ଶିଵପୁରାଣମ୍

ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଯଥୋକ୍ତଂ ଶିଵଶାସନେ ଵିପୁଲେ ତୈଜସେ ପାତ୍ରେ ରକ୍ତପଦ୍ମୋପଶୋଭିତେ

ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ, ବଡ଼ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାତ୍ରରେ, ଯାହା ଲାଲ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଅସ୍ତ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତତ୍ରାଵାହ୍ଯ ସମର୍ଚଯେତ୍ ଶିଵସ୍ଯାରୋପ୍ଯଃ ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାଲଂକୃତସ୍ଯ ଚ

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଙ୍କ ପାତ୍ରକୁ ଅଲଙ୍କୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ନ୍ଯସ୍ତାସ୍ତ୍ରଵପୁଷା ତେନ ଦୀପ୍ତଯଷ୍ଟିଧରସ୍ଯ ଚ ପ୍ରାସାଦପରିଵାରେଭ୍ଯୋ ବହିର୍ମଂଗଲନିଃସ୍ଵନୈଃ

ଅସ୍ତ୍ରର ଆକୃତି ତାଙ୍କ ଉପରେ ରଖି, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମନ୍ଦିର ପରିସରର ବାହାରେ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ।

ନୃତ୍ଯଗେଯାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ସହ ଦୀପଧ୍ଵଜାଦିଭିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ନ ଦ୍ରୁତଂ ଚାଵିଲମ୍ବିତମ୍

ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ସହିତ, ଦୀପ, ପତାକା ଓ ଏହାଦି ସହିତ, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ—ନ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଓ ନ ଅତି ଧୀରେ।

ମହାପୀଠଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ତ୍ରିଃପ୍ରଦକ୍ଷିଣଯୋଗତଃ ପୁନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵାରସ୍ଥୋ ଯଜମାନଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ଆଦାଯାଭ୍ଯଂତରଂ ନୀତ୍ଵା ହ୍ଯସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଵାସଯେତ୍ ତତଃ

ମହାପୀଠକୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଯଜ୍ଞକାରୀ ଦ୍ୱାରରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଁଡାଇ, ପୁଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନେଇ ଭିତରେ ରଖି, ପରେ ତାହାକୁ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ଯଥାପୂର୍ଵୋଦିତଂ କ୍ରମାତ୍ ଆଦାଯ ଚାଷ୍ଟପୁଷ୍ପାଣି ପୂଜାମଥ ସମାପଯେତ୍

ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା କ୍ରମରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏଠାରୁ ଅଠଟି ପୁଷ୍ପ ନେଇ, ପୂଜା ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଥାଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୁଣ୍ଡେ ଵା ସ୍ଥଂଡିଲେ ଽପି ଵା ଵେଦ୍ଯାଂ ଵା ହ୍ଯାଯସେ ପାତ୍ରେ ମୃନ୍ମଯେ ଵା ନଵେ ଶୁଭେ

ଏବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି—କୁଣ୍ଡ, ଭୂମି, ବେଦୀ, କିମ୍ବା ଲୋହା ବା ନୂଆ ମାଟିର ଶୁଭ ପାତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ହେଉ।

ଆଧାଯାଗ୍ନିଂ ଵିଧାନେନ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ତତଃ ପରମ୍ ତତ୍ରାରାଧ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ହୋମକର୍ମ ସମାଚରେତ୍

ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେଠି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

କୁଣ୍ଡଂ ଦ୍ଵିହସ୍ତମାନଂ ଵା ହସ୍ତମାତ୍ରମଥାପି ଵା ଵୃତ୍ତଂ ଵା ଚତୁରସ୍ରଂ ଵା କୁର୍ଯାଦ୍ଵେଦିଂ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍

କୁଣ୍ଡକୁ ଦୁଇ ହସ୍ତ ବା ଏକ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣରେ, ବୃତ୍ତ ବା ଚତୁରସ୍ର ଆକୃତିରେ, ଏବଂ ବେଦୀ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

କୁଣ୍ଡଂ ଵିସ୍ତାରଵନ୍ନିମ୍ନଂ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଽଷ୍ଟଦଲାମ୍ବୁଜମ୍ ଚତୁରଂଗୁଲମୁତ୍ସେଧଂ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମେଵ ଵା

କୁଣ୍ଡ ଚଉଡ଼ା ଓ ଗଭୀର ହେଉ, ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଥାଉ, ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଉଁଚା, କିମ୍ବା ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ମଧ୍ୟ ହେଉ।

ଵିତସ୍ତିଦ୍ଵିଗୁଣୋନ୍ନତ୍ଯା ନାଭିମନ୍ତଃ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ମଧ୍ଯଂ ଚ ମଧ୍ଯମାଂଗୁଲ୍ଯା ମଧ୍ଯମୋତ୍ତମପର୍ଵଣୋଃ

ଏହାର ଉଁଚାଇ ଦୁଇ ଭିତସ୍ତି ପ୍ରମାଣ ହେଉ, ନାଭି ଚ଼ାଉଁ ନାହିଁ; ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧ୍ୟମ ଆଙ୍ଗୁଳର ମଧ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଠିରେ ମାପିବା।

ଅଂଗୁଲୈଃ କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଭିଃ କରଃ ମେଖଲାନାଂ ତ୍ରଯଂ ଵାପି ଦ୍ଵଯମେକମଥାପି ଵା

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ହାତ ଚବିଶି ଆଙ୍ଗୁଳରେ ମାପାଯାଏ; ଏଠି ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ମେଖଳା ହେଉ।

ଯଥାଶୋଭଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମିଷ୍ଟଂ ମୃଦା ସ୍ଥିରମ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥପତ୍ରଵଦ୍ଯୋନିଂ ଗଜାଧାରଵଦେଵ ଵା

ଏହାକୁ ମାଟିରେ ଚିକ୍କଣ, ମଜବୁତ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବେ, ଅଶ୍ୱଥ ପତ୍ର ବା ହାତୀ ଧାରକ ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ମେଖଲାମଧ୍ଯତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଶ୍ଚିମେ ଦକ୍ଷିଣେ ଽପି ଵା ଶୋଭନାମଗ୍ନିତଃ କିଂଚିନ୍ନିମ୍ନାମୁନ୍ମୀଲିକାଂ ଶନୈଃ

ମେଖଳାକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ପଶ୍ଚିମ ବା ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଅଲ୍ପ ଉଁଚା ଓ ଅଗ୍ନିଠାରୁ କିଛି ତଳେ ମୃଦୁ ମୁଖ ରଖି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ରେଣ କୁଣ୍ଡାଭିମୁଖୀଂ କିଂଚିଦୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମେଖଲାମ୍ ନୋତ୍ସେଧନିଯମୋ ଵେଦ୍ଯାଃ ସା ମାର୍ଦୀ ଵାଥ ସୈକତୀ

ମେଖଳାକୁ କୁଣ୍ଡ ଦିଗକୁ ଅଲ୍ପ ଖୋଲା ରଖିବା ଉଚିତ; ବେଦୀର ଉଁଚାଇ ପାଇଁ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ନାହିଁ, ସେଠି ମୃଦୁ ବା ବାଳୁକାମୟ ହେଉ।

ମଂଡଲଂ ଗୋଶକୃତ୍ତୋଯୈର୍ମାନଂ ପାତ୍ରସ୍ଯ ନୋଦିତମ୍ କୁଣ୍ଡଂ ଚ ମୃନ୍ମଯଂ ଵେଦିମାଲିପେଦ୍ଗୋମଯାଂବୁନା

ଗୋବର ଓ ପାଣିରେ ଏକ ଗୋଳ ଆକୃତି କରିବା ଉଚିତ, ପାତ୍ରର ଆକାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ତିଆରି ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ବେଦିକୁ ଗୋବର ଓ ପାଣିରେ ଚାପିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ତାପଯେତ୍ପାତ୍ରଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦନ୍ଯଦଂଭସା ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତପ୍ରକାରେଣ କୁଣ୍ଡାଦୌ ଵିଲ୍ଲିଖେତ୍ତତଃ

ପାତ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ ତାପିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ପାଣିରେ ଛିଟିବା ଉଚିତ। ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଦରକାର।

ସଂପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ କଲ୍ପଯେଦ୍ଦର୍ଭୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵା ଵହ୍ନିଵିଷ୍ଟରମ୍ ଅର୍ଚନାର୍ଥଂ ଚ ହୋମାର୍ଥଂ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ସାଧଯେତ୍

ଏଠାରେ ପାଣି ଛିଟି ଦର୍ଭା ଘାସ କିମ୍ବା ଫୁଲରେ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଆସନ ଯୋଜନା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅର୍ଚନା ଓ ହୋମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇବା ଦରକାର।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯକ୍ଷାଲନୀଯାନି ପ୍ରୋକ୍ଷଣ୍ଯା ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୋଧଯେତ୍ ମଣିଜଂ କାଷ୍ଠଜଂ ଵାଥ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଗାରସମ୍ଭଵମ୍

ଧୋଇବା ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ପାଣି ଛିଟି ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ମଣି କିମ୍ବା କାଠରେ ତିଆରି, କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରରୁ ଆସିଥିବା ହେଉ।

ଅନ୍ଯଂ ଵାଭ୍ଯର୍ହିତଂ ଵହ୍ନିଂ ତତଃ ସାଧାରମାନଯେତ୍ ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମାଵୃତ୍ଯ କୁଣ୍ଡାଦେରୁପରି କ୍ରମାତ୍

ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣି, ଦରକାର ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାହାକୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଵହ୍ନିବୀଜଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ତ୍ଵାଦଧୀତାଗ୍ନିମାସନେ ଯୋନିମାର୍ଗେଣ ଵା ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନଃ ସଂମୁଖେନ ଵା

ଅଗ୍ନିର ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଆସନରେ ରଖିବା ଦରକାର; ଯୋନି ମାର୍ଗରେ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଖରେ ମୁହଁ ଦେଇ ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ନିଯୋଗଃ ପ୍ରଦେଶ ସର୍ଵଂ କୁଂଡଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ ସ୍ଵନାଭ୍ଯଂତଃସ୍ଥିତଂ ଵହ୍ନିଂ ତଦ୍ରଂଧ୍ରାଦ୍ଵିସ୍ଫୁଲିଂଗଵଦ୍

ନିପୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର, ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ନାଭିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁଭବ କରି, ତାହାର ରନ୍ଧ୍ରରୁ ଚିଙ୍ଗା ଭଳି ବାହାରିବା ପରି ରଖିବା ଉଚିତ।

ନିର୍ଗମ୍ଯ ପାଵକେ ବହ୍ଯେ ଲୀନଂ ବିଂବାକୃତି ସ୍ମରେତ୍ ଆଜ୍ଯସଂସ୍କାରପର୍ଯଂତମନ୍ଵାଧାନପୁରସ୍ସରମ୍

ଅଗ୍ନି ବାହାରିଲା ପରେ, ବାହ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ବିମ୍ବ ଆକୃତିରେ ଏକତ୍ର ଅନୁଭବ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଘୃତ ଶୁଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଯାଏ, ପୂର୍ବ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନୁସାରେ।

ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତକ୍ରମାତ୍କୁର୍ଯାନ୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ ଶିଵମୂର୍ତିଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତତୋ ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ଵତଃ

ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ, ଶିବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର।

ନ୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଂ ଘୃତେ ମୁଦ୍ରାଂ ଦର୍ଶଯେଦ୍ଧେନୁସଂଜ୍ଞିତାମ୍ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵୌ ତୈଜସୌ ଗ୍ରାହ୍ଯୌ ନ କାଂସ୍ଯାଯସସୈସକୌ

ମନ୍ତ୍ରକୁ ଘୃତରେ ନ୍ୟାସ କରି, 'ଗୋ' ନାମକ ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସୁରୁକ୍ ଓ ସ୍ରୁଭ ନେବା ଦରକାର, ଏହି ଦୁଇଟି ସୁନାରେ ତିଆରି ହେବା ଦରକାର, କାଂସା, ଲୋହା କିମ୍ବା ପଥରରେ ନୁହେଁ।

ଯଜ୍ଞଦାରୁମଯୌ ଵାପି ସ୍ମାର୍ତୌ ଵା ଶିଲ୍ପସମ୍ମତୌ ପର୍ଣେ ଵା ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷାଦେରଚ୍ଛିଦ୍ରେ ମଧ୍ଯ ଉତ୍ଥିତେ

ଏହି ଉପକରଣଗୁଡିକ ଯଜ୍ଞ କାଠରେ ତିଆରି ହେଉ, କିମ୍ବା ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଶିଳ୍ପ ମତରେ ମନ୍ତ୍ରିତ, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷର ଅଖଣ୍ଡ ଏବଂ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଥିବା ପତ୍ରରେ ତିଆରି ହେଉ।

ସଂସୃଜ୍ଯ ଦର୍ଭୈସ୍ତୌ ଵହ୍ନୌ ସଂତାପ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପୁନଃ ପାରାର୍ଷର୍ଚ୍ଯସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତକ୍ରମେଣ ଶିଵପୂର୍ଵକୈଃ

ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଯୋଡି, ଅଗ୍ନିରେ ତାପି ଆଉଥରେ ପାଣି ଛିଟିବା ଉଚିତ; ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଶିବ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି କ୍ରମରେ କରିବା ଦରକାର।

ଜୁହୁଯାଦଷ୍ଟଭିର୍ବୀଜୈରଗ୍ନିସଂସ୍କାରସିଦ୍ଧଯେ ଭ୍ରୁଂସ୍ତୁଂବ୍ରୁଶ୍ରୁଂ କ୍ରମେଣୈଵ ପୁଂଡ୍ରଂଦ୍ରମିତ୍ଯତଃ ପରମ୍

ଅଗ୍ନି ଶୁଧି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ ଅଘ୍ରାୟଣ କରିବା ଉଚିତ; 'ଭ୍ରୁଁ', 'ସ୍ତୁଁ', 'ବ୍ରୁଶ୍ରୁଁ', 'ପୁଁଡ୍ରଁ', 'ଦ୍ରମ୍' ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମରେ।

ବୀଜାନି ସପ୍ତ ସପ୍ତାନାଂ ଜିହ୍ଵାନାମନୁପୂର୍ଵଶଃ ତ୍ରିଶିଖା ମଧ୍ଯମା ଜିହ୍ଵା ବହୁରୂପସମାହ୍ଵଯା

ସାତଟି ବୀଜମନ୍ତ୍ର ସାତଟି ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ୱା ପାଇଁ କ୍ରମରେ ଅଛି; ମଧ୍ୟ ଜିହ୍ୱା 'ତ୍ରିଶିଖା' ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ଅନେକ ଆକୃତିରେ ପରିଚିତ।