ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପଵମାନେନ ରୁଦ୍ରେଣ ନୀଲେନ ତ୍ଵରିତେନ ଚ ଲିଂଗସୂକ୍ତାଦିସୂକ୍ତୈଶ୍ଚ ଶିରସାଥର୍ଵଣେନ ଚ

ପବମାନ, ରୁଦ୍ର, ନୀଳ, ତ୍ୱରିତ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଲିଙ୍ଗ ସୂକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ସୂକ୍ତ, ଅଥର୍ବଶିରସ ଦ୍ୱାରା,

ଋଗ୍ଭିଶ୍ଚ ସାମଭିଃ ଶୈଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମଭିଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଶିଵେନ ପ୍ରଣଵେନ ଚ

ଋଗ୍, ସାମ ଓ ପାଞ୍ଚ ଶୈବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଯଥା ଦେଵସ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ନାନାଦିକଂ ତଥା ନ ତୁ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଶେଷୋ ଽସ୍ତି ତତ୍ର ତୌ ସଦୃଶୌ ଯତଃ

ଯେପରି ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା, ସେପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ ନାହିଁ, କାରଣ ଦୁଇଜଣ ସମାନ।

ପ୍ରଥମଂ ଦେଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ ଦେଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶାସନାତ୍

ପ୍ରଥମେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ କରିବା ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଉଚିତ।

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ଵରେ ପୂଜ୍ଯେ ପୌର୍ଵାପର୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ତତ୍ରୋପଚାରାଣାଂ ଲିଂଗେ ଵାନ୍ଯତ୍ର ଵା କ୍ଵଚିତ୍

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ପୂଜାରେ ପୂର୍ବପର କ୍ରମ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଉପଚାର ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

କୃତ୍ଵା ଽଭିଷେକଂ ଲିଂଗସ୍ଯ ଶୁଚିନା ଚ ସୁଗଂଧିନା ସଂମୃଜ୍ଯ ଵାସସା ଦଦ୍ଯାଦଂବରଂ ଚୋପଵୀତକମ୍

ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗର ଅଭିଷେକ କରି, ଚାଦର ଦେଇ ପରିସ୍କାର କରି, ପରେ ପୋଷାକ ଓ ଉପବୀତ ଦେବା ଉଚିତ।

ପାଦ୍ଯମାଚମନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ଗଂଧଂ ପୁଷ୍ପଂ ଚ ଭୂଷଣମ୍ ଧୂପଂ ଦୀପଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପାନୀଯଂ ମୁଖଶୋଧନମ୍

ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଭୂଷଣ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଭୋଜନ, ପାନୀୟ ଓ ମୁଖ ପରିସ୍କାର ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।

ପୁନଶ୍ଚାଚମନୀଯଂ ଚ ମୁଖଵାସଂ ତତଃ ପରମ୍ ମୁକୁଟଂ ଚ ଶୁଭଂ ଭଦ୍ରଂ ସର୍ଵରତ୍ନୈରଲଂକୃତମ୍

ପୁନି ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ମୁଖ ସୁଗନ୍ଧ, ପରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ମୁକୁଟ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ।

ଭୂଷଣାନି ପଵିତ୍ରାଣି ମାଲ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଵ୍ଯଜନେ ଚାମରେ ଛତ୍ରଂ ତାଲଵୃଂତଂ ଚ ଦର୍ପଣମ୍

ପବିତ୍ର ଭୂଷଣ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ବିସ୍ତରିତ ପଙ୍ଖା, ଚାମର, ଛତା, ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା ଓ ଦର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ।

ଦତ୍ତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵମଂଗଲନିସ୍ଵନୈଃ ଗୀତନୃତ୍ଯାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ଜଯଶବ୍ଦସମନ୍ଵିତଃ

ଦୀପ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଜୟଧ୍ୱନି ସହିତ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ।

ହୈମେ ଚ ରାଜତେ ତାମ୍ରେ ପାତ୍ରେ ଵା ମୃନ୍ମଯେ ଶୁଭେ ପଦ୍ମକୈଶ୍ଶୋଭିତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ବୀଜୈର୍ଦଧ୍ଯକ୍ଷତାଦିଭିଃ

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ତାମ୍ର କିମ୍ବା ଶୁଭ ମାଟିର ବାତିଲା ଭାଣ୍ଡରେ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ, ବୀଜ, ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖି ସଜାଇବା ଦରକାର।

ତ୍ରିଶୂଲଶଂଖଯୁଗ୍ମାବ୍ଜନନ୍ଦ୍ଯାଵର୍ତୈଃ କରୀଷଜୈଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସସ୍ଵସ୍ତିକାଦର୍ଶଵଜ୍ରୈର୍ଵହ୍ନ୍ଯାଦିଚିହ୍ନିତୈଃ

ତ୍ରିଶୂଳ, ଶଂଖଯୁଗଳ, ପଦ୍ମ, ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ ଚିହ୍ନ, ଗୋବରର ଚିହ୍ନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ଦର୍ପଣ, ବଜ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଭାଣ୍ଡକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରଦୀପାନ୍ପରିତୋ ଵିଧାଯୈକଂ ତୁ ମଧ୍ଯମେ ତେଷୁ ଵାମାଦିକାଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ନଵ ଶକ୍ତଯଃ

ଅଷ୍ଟଟି ଦୀପକୁ ଚାରିପାଖରେ ଓ ଏକଟିକୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ବାମପଟଠାରୁ ନବ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

କଵଚେନ ସମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସଂରକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵତଃ ଧେନୁମୁଦ୍ରାଂ ଚ ସଂଦର୍ଶ୍ଯ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପାତ୍ରମୁଦ୍ଧରେତ୍

କବଚ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ ଭାଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇବା ଉଚିତ।

ଅଥଵାରୋପଯେତ୍ପାତ୍ରେ ପଞ୍ଚଦୀପାନ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଵିଦିକ୍ଷ୍ଵପି ଚ ମଧ୍ଯେ ଚ ଦୀପମେକମଥାପି ଵା

ନାହିଁଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ଦୀପକୁ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିବା, କିମ୍ବା ଚାରି ଦିଗରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ ରଖିବା, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଦୀପ ରଖିବା ଯଥାଯଥିକ।

ତତସ୍ତତ୍ପାତ୍ରମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଲିଂଗାଦେରୁପରି କ୍ରମାତ୍ ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଯୋଗେନ ଭ୍ରାମଯେନ୍ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା

ତାପରେ, ସେଇ ଭାଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇ, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିମା ଉପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଓ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯଂ ତତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଭସିତଂ ଚ ସୁଗଂଧିତମ୍ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଂଜଲିଂ ପଶ୍ଚାଦୁପହାରାନ୍ନିଵେଦଯେତ୍

ତାପରେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଭସ୍ମ ଦେଇ, ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ଶେଷରେ ଭୋଗ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ପାନୀଯଂ ଚ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଵାଚମନଂ ପୁନଃ ପଞ୍ଚସୌଗଂଧିକୋପେତଂ ତାମ୍ବୂଲଂ ଚ ନିଵେଦଯେତ୍

ତାପରେ ପାନୀୟ ଦେଇ, ପୁନି ମୁଖ ପରିଷ୍କାର ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧି ଥିବା ତାମ୍ବୁଳ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯାନି ଗାନନାଟ୍ଯାନି କାରଯେତ୍ ଲିଂଗାଦୌ ଶିଵଯୋଶ୍ଚିନ୍ତାଂ କୃତ୍ଵା ଶକ୍ତ୍ଯଜପେଚ୍ଛିଵମ୍

ଯାହାକୁ ଛିଟାଇବା ଦରକାର, ତାହାକୁ ଛିଟାଇ, ଗାନ ଓ ନୃତ୍ୟ କରାଇ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶିବାଦିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ମନେମନେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରଣାମଂ ଚ ସ୍ତଵଂ ଚାତ୍ମସମର୍ପଣମ୍ ଵିଜ୍ଞାପନଂ ଚ କାର୍ଯାଣାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍

ପରିକ୍ରମା, ପ୍ରଣାମ, ସ୍ତୁତି, ଆତ୍ମାର୍ପଣ ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରି, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଘ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପାଂଜଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ବଦ୍ଧ୍ଵା ମୁଦ୍ରାଂ ଯଥାଵିଧି ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ଷମାପଯେଦ୍ଦେଵମୁଦ୍ଵାସ୍ଯାତ୍ମନି ଚିଂତଯେତ୍

ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଦ୍ରା ବନ୍ଧି, ପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଚାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ପାଦ୍ଯାଦିମୁଖଵାସାଂତମର୍ଘ୍ଯାଦ୍ଯଂ ଚାତିସଂକଟେ ପୁଷ୍ପଵିକ୍ଷେପମାତ୍ରଂ ଵା କୁର୍ଯାଦ୍ଭାଵପୁରସ୍ସରମ୍

ଯଦି ବହୁତ ଅସୁବିଧା ଥାଏ, ତେବେ କେବଳ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କିମ୍ବା ପାଦ୍ୟ ଠାରୁ ମୁଖବାସ୍ତୁ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଳ କ୍ରିୟା ଭକ୍ତି ସହିତ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ।

ତାଵତୈଵ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଭାଵନେ ସୁକୃତୋ ଭଵେତ୍ ଅସଂପୂଜ୍ଯ ନ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଶିଵମାପ୍ରାଣସଂଚରାତ୍

ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରମ ଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଛାଡ଼ି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବଳ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ସମୟ ଛାଡ଼ି।

ଯଦି ପାପସ୍ତୁ ଭୁଂଜୀତ ସ୍ଵୈରଂ ତଯ୍ସ ନ ନିଷ୍କୃତିଃ ପ୍ରମାଦେନ ତୁ ଭୁଂକ୍ତେ ଚେତ୍ତଦୁଦ୍ଗୀର୍ଯ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ଯଦି ପାପୀ ମନମତା ଖାଏ, ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି ପରିହାର ନାହିଁ; ଯଦି ଅଜାଣି ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ଚେଷ୍ଟା କରି ତାହା ବାହାର କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵିଗୁଣମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵଂ ଦେଵୀମୁପୋଷ୍ଯ ଚ ଶିଵସ୍ଯାଯୁତମଭ୍ଯସ୍ଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପୁରସ୍ସରମ୍

ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣି ପୂଜା କରି, ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଉପବାସ କରି, ନିୟମ ରଖି ଦଶହଜାର ଥର ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ପରେଦ୍ଯୁଶ୍ଶକ୍ତିତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯଂ ଶିଵାଯ ଚ ଶିଵଭକ୍ତାଯ ଵା କୃତ୍ଵା ମହାପୂଜାଂ ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍

ପରଦିନ ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଦାନ ଶିବ କିମ୍ବା ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇ, ମହାପୂଜା କରି, ଶୁଚି ହେବା ଉଚିତ।

ଅନୁକ୍ତଂ ଚାତ୍ର ପୂଜାଯାଃ କମଲୋପଭଯାଦିଵ ଯତ୍ତଦନ୍ଯତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସାନ୍ନ ତୁ ଵିସ୍ତରାତ୍

ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି କମଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ, ସେସବୁ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ବିସ୍ତାରରେ ନୁହେଁ।

ହଵିର୍ନିଵେଦନାତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦୀପଦାନାଦନନ୍ତରମ୍ କୁର୍ଯାଦାଵରଣାଭ୍ଯର୍ଚାଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ନୀରାଜନେ ଽଥ ଵା

ହବିଷ୍ୟ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ଦୀପ ଦେଇ ସାରିଲେ, ଆବରଣର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, ନୀରାଜନ ହେବା ସମୟରେ କିମ୍ବା ସେଇ ସମୟରେ।

ତତ୍ରେଶାନାଦିସଦ୍ଯାଂତଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯସ୍ତ୍ରାଂତମେଵ ଚ ଶିଵସ୍ଯ ଵା ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଜପେତ୍

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ ଆବରଣରେ, ଈଶାନ ଠାରୁ ସଦ୍ୟାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କିମ୍ବା ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ପାଇଁ।