ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଵହ୍ନୌ ଵା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଵାଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ ଅଥଵାଂତର୍ବହିଶ୍ଚୈଵ ପୂଜଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ଅଂତର୍ଯାଗରତଃ ପୂଜାଂ ବହିଃ କୁର୍ଵୀତ ଵା ନ ଵା

ଅଗ୍ନିରେ କିମ୍ବା ବେଦିରେ, ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ; କିମ୍ବା ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଉଭୟରେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଭିତରେ ଯାଗରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ବାହ୍ୟ ପୂଜା କରିବେ କି ନାହିଁ, ଏହା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା।

ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂ ପୂଜାଵିଧାନସ୍ଯ ପ୍ରଵଦାମି ସମାସତଃ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ଶିଵେନୈଵ ଶିଵାଯୈ କଥିତସ୍ଯ ତୁ

ମୁଁ ଏବେ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଥିବା ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଅଂଗମଭ୍ଯଂତରଂ ଯାଗମଗ୍ନିକାର୍ଯାଵସାନକମ୍ ଵିଧାଯ ଵା ନ ଵା ପଶ୍ଚାଦ୍ବହିର୍ଯାଗଂ ସମାଚରେତ୍

ଆଞ୍ଗିକ ଓ ଭିତର ଯାଗ, ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା ଯାଉଛି; ତା'ପରେ ବାହ୍ୟ ଯାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ମନସା କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଵିଶୋଧ୍ଯ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିନାଯକଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ

ସେଠାରେ ମନରେ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପରେ, ଦେବ ଭିନାୟକଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ଚୋତ୍ତରେ ଚୈଵ ନଂଦୀଶଂ ସୁଯଶଂ ତଥା ଆରାଧ୍ଯ ମନସା ସମ୍ଯଗାସନଂ କଲ୍ପଯେଦ୍ବୁଧଃ

ଡାହାଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନନ୍ଦୀ ଓ ସୁୟଶଙ୍କୁ ମନରେ ଭଲଭାବେ ପୂଜି, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଆସନ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଆରାଧନାଦିକୈର୍ଯୁକ୍ତସ୍ସିଂହଯୋଗାସନାଦିକମ୍ ପଦ୍ମାସନଂ ଵା ଵିମଲଂ ତତ୍ତ୍ଵତ୍ରଯସମନ୍ଵିତମ୍

ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ ଥିବା, ସିଂହାସନ କିମ୍ବା ଏହା ସଦୃଶ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ପଦ୍ମାସନରେ, ତତ୍ତ୍ୱ ତିନିଟି ସହିତ।

ତସ୍ଯୋପରି ଶିଵଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସାଂବଂ ସର୍ଵମନୋହରମ୍ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ସର୍ଵାଵଯଵଶୋଭନମ୍

ସେ ଆସନ ଉପରେ ଶିବଙ୍କୁ ସାମ୍ବ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵାତିଶଯସଂଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତମ୍ ରକ୍ତାସ୍ଯପାଣିଚରଣଂ କୁଂଦଚଂଦ୍ରସ୍ମିତାନନମ୍

ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଲାଲ ମୁହଁ, ହାତ ଓ ପାଦ, ଓ କୁନ୍ଦ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ର ଭଳି ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା।

ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜମୁଦାରାଙ୍ଗଂ ଚାରୁଚଂଦ୍ରକଲାଧରମ୍

ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଦେହ, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ତିନିଟି ଆଖି, ଚାରିଟି ହାତ, ଉଦାର ଅଙ୍ଗ, ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିବା।

ଵରଦାଭଯହସ୍ତଂ ଚ ମୃଗଟଂକଧରଂ ହରମ୍ ଭୁଜଂଗହାରଵଲଯଂ ଚାରୁନୀଲଗଲାଂତରମ୍

ବର ଓ ଅଭୟ ଦେଉଥିବା ହାତ, ମୃଗ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା, ନାଗ ମାଳା ଓ ବଳୟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ନୀଳ କଣ୍ଠ ଥିବା।

ସର୍ଵୋପମାନରହିତଂ ସାନୁଗଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍ ତତଃ ସଂଚିଂତଯେତ୍ତସ୍ଯ ଵାମଭାଗେ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍

ଯାହାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ସେ ନିଜ ସହଚର ଓ ପରିଚାରକ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ବାମ ପାଖରେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲୋତ୍ପଲପତ୍ରାଭାଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଯତଲୋଚନାମ୍ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରାଭଵଦନାଂ ନୀଲକୁଂଚିତମୂର୍ଧଜାମ୍

ପୁରିପୁରି ଖିଲିଥିବା ନୀଳ କମଳର ପତ୍ର ଭଳି ଚଉଡ଼ା ଓ ଲମ୍ବା ଆଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ, ଓ ଗାଢ଼ ଗୋଲାପି କେଶ।

ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲପ୍ରଖ୍ଯାଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧକୃତଶେଖରାମ୍ ଅତିଵୃତ୍ତଘନୋତ୍ତୁଂଗସ୍ନିଗ୍ଧପୀନପଯୋଧରାମ୍

ନୀଳ କମଳର ପତ୍ର ସଦୃଶ ରୂପ, ଚାନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋତା ଓ ଚମକୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ଅଂଶ ଥିବା।

ତନୁମଧ୍ଯାଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀଂ ପୀତସୂକ୍ଷ୍ମଵରାମ୍ବରାମ୍ ସର୍ଵାଭରଣସଂପନ୍ନାଂ ଲଲାଟତିଲକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍

ସୁକୁମାର କମର, ଚଉଡ଼ା କଟି, ପିତଳା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଓ ଲଳାଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତିଳକ ଥିବା।

ଵିଚିତ୍ରପୁଷ୍ପସଂକୀର୍ଣକେଶପାଶୋପଶୋଭିତାମ୍ ସର୍ଵତୋ ଽନୁଗୁଣାକାରାଂ କିଂଚିଲ୍ଲଜ୍ଜାନତାନନାମ୍

ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କେଶ ଚୁଆଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମନ୍ୱିତ ରୂପ, ମୁହଁରେ ହାଲୁକା ଲଜ୍ଜାର ଭାବ।

ହେମାରଵିଂଦଂ ଵିଲସଦ୍ଦଧାନାଂ ଦକ୍ଷିଣେ କରେ ଦଂଡଵଚ୍ଚାପରଂ ହସ୍ତେ ନ୍ଯସ୍ଯାସୀନାଂ ମହାସନେ

ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ସୁନା ଲୋଟସ୍ ଧରିଥିବା, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ରଖିଥିବା, ଏବଂ ମହାସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା।

ପାଶଵିଚ୍ଛେଦିକାଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସଚ୍ଚିଦାନଂଦରୂପିଣୀମ୍ ଏଵଂ ଦେଵଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵାସନଵରେ ଶୁଭେ

ପାଶ କାଟିବା ଉପକରଣ ଧରିଥିବା, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା; ଏଭଳି ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆସନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା।

ସର୍ଵୋପଚାରଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଭାଵପୁଷ୍ପୈସ୍ସମର୍ଚଯେତ୍ ଅଥଵା ପରିକଲ୍ପ୍ଯୈଵଂ ମୂର୍ତିମନ୍ଯତମାଂ ଵିଭୋଃ

ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମନର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା, ଏଭଳି ଭାବେ ଯେକୌଣସି ଦେବଙ୍କ ରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କରି।

ଶୈଵୀଂ ସଦାଶିଵାଖ୍ଯାଂ ଵା ତଥା ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ପରାମ୍ ଷଡ୍ଵିଂଶକାଭିଧାନାଂ ଵା ଶ୍ରୀକଂଠାଖ୍ଯାମଥାପି ଵା

ଶିବୀ ନାମକ ସଦାଶିବ ଭାବେ, କିମ୍ବା ପରମ ମହେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ, କିମ୍ବା ଷଡ୍ବିଂଶକା ଭାବେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଭାବେ।

ମନ୍ତ୍ରନ୍ଯାସାଦିକାଂ ଚାପି କୃତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ଯାଂ ତନୌ ଯଥା ଅସ୍ଯାଂ ମୂର୍ତୌ ମୂର୍ତିମଂତଂ ଶିଵଂ ସଦସତଃ ପରମ୍

ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ନିଜ ଶରୀରରେ କରି, ଏହି ରୂପରେ ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା।

ଧ୍ଯାତ୍ଵା ବାହ୍ଯକ୍ରମେଣୈଵ ପୂଜାଂ ନିର୍ଵର୍ତଯେଦ୍ଧିଯା ସମିଦାଜ୍ଯାଦିଭିଃ ପଶ୍ଚାନ୍ନାଭୌ ହୋମଂ ଚ ଭାଵଯେତ୍

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ବାହ୍ୟ ଧାରାରେ ମନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ନାଭିରେ ଅଗ୍ନି, ଘିଅ ଓ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବାକୁ ଭାବିବା।

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ଚ ଶିଵଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛୁଦ୍ଧଦୀପଶିଖାକୃତିମ୍ ଇତ୍ଥମଂଗେ ସ୍ଵତଂତ୍ରେ ଵା ଯୋଗେ ଧ୍ଯାନମଯେ ଶୁଭେ

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଧ୍ଧ ଦୀପଶିଖା ଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା; ଏଭଳି ଶରୀରରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଶୁଭ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଯୋଗରେ।

ଅଗ୍ନିକାର୍ଯାଵସାନଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ସମୋ ଵିଧିଃ ଅଥ ଚିଂତାମଯଂ ସର୍ଵଂ ସମାପ୍ଯାରାଧନକ୍ରମମ୍

ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ; ତା'ପରେ ମନସିକ ଆରାଧନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରିବା।

ଲିଂଗେ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ସ୍ଥଂଡିଲେ ଵାନଲେ ଽପି ଵା

ଲିଙ୍ଗରେ, କିମ୍ବା ଅଲତାରରେ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରୋକ୍ଷଯେନ୍ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ପୂଜାସ୍ଥାନଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଯେ ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନତୋଯେନ ପୁଷ୍ପଂ ତତ୍ର ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍

ପୂଜା ସ୍ଥାନକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଛିଟିଇବା ଓ ସେଠାରେ ଫୁଲ ରଖିବା।

ଅସ୍ତ୍ରେଣୋତ୍ସାର୍ଯ ଵୈ ଵିଘ୍ନାନଵଗୁଣ୍ଠ୍ଯ ଚ ଵର୍ମଣା ଅସ୍ତ୍ରଂ ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵିନ୍ଯସ୍ଯ କଲ୍ପଯେଦର୍ଚନାଭୁଵମ୍

ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନଗୁଡିକୁ ଦୂର କରି, ସେଗୁଡିକୁ କବଚରେ ଢାକିଦେବା; ପରେ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସର୍ଜନ କରି, ପୂଜା ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରିବା।

ତତ୍ର ଦର୍ଭାନ୍ପରିସ୍ତୀର୍ଯ କ୍ଷାଲଯେତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣାଦିଭିଃ ସଂଶୋଧ୍ଯ ସର୍ଵପାତ୍ରାଣି ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧିଂ ସମାଚରେତ୍

ସେଠାରେ ଦର୍ଭା ଚାଉଁ ଭିତରେ ପିଛି ଦେଇ, ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଧି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନକୁ ପରିଶୁଧ କରିବା; ସମସ୍ତ ପାତ୍ରକୁ ଶୁଧ କରି, ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀର ଶୁଧି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀମର୍ଧ୍ଯପାତ୍ରଂ ଚ ପାଦ୍ଯପାତ୍ରମତଃ ପରମ୍ ତଥୈଵାଚମନୀଯସ୍ଯ ପାତ୍ରଂ ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍

ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପାତ୍ର, ପାଦ ଧୋଇବା ପାତ୍ର, ଏବଂ ଆଚମନ ପାତ୍ର—ଏହି ଚାରିଟି ପାତ୍ରକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଥ କ୍ଷିପେତ୍ତେଷୁ ଜଲଂ ଶିଵମ୍ ପୁଣ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ଯଥାଲାଭଂ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍

ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ଧୋଇ, ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ଭଲ ଭାବେ ଦେଖି, ସେଥିରେ ଶିବ ନାମକ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭରିବା; ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସାମଗ୍ରୀକୁ ରଖିବା।