ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶୌର୍ଯଂ ଵୈ ଜଗତି ଖ୍ଯାତିଶ୍ଶିଵମର୍ଚଯତୋ ଭଵେତ୍ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶିଵୈକାହିତମାନସଃ

ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଜଗତରେ ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି, ମନକୁ କେବଳ ଶିବରେ ଲଗାଇ—

ଶିଵପୂଜାଵିଧିଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଦୀଚ୍ଛେଚ୍ଛିଵମାତ୍ମନଃ ତ୍ଵରିତଂ ଜୀଵିତଂ ଯାତି ତ୍ଵରିତଂ ଯାତି ଯୌଵନମ୍

ଯଦି ନିଜ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ଆଶା କର, ତେବେ ଶିବପୂଜା ବିଧି କରିବା ଉଚିତ; ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ଯୌବନ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ହରାଯାଏ—

ତ୍ଵରିତଂ ଵ୍ଯାଧିରଭ୍ଯେତି ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯଃ ପିନାକଧୃକ୍ ଯାଵନ୍ନାଯାତି ମରଣଂ ଯାଵନ୍ନାକ୍ରମତେ ଜରା

ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆସିଯାଏ; ତେଣୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆକ୍ରମଣ କରିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଯାଵନ୍ନେନ୍ଦ୍ରିଯଵୈକଲ୍ଯଂ ତାଵତ୍ପୂଜଯ ଶଂକରମ୍ ନ ଶିଵାର୍ଚନତୁଲ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ଧର୍ମୋ ଽନ୍ଯୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତିନି ଭୁବନରେ ଶିବପୂଜା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ।

ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଯତ୍ନେନ ପୂଜନୀଯସ୍ସଦାଶିଵଃ ଦ୍ଵାରଯାଗଂ ଜଵନିକାଂ ପରିଵାରବଲିକ୍ରିଯାମ୍

ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯଥାଯଥ ଚେଷ୍ଟାରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱାର ପୂଜା, ପରଦା ଓ ପରିବାରଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଆଦି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।

ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵଂ ଚ କୁର୍ଵୀତ ପ୍ରସାଦେ ଯଦି ପୂଜଯେତ୍ ହଵିର୍ନିଵେଦନାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ସ୍ଵଯଂ ଚାନୁଚରୋ ଽପି ଵା

ନିତ୍ୟ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ପ୍ରସାଦ ସମୟରେ, ହବିଷ୍ୟ ନିବେଦନ ପରେ, ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନୁଚର ମାଧ୍ୟମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରସାଦପରିଵାରେଭ୍ଯୋ ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ନିର୍ଗମ୍ଯ ସହ ଵାଦିତ୍ରୈସ୍ତଦାଶାଭିମୁଖଃ ସ୍ଥିତଃ

ପ୍ରସାଦର ପରିବାରଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ସହିତ ବାହାରି, ସେ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଢ଼ିଯିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍ପଂ ଧୂପଂ ଚ ଦୀପଞ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନଂ ଜଲୈଃ ସହ ତତୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାପୀଠେ ତିଷ୍ଠନ୍ବଲିମୁଦଙ୍ମୁଖଃ

ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦେଇ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ସହିତ ମହାପୀଠରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଁଡାଇ, ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ତତୋ ନିଵେଦିତଂ ଦେଵେ ଯତ୍ତଦନ୍ନାଦିକଂ ପୁରା ତତ୍ସର୍ଵଂ ସାଵଶେଷଂ ଵା ଚଣ୍ଡାଯ ଵିନିଵେଦଯେତ୍

ତାପରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦିଆଯାଇଛି, ସେସବୁ ବା ଅଂଶ ଅଂଶ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ହୁତ୍ଵା ଚ ଵିଧିଵତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପୂଜାଶେଷଂ ସମାପଯେତ୍ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯୋଗଂ ଵିଧିଵଦ୍ଯାଵନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଜପଂ ତତଃ

ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୋମ କରି ସମସ୍ତ ପୂଜା ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଯଥୋକ୍ତଂ ଶିଵଶାସନେ ଵିପୁଲେ ତୈଜସେ ପାତ୍ରେ ରକ୍ତପଦ୍ମୋପଶୋଭିତେ

ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ, ବଡ଼ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାତ୍ରରେ, ଯାହା ଲାଲ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଅସ୍ତ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତତ୍ରାଵାହ୍ଯ ସମର୍ଚଯେତ୍ ଶିଵସ୍ଯାରୋପ୍ଯଃ ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାଲଂକୃତସ୍ଯ ଚ

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଙ୍କ ପାତ୍ରକୁ ଅଲଙ୍କୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ନ୍ଯସ୍ତାସ୍ତ୍ରଵପୁଷା ତେନ ଦୀପ୍ତଯଷ୍ଟିଧରସ୍ଯ ଚ ପ୍ରାସାଦପରିଵାରେଭ୍ଯୋ ବହିର୍ମଂଗଲନିଃସ୍ଵନୈଃ

ଅସ୍ତ୍ରର ଆକୃତି ତାଙ୍କ ଉପରେ ରଖି, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମନ୍ଦିର ପରିସରର ବାହାରେ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ।

ନୃତ୍ଯଗେଯାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ସହ ଦୀପଧ୍ଵଜାଦିଭିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ନ ଦ୍ରୁତଂ ଚାଵିଲମ୍ବିତମ୍

ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ସହିତ, ଦୀପ, ପତାକା ଓ ଏହାଦି ସହିତ, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ—ନ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଓ ନ ଅତି ଧୀରେ।

ମହାପୀଠଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ତ୍ରିଃପ୍ରଦକ୍ଷିଣଯୋଗତଃ ପୁନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵାରସ୍ଥୋ ଯଜମାନଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ଆଦାଯାଭ୍ଯଂତରଂ ନୀତ୍ଵା ହ୍ଯସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଵାସଯେତ୍ ତତଃ

ମହାପୀଠକୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଯଜ୍ଞକାରୀ ଦ୍ୱାରରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଁଡାଇ, ପୁଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନେଇ ଭିତରେ ରଖି, ପରେ ତାହାକୁ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ଯଥାପୂର୍ଵୋଦିତଂ କ୍ରମାତ୍ ଆଦାଯ ଚାଷ୍ଟପୁଷ୍ପାଣି ପୂଜାମଥ ସମାପଯେତ୍

ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା କ୍ରମରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏଠାରୁ ଅଠଟି ପୁଷ୍ପ ନେଇ, ପୂଜା ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଥାଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୁଣ୍ଡେ ଵା ସ୍ଥଂଡିଲେ ଽପି ଵା ଵେଦ୍ଯାଂ ଵା ହ୍ଯାଯସେ ପାତ୍ରେ ମୃନ୍ମଯେ ଵା ନଵେ ଶୁଭେ

ଏବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି—କୁଣ୍ଡ, ଭୂମି, ବେଦୀ, କିମ୍ବା ଲୋହା ବା ନୂଆ ମାଟିର ଶୁଭ ପାତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ହେଉ।

ଆଧାଯାଗ୍ନିଂ ଵିଧାନେନ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ତତଃ ପରମ୍ ତତ୍ରାରାଧ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ହୋମକର୍ମ ସମାଚରେତ୍

ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେଠି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

କୁଣ୍ଡଂ ଦ୍ଵିହସ୍ତମାନଂ ଵା ହସ୍ତମାତ୍ରମଥାପି ଵା ଵୃତ୍ତଂ ଵା ଚତୁରସ୍ରଂ ଵା କୁର୍ଯାଦ୍ଵେଦିଂ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍

କୁଣ୍ଡକୁ ଦୁଇ ହସ୍ତ ବା ଏକ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣରେ, ବୃତ୍ତ ବା ଚତୁରସ୍ର ଆକୃତିରେ, ଏବଂ ବେଦୀ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

କୁଣ୍ଡଂ ଵିସ୍ତାରଵନ୍ନିମ୍ନଂ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଽଷ୍ଟଦଲାମ୍ବୁଜମ୍ ଚତୁରଂଗୁଲମୁତ୍ସେଧଂ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମେଵ ଵା

କୁଣ୍ଡ ଚଉଡ଼ା ଓ ଗଭୀର ହେଉ, ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଥାଉ, ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଉଁଚା, କିମ୍ବା ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ମଧ୍ୟ ହେଉ।

ଵିତସ୍ତିଦ୍ଵିଗୁଣୋନ୍ନତ୍ଯା ନାଭିମନ୍ତଃ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ମଧ୍ଯଂ ଚ ମଧ୍ଯମାଂଗୁଲ୍ଯା ମଧ୍ଯମୋତ୍ତମପର୍ଵଣୋଃ

ଏହାର ଉଁଚାଇ ଦୁଇ ଭିତସ୍ତି ପ୍ରମାଣ ହେଉ, ନାଭି ଚ଼ାଉଁ ନାହିଁ; ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧ୍ୟମ ଆଙ୍ଗୁଳର ମଧ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଠିରେ ମାପିବା।

ଅଂଗୁଲୈଃ କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଭିଃ କରଃ ମେଖଲାନାଂ ତ୍ରଯଂ ଵାପି ଦ୍ଵଯମେକମଥାପି ଵା

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ହାତ ଚବିଶି ଆଙ୍ଗୁଳରେ ମାପାଯାଏ; ଏଠି ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ମେଖଳା ହେଉ।

ଯଥାଶୋଭଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମିଷ୍ଟଂ ମୃଦା ସ୍ଥିରମ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥପତ୍ରଵଦ୍ଯୋନିଂ ଗଜାଧାରଵଦେଵ ଵା

ଏହାକୁ ମାଟିରେ ଚିକ୍କଣ, ମଜବୁତ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବେ, ଅଶ୍ୱଥ ପତ୍ର ବା ହାତୀ ଧାରକ ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ମେଖଲାମଧ୍ଯତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଶ୍ଚିମେ ଦକ୍ଷିଣେ ଽପି ଵା ଶୋଭନାମଗ୍ନିତଃ କିଂଚିନ୍ନିମ୍ନାମୁନ୍ମୀଲିକାଂ ଶନୈଃ

ମେଖଳାକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ପଶ୍ଚିମ ବା ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଅଲ୍ପ ଉଁଚା ଓ ଅଗ୍ନିଠାରୁ କିଛି ତଳେ ମୃଦୁ ମୁଖ ରଖି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ରେଣ କୁଣ୍ଡାଭିମୁଖୀଂ କିଂଚିଦୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମେଖଲାମ୍ ନୋତ୍ସେଧନିଯମୋ ଵେଦ୍ଯାଃ ସା ମାର୍ଦୀ ଵାଥ ସୈକତୀ

ମେଖଳାକୁ କୁଣ୍ଡ ଦିଗକୁ ଅଲ୍ପ ଖୋଲା ରଖିବା ଉଚିତ; ବେଦୀର ଉଁଚାଇ ପାଇଁ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ନାହିଁ, ସେଠି ମୃଦୁ ବା ବାଳୁକାମୟ ହେଉ।

ମଂଡଲଂ ଗୋଶକୃତ୍ତୋଯୈର୍ମାନଂ ପାତ୍ରସ୍ଯ ନୋଦିତମ୍ କୁଣ୍ଡଂ ଚ ମୃନ୍ମଯଂ ଵେଦିମାଲିପେଦ୍ଗୋମଯାଂବୁନା

ଗୋବର ଓ ପାଣିରେ ଏକ ଗୋଳ ଆକୃତି କରିବା ଉଚିତ, ପାତ୍ରର ଆକାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ତିଆରି ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ବେଦିକୁ ଗୋବର ଓ ପାଣିରେ ଚାପିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ତାପଯେତ୍ପାତ୍ରଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦନ୍ଯଦଂଭସା ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତପ୍ରକାରେଣ କୁଣ୍ଡାଦୌ ଵିଲ୍ଲିଖେତ୍ତତଃ

ପାତ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ ତାପିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ପାଣିରେ ଛିଟିବା ଉଚିତ। ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଦରକାର।

ସଂପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ କଲ୍ପଯେଦ୍ଦର୍ଭୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵା ଵହ୍ନିଵିଷ୍ଟରମ୍ ଅର୍ଚନାର୍ଥଂ ଚ ହୋମାର୍ଥଂ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ସାଧଯେତ୍

ଏଠାରେ ପାଣି ଛିଟି ଦର୍ଭା ଘାସ କିମ୍ବା ଫୁଲରେ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଆସନ ଯୋଜନା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅର୍ଚନା ଓ ହୋମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇବା ଦରକାର।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯକ୍ଷାଲନୀଯାନି ପ୍ରୋକ୍ଷଣ୍ଯା ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୋଧଯେତ୍ ମଣିଜଂ କାଷ୍ଠଜଂ ଵାଥ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଗାରସମ୍ଭଵମ୍

ଧୋଇବା ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବେ ପାଣି ଛିଟି ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ମଣି କିମ୍ବା କାଠରେ ତିଆରି, କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରରୁ ଆସିଥିବା ହେଉ।