ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଆଲଯଂ ଚ ମହେଶସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ରାଜାଵସଥଵତ୍କଲ୍ପ୍ଯଂ ଶିଲ୍ପଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଲକ୍ଷଣମ୍

ମହେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଆଲୟ ରାଜମହଳ ପରି ତିଆରି, ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେବା ଉଚିତ।

ଉଚ୍ଚପ୍ରାକାରସଂଭିନ୍ନଂ ଭୂଧରାକାରଗୋପୁରମ୍ ଅନେକରତ୍ନସଂଚ୍ଛନ୍ନଂ ହେମଦ୍ଵାରକପାଟକମ୍

ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାକାର, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦ୍ୱାର, ବହୁତ ମଣିରେ ଢାକା, ସୁନା ଦ୍ୱାରପଟ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ତପ୍ତଜାଂବୂନଦମଯଂ ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭଶତାଵୃତମ୍ ମୁକ୍ତାଦାମଵିତାନାଢ୍ଯଂ ଵିଦ୍ରୁମଦ୍ଵାରତୋରଣମ୍

ସୁଧାରିତ ଜାମ୍ବୁ ସୁନାରେ ତିଆରି, ଶତଶଃ ମଣିମାଳା ଖମ୍ଭରେ ଘିରିଥିବା, ମୁକ୍ତା ମାଳାର ଛତା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଥିବା।

ଚାମୀକରମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ମୁକୁଟୈଃ କୁମ୍ଭଲକ୍ଷଣୈଃ

ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୁକୁଟ, ଯାହାରେ କୁମ୍ଭ ଚିହ୍ନ ରହିଛି,

ରାଜନ୍ଯାର୍ହନିଵାସୈଶ୍ଚ ରାଜଵୀଥ୍ଯାଦିଶୋଭିତୈଃ ପ୍ରୋଚ୍ଛ୍ରିତପ୍ରାଂଶୁଶିଖରୈଃ ପ୍ରାସାଦୈଶ୍ଚ ସମଂତତଃ

ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ରାଜମହଳ, ରାଜପଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋଭା ଦେଇ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଚାରିପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ,

ଆସ୍ଥାନସ୍ଥାନଵର୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ଥିତୈର୍ଦିକ୍ଷୁ ଵିଦିକ୍ଷୁ ଚ ଅତ୍ଯନ୍ତାଲଂକୃତପ୍ରାଂତମଂତରାଵରଣୈରିଵ

ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ସ୍ଥାନ ରହିଛି, ଯେପରି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଭିତର ଘେରା ରହିଥାଏ,

ଉତ୍ତମସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ନୃତ୍ଯଗେଯଵିଶାରଦୈଃ ଵେଣୁଵୀଣାଵିଦଗ୍ଧୈଶ୍ଚ ପୁରୁଷୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁତମ୍

ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ବାଂଶୀ ଓ ବୀଣାରେ ଦକ୍ଷ ଅନେକ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ,

ରକ୍ଷିତଂ ରକ୍ଷିଭିର୍ଵୀରୈର୍ଗଜଵାଜିରଥାନ୍ଵିତୈଃ ଅନେକପୁଷ୍ପଵାଟୀଭିରନେକୈଶ୍ଚ ସରୋଵରୈଃ

ଶୂର ରକ୍ଷକମାନେ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଅନେକ ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅନେକ ହ୍ରଦ ରହିଛି,

ଦୀର୍ଘିକାଭିରନେକାଭିର୍ଦିଗ୍ଵିଦିକ୍ଷୁ ଵିରାଜିତମ୍ ଵେଦଵେଦାଂତତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈଶ୍ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରପରାଯଣୈଃ

ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ ଅନେକ ଦୀର୍ଘ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ରହିଛନ୍ତି,

ଶିଵାଶ୍ରମରତୈର୍ଭକ୍ତୈଃ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଲକ୍ଷଣୈଃ ଶାଂତୈଃ ସ୍ମିତମୁଖୈଃ ସ୍ଫୀତୈଃ ସଦାଚାରପରାଯଣୈଃ

ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଭକ୍ତମାନେ, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଶାନ୍ତ, ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ସଦାଚାରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍,

ଶୈଵୈର୍ମାହେଶ୍ଵରୈଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିସ୍ସେଵିତଦ୍ଵିଜୈଃ ଏଵମଂତର୍ବହିର୍ଵାଥଯଥାଶକ୍ତିଵିନିର୍ମିତୈଃ

ଶୈବ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଭକ୍ତମାନେ, ଏବଂ ମାନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ଏଭଳି ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି,

ସ୍ଥାନେ ଶିଲାମଯେ ଦାଂତେ ଦାରଵେ ଚେଷ୍ଟକାମଯେ କେଵଲଂ ମୃନ୍ମଯେ ଵାପି ପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯେ ଽଥ ଵା ଗିରୌ

ପାଥର, କାଠ, ଇଟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ସ୍ଥାନରେ, କିମ୍ବା କେବଳ ମାଟିରେ, ପୁଣ୍ୟବନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଉପରେ,

ନଦ୍ଯାଂ ଦେଵାଲଯେ ଽନ୍ଯତ୍ର ଦେଶେ ଵାଥ ଗୃହେ ଶୁଭେ ଆଢ୍ଯୋ ଵାଥ ଦରିଦ୍ରୋ ଵା ସ୍ଵକାଂ ଶକ୍ତିମଵଂଚଯନ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ନ୍ଯାଯାର୍ଜିତୈରେଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ନଦୀରେ, ଦେଉଳରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ, ଦେଶ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଘରରେ—ଧନୀ କିମ୍ବା ଗରିବ, ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଅବହେଳା ନକରି, ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ,

ଅଥାନ୍ଯାଯାର୍ଜିତୈଶ୍ଚାପି ଭକ୍ତ୍ଯା ଚେଚ୍ଛିଵମର୍ଚଯେତ୍ ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଵାଯୋ ଽସ୍ତି ଭାଵଵଶ୍ଯୋ ଯତଃ ପ୍ରଭୁଃ

ଯଦି ଅନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତାହାର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଭଗବାନ୍ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭାବରେ ବନ୍ଧିତ,

ନ୍ଯାଯାର୍ଜିତୈରପି ଦ୍ରଵ୍ଯୈରଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜଯେଦ୍ଯଦି ନ ତତ୍ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ଭକ୍ତିରେଵାତ୍ର କାରଣମ୍

ଯଦି ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ବିନା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ହିଁ କାରଣ,

ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ଶିଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯତ୍କୃତମ୍ ଅଲ୍ପେ ମହତି ଵା ତୁଲ୍ଯଂ ଫଲମାଢ୍ଯଦରିଦ୍ରଯୋଃ

ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଏ, ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼, ଧନୀ ଓ ଗରିବ ପାଇଁ ତାହାର ଫଳ ସମାନ,

ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଚୋଦିତଃ କୁର୍ଯାଦଲ୍ପଵିତ୍ତୋପି ମାନଵଃ ମହାଵିଭଵସାରୋପି ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିଵର୍ଜିତଃ

ଅଳ୍ପ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ମଣିଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ବହୁତ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ,

ସର୍ଵସ୍ଵମପି ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛିଵେ ଭକ୍ତିଵିଵର୍ଜିତଃ ନ ତେନ ଫଲଭାକ୍ସ ସ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିରେଵାତ୍ର କାରଣମ୍

ଯଦି କେହି ଭକ୍ତି ବିନା ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇଥାଏ, ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ହିଁ କାରଣ,

ନ ତତ୍ତପୋଭିରତ୍ଯୁଗ୍ରୈର୍ନ ଚ ସର୍ଵୈର୍ମହାମଖୈଃ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଛିଵପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଭକ୍ତିଂ ଶିଵାତ୍ମକମ୍

ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ବଡ଼ ்ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଶିବପୁରକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଶିବସ୍ୱରୂପ ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି,

ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ କୃଷ୍ଣ ସର୍ଵତ୍ର ପରମେଶ୍ଵରେ ଶିଵେ ଭକ୍ତିର୍ନ ସଂଦେହସ୍ତଯା ଭକ୍ତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ

ହେ କୃଷ୍ଣ, ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନରୁ ଅଧିକ ଗୁପ୍ତ; ଏହାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ,

ଶିଵମଂତ୍ରଜପୋ ଧ୍ଯାନଂ ହୋମୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତପଃଶ୍ରୁତମ୍ ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ସର୍ଵେ ଭାଵାର୍ଥଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଶିବମନ୍ତ୍ର ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ହୋମ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଶ୍ରବଣ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ—ଏସବୁ କିଛି ଭାବର ନିମିତ୍ତରେ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଭାଵହୀନୋ ନରସ୍ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵାପି ନ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ଭାଵଯୁକ୍ତଃ ପୁନସ୍ସର୍ଵମକୃତ୍ଵାପି ଵିମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ବିନା କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ କିଛି କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିଛି ନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଚାଂଦ୍ରାଯଣସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଶତୈସ୍ତଥା ମାସୋପଵାସୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ କିଂ ପୁନଃ

ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, ଶତଶତ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାସିକ ଉପବାସ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ?

ଅଭକ୍ତା ମାନଵାଶ୍ଚାସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକେ ଗିରିଗୁହାସୁ ଚ ତପଂତି ଚାଲ୍ପଭୋଗାର୍ଥଂ ଭକ୍ତୋ ଭାଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ବିନା, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ସୁଖ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଯିଏ ସତ୍ଭାବରେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ମୁକ୍ତିଦଂ କର୍ମ ସତ୍ତ୍ଵେ ଵୈ ଯୋଗିନଃ ସ୍ଥିତାଃ ରାଜସଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ କୁର୍ଯୁଃ କର୍ମିଣୋ ରଜସାଵୃତାଃ

ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର କର୍ମ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଯୋଗୀମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ରଜସ୍ ଗୁଣରେ ଥିବା କର୍ମୀମାନେ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା କାମ କରନ୍ତି।

ଅସୁରା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚୈଵ ତମୋଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ ଐହିକାର୍ଥଂ ଯଜନ୍ତୀଶଂ ନରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଽପି ତାଦୃଶାଃ

ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତମୋଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏମିତି ଲୋକମାନେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତର ସୁଖ ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

ତାମସଂ ରାଜସଂ ଵାପି ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ଭାଵମେଵ ଚ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜାଦ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ଭଦ୍ରଂ ସମଶ୍ନୁତେ

ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ କିମ୍ବା ତମସ୍ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଥିବେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଯତଃ ପାପାର୍ଣଵାତ୍ତ୍ରାତୁଂ ଭକ୍ତିର୍ନୌରିଵ ନିର୍ମିତା ତସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନସ୍ଯ ରଜସା ତମସା ଚ କିମ୍

ଭକ୍ତି ଏମିତି ଏକ ନୌକା, ଯାହା ପାପର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ତେଣୁ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଛି, ସେ ପାଇଁ ରଜସ୍ କିମ୍ବା ତମସ୍ର କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ।

ଅନ୍ତ୍ଯଜୋ ଵାଧମୋ ଵାପି ମୂର୍ଖୋ ଵା ପତିତୋ ଽପି ଵା ଶିଵଂ ପ୍ରପନ୍ନଶ୍ଚେତ୍କୃଷ୍ଣ ପୂଜ୍ଯସ୍ସର୍ଵସୁରାସୁରୈଃ

ଯଦିଓ କେହି ଅତି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର, କିମ୍ବା ଅତି ଅଧମ, ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ପତିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଯଦି ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ।