ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦେଵସାରଂ ଚ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରଗୋଚରମିତି ଶ୍ରୁତମ୍ ଆଦିମଧ୍ଯାନ୍ତରହିତଂ ଭେଷଜଂ ଭଵରୋଗିଣାମ୍

ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଅସମ୍ଭବ; ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନଥିବା, ସେ ଭବ-ରୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ।

ଶିଵତତ୍ତ୍ଵମିତି ଖ୍ଯାତଂ ଶିଵାର୍ଥଂ ଜଗତି ସ୍ଥିରମ୍ ପଞ୍ଚୋପଚାରଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜଯେଲ୍ଲିଂଗମୁତ୍ତମମ୍

ଏହାକୁ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି, ଶିବଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଟୁଟ୍ ଅଛି। ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଉପଚାର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଲିଂଗମୂର୍ତିର୍ମହେଶସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ସ୍ନାନକାଲେ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଜଯଶବ୍ଦାଦିମଂଗଲମ୍

ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ମହାଶିବଙ୍କର ଆକୃତି, ଶିବଙ୍କର ପରମାତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ। ସ୍ନାନ ସମୟରେ ବିଜୟ ଶବ୍ଦ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଘୃତକ୍ଷୀରଦଧିମଧ୍ଵାଦିପୂର୍ଵକୈଃ ମୂଲୈଃ ଫଲାନାଂ ସାରୈଶ୍ଚ ତିଲସର୍ଷପସକ୍ତୁଭିଃ

ଗାଁଠିର ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ — ଘିଅ, ଦୁଧ, ଦହି, ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ — ମୂଳ, ଫଳର ଗୁଣ ଓ ତିଳ, ସରସପ ଓ ଚାଉଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ,

ବୀଜୈର୍ଯଵାଦିଭିଶ୍ଶସ୍ତୈଶ୍ଚୂର୍ଣୈର୍ମାଷାଦିସଂଭଵୈଃ ସଂସ୍ନାପ୍ଯାଲିପ୍ଯ ପିଷ୍ଟାଦ୍ଯୈଃ ସ୍ନାପଯେଦୁଷ୍ଣଵାରିଭିଃ

ଯବ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ମାନ୍ୟ ଦାଣା, ମାଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଥମେ ଲେପ କରି, ପରେ ଉଷ୍ଣ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଘର୍ଷଯେଦ୍ଵିଲ୍ଵପତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଲେପଗଂଧାପନୁତ୍ତଯେ ପୁନଃ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ସଲିଲୈଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ଯୁପଚାରତଃ

ବିଲ୍ବପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଘସି ଲେପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦୂର କରିବା ପରେ, ପୁନି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଓ ରାଜାଙ୍କ ଉପଚାର ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ସୁଗଂଧାମଲକଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧରିଦ୍ରାଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ତତଃ ସଂଶୋଧ୍ଯ ସଲିଲୈର୍ଲିଂଗଂ ବେରମଥାପି ଵା

ସୁଗନ୍ଧିତ ଆମଳକୀ ଓ ହଳଦୀ ଯଥାକ୍ରମେ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଜଳରେ ଶୁଧ୍ଧି କରି, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାପଯେଦ୍ଗଂଧତୋଯେନ କୁଶପୁଷ୍ପୋଦକେନ ଚ ହିରଣ୍ଯରତ୍ନତୋଯୈଶ୍ଚ ମଂତ୍ରସିଦ୍ଧୈର୍ଯଥାକ୍ରମମ୍

ସୁଗନ୍ଧି ଜଳ, କୁଶ ଓ ଫୁଲ ଦିଆ ଜଳ, ସୁନା ଓ ରତ୍ନ ଦିଆ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଜଳରେ ଯଥାକ୍ରମେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଅସଂଭଵେ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ଯଥାସଂଭଵସଂଭୃତୈଃ କେଵଲୈର୍ମଂତ୍ରତୋଯୈର୍ଵା ସ୍ନାପଯେଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ଶିଵମ୍

ଯଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ, ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳିଥାଏ ତାହାରେ କିମ୍ବା କେବଳ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଜଳରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

କଲଶେନାଥ ଶଂଖେନ ଵର୍ଧନ୍ଯା ପାଣିନା ତଥା ସକୁଶେନ ସପୁଷ୍ପେଣ ସ୍ନାପଯେନ୍ମଂତ୍ରପୂର୍ଵକମ୍

ପରେ କଳଶ, ଶଂଖ, ବୃଦ୍ଧି ପାତ୍ର, ହାତ, କୁଶ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରି ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ପଵମାନେନ ରୁଦ୍ରେଣ ନୀଲେନ ତ୍ଵରିତେନ ଚ ଲିଂଗସୂକ୍ତାଦିସୂକ୍ତୈଶ୍ଚ ଶିରସାଥର୍ଵଣେନ ଚ

ପବମାନ, ରୁଦ୍ର, ନୀଳ, ତ୍ୱରିତ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଲିଙ୍ଗ ସୂକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ସୂକ୍ତ, ଅଥର୍ବଶିରସ ଦ୍ୱାରା,

ଋଗ୍ଭିଶ୍ଚ ସାମଭିଃ ଶୈଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମଭିଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଶିଵେନ ପ୍ରଣଵେନ ଚ

ଋଗ୍, ସାମ ଓ ପାଞ୍ଚ ଶୈବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଯଥା ଦେଵସ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ନାନାଦିକଂ ତଥା ନ ତୁ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଶେଷୋ ଽସ୍ତି ତତ୍ର ତୌ ସଦୃଶୌ ଯତଃ

ଯେପରି ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା, ସେପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ ନାହିଁ, କାରଣ ଦୁଇଜଣ ସମାନ।

ପ୍ରଥମଂ ଦେଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ ଦେଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶାସନାତ୍

ପ୍ରଥମେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ କରିବା ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଉଚିତ।

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ଵରେ ପୂଜ୍ଯେ ପୌର୍ଵାପର୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ତତ୍ରୋପଚାରାଣାଂ ଲିଂଗେ ଵାନ୍ଯତ୍ର ଵା କ୍ଵଚିତ୍

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ପୂଜାରେ ପୂର୍ବପର କ୍ରମ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଉପଚାର ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

କୃତ୍ଵା ଽଭିଷେକଂ ଲିଂଗସ୍ଯ ଶୁଚିନା ଚ ସୁଗଂଧିନା ସଂମୃଜ୍ଯ ଵାସସା ଦଦ୍ଯାଦଂବରଂ ଚୋପଵୀତକମ୍

ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗର ଅଭିଷେକ କରି, ଚାଦର ଦେଇ ପରିସ୍କାର କରି, ପରେ ପୋଷାକ ଓ ଉପବୀତ ଦେବା ଉଚିତ।

ପାଦ୍ଯମାଚମନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ଗଂଧଂ ପୁଷ୍ପଂ ଚ ଭୂଷଣମ୍ ଧୂପଂ ଦୀପଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପାନୀଯଂ ମୁଖଶୋଧନମ୍

ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଭୂଷଣ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଭୋଜନ, ପାନୀୟ ଓ ମୁଖ ପରିସ୍କାର ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।

ପୁନଶ୍ଚାଚମନୀଯଂ ଚ ମୁଖଵାସଂ ତତଃ ପରମ୍ ମୁକୁଟଂ ଚ ଶୁଭଂ ଭଦ୍ରଂ ସର୍ଵରତ୍ନୈରଲଂକୃତମ୍

ପୁନି ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ମୁଖ ସୁଗନ୍ଧ, ପରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ମୁକୁଟ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ।

ଭୂଷଣାନି ପଵିତ୍ରାଣି ମାଲ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଵ୍ଯଜନେ ଚାମରେ ଛତ୍ରଂ ତାଲଵୃଂତଂ ଚ ଦର୍ପଣମ୍

ପବିତ୍ର ଭୂଷଣ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ବିସ୍ତରିତ ପଙ୍ଖା, ଚାମର, ଛତା, ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା ଓ ଦର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ।

ଦତ୍ତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵମଂଗଲନିସ୍ଵନୈଃ ଗୀତନୃତ୍ଯାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ଜଯଶବ୍ଦସମନ୍ଵିତଃ

ଦୀପ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଜୟଧ୍ୱନି ସହିତ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ।

ହୈମେ ଚ ରାଜତେ ତାମ୍ରେ ପାତ୍ରେ ଵା ମୃନ୍ମଯେ ଶୁଭେ ପଦ୍ମକୈଶ୍ଶୋଭିତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ବୀଜୈର୍ଦଧ୍ଯକ୍ଷତାଦିଭିଃ

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ତାମ୍ର କିମ୍ବା ଶୁଭ ମାଟିର ବାତିଲା ଭାଣ୍ଡରେ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ, ବୀଜ, ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖି ସଜାଇବା ଦରକାର।

ତ୍ରିଶୂଲଶଂଖଯୁଗ୍ମାବ୍ଜନନ୍ଦ୍ଯାଵର୍ତୈଃ କରୀଷଜୈଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସସ୍ଵସ୍ତିକାଦର୍ଶଵଜ୍ରୈର୍ଵହ୍ନ୍ଯାଦିଚିହ୍ନିତୈଃ

ତ୍ରିଶୂଳ, ଶଂଖଯୁଗଳ, ପଦ୍ମ, ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ ଚିହ୍ନ, ଗୋବରର ଚିହ୍ନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ଦର୍ପଣ, ବଜ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଭାଣ୍ଡକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରଦୀପାନ୍ପରିତୋ ଵିଧାଯୈକଂ ତୁ ମଧ୍ଯମେ ତେଷୁ ଵାମାଦିକାଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ନଵ ଶକ୍ତଯଃ

ଅଷ୍ଟଟି ଦୀପକୁ ଚାରିପାଖରେ ଓ ଏକଟିକୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ବାମପଟଠାରୁ ନବ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

କଵଚେନ ସମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସଂରକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵତଃ ଧେନୁମୁଦ୍ରାଂ ଚ ସଂଦର୍ଶ୍ଯ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପାତ୍ରମୁଦ୍ଧରେତ୍

କବଚ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ ଭାଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇବା ଉଚିତ।

ଅଥଵାରୋପଯେତ୍ପାତ୍ରେ ପଞ୍ଚଦୀପାନ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଵିଦିକ୍ଷ୍ଵପି ଚ ମଧ୍ଯେ ଚ ଦୀପମେକମଥାପି ଵା

ନାହିଁଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ଦୀପକୁ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିବା, କିମ୍ବା ଚାରି ଦିଗରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ ରଖିବା, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଦୀପ ରଖିବା ଯଥାଯଥିକ।

ତତସ୍ତତ୍ପାତ୍ରମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଲିଂଗାଦେରୁପରି କ୍ରମାତ୍ ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଯୋଗେନ ଭ୍ରାମଯେନ୍ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା

ତାପରେ, ସେଇ ଭାଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇ, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିମା ଉପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଓ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯଂ ତତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଭସିତଂ ଚ ସୁଗଂଧିତମ୍ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଂଜଲିଂ ପଶ୍ଚାଦୁପହାରାନ୍ନିଵେଦଯେତ୍

ତାପରେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଭସ୍ମ ଦେଇ, ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ଶେଷରେ ଭୋଗ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ପାନୀଯଂ ଚ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଵାଚମନଂ ପୁନଃ ପଞ୍ଚସୌଗଂଧିକୋପେତଂ ତାମ୍ବୂଲଂ ଚ ନିଵେଦଯେତ୍

ତାପରେ ପାନୀୟ ଦେଇ, ପୁନି ମୁଖ ପରିଷ୍କାର ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧି ଥିବା ତାମ୍ବୁଳ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯାନି ଗାନନାଟ୍ଯାନି କାରଯେତ୍ ଲିଂଗାଦୌ ଶିଵଯୋଶ୍ଚିନ୍ତାଂ କୃତ୍ଵା ଶକ୍ତ୍ଯଜପେଚ୍ଛିଵମ୍

ଯାହାକୁ ଛିଟାଇବା ଦରକାର, ତାହାକୁ ଛିଟାଇ, ଗାନ ଓ ନୃତ୍ୟ କରାଇ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶିବାଦିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ମନେମନେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।