେଁ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ ନୁହେଁ, ଶୁଷ୍କ ନୁହେଁ। ଉପର ଓ ତଳ ଅଂଶକୁ ଛାଡି, ପଡିଥିବା ଭାଗକୁ ନେବା ଉଚିତ।

ପିଂଡୀକୃତ୍ଯ ଶିଵାଗ୍ନ୍ଯାଦୌ ତତ୍କ୍ଷିପେନ୍ମୂଲମଂତ୍ରତଃ ଅପକ୍ଵମତିପାକ୍ଵଂ ଚ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଭସିତଂ ସିତମ୍

ଏହାକୁ ଗୋଲାକାର କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବାଗ୍ନିରେ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଅପକ୍ୱ କିମ୍ବା ଅତିପକ୍ୱ ଭାଗକୁ ଛାଡି, ଧଳା ଭସ୍ମକୁ ନେବା ଉଚିତ।

ଆଦାଯ ଵା ସମାଲୋଡ୍ଯ ଭସ୍ମାଧାରେ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍ ତୈଜସଂ ଦାରଵଂ ଵାପି ମୃନ୍ମଯଂ ଶୈଲମେଵ ଚ

ଏହାକୁ ନେଇ, ଭଲଭାବେ ମିଶାଇ, ଭସ୍ମଧାରକରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ଧାତୁ, କାଠ, ମାଟି କିମ୍ବା ପାଥରର ହୋଇପାରେ।

ଅନ୍ଯଦ୍ଵା ଶୋଭନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଭସ୍ମାଧାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ ସମେ ଦେଶେ ଶୁଭେ ଶୁଦ୍ଧେ ଧନଵଦ୍ଭସ୍ମ ନିକ୍ଷିପେତ୍

ଅଥବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମଧାରକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଉଚିତ, ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭସ୍ମକୁ ରଖିବା ଉଚିତ।

ନ ଚାଯୁକ୍ତକରେ ଦଦ୍ଯାନ୍ନୈଵାଶୁଚିତଲେ କ୍ଷିପେତ୍ ନ ସଂସ୍ପୃଶେଚ୍ଚ ନୀଚାଂଗୈର୍ନୋପେକ୍ଷେତ ନ ଲଂଘଯେତ୍

ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନୀଚ ଅଂଗରେ ଛୁଇଁବା, ଅବହେଳା କରିବା, କିମ୍ବା ଉପରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଭସିତମାଦାଯ ଵିନିଯୁଂଜୀତ ମନ୍ତ୍ରତଃ କାଲେଷୂକ୍ତେଷୁ ନାନ୍ଯତ୍ର ନାଯୋଗ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାପଯେତ୍

ଏହିପରି ଭସ୍ମକୁ ନେଇ, ଉଚିତ ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ, ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଭସ୍ମସଂଗ୍ରହଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵେ ଽନୁଦ୍ଵାସିତେ ସତି ଉଦ୍ଵାସନେ କୃତେ ଯସ୍ମାଚ୍ଚଣ୍ଡଭସ୍ମ ପ୍ରଜାପତେ

ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଇନଥିଲେ ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ବିଦାୟ ହେଲାପରେ, କ୍ରୁର ଭସ୍ମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ।

ଅଗ୍ନିକାର୍ଯେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଚ୍ଛିଵଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗତଃ ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତପ୍ରକାରାଦ୍ଵା ବଲିକର୍ମ ସମାଚରେତ୍

ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ବଳି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଥ ଵିଦ୍ଯାସନଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ସୁପ୍ରଲିପ୍ତେ ତୁ ମଣ୍ଦଲେ ଵିଦ୍ଯାକୋଶଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଯଜେତ୍ପୁଷ୍ପାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍

ତାପରେ, ଭଲଭାବେ ଲିପିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଜ୍ଞାନ ଆସନ ରଖି, ଜ୍ଞାନ ଭଣ୍ଡାର ସ୍ଥାପନ କରି, ଫୁଲ ଆଦି ଦ୍ୱାରା କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।