ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅକାମଃ କାମସଂଯୁକ୍ତୋ ବନ୍ଧାଯୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ତସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚସୁ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଧ୍ଯାନଜ୍ଞାନପରୋ ଭଵେତ୍

ଯଦି ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ି କରାଯାଏ, ଏହା ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ; ଯଦି ଇଚ୍ଛା ସହ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ବନ୍ଧନକୁ ନେଇଯାଏ। ତେଣୁ ପଞ୍ଚଟି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଲଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଯସ୍ଯାସ୍ତି ତୀର୍ଣସ୍ତେନ ଭଵାର୍ଣଵଃ ହିଂସାଦିଦୋଷନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚିତ୍ତସାଧନଃ

ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ଜନମ ମୃତ୍ୟୁର ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିପାରନ୍ତି; ସେମାନେ ହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ସାଧନା କରନ୍ତି।

ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞଃ ପରସ୍ତସ୍ମାଦପଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦଃ ବହିଃ କର୍ମକରା ଯଦ୍ଵନ୍ନାତୀଵ ଫଲଭାଗିନଃ

ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହିଁ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଯେପରି ଦେହରେ କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ସୀମିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରେନ୍ଦ୍ରଭଵନେ ତଦ୍ଵଦତ୍ରାପି କର୍ମିଣଃ ଧ୍ଯାନିନାଂ ହି ଵପୁଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୈଶ୍ଵରମ୍

ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ମହଳରେ, ସେପରି କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ; ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ଦେହ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ।

ଯଥେହ କର୍ମଣାଂ ସ୍ଥୂଲଂ ମୃତ୍କାଷ୍ଠାଦ୍ଯୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞରତାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵାନ୍ପାଷାଣମୃଣ୍ମଯାନ୍

ଏଠି, କର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ମାଟି, କାଠି ଇତ୍ୟାଦିରେ ତିଆରି ହୁଏ; ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞରେ ଲଗ୍ନ ଥିବାମାନେ ପାଷାଣ କିମ୍ବା ମାଟିର ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ହୁଅନ୍ତି।

ନାତ୍ଯଂତଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯଂତେ ଶିଵଯାଥାତ୍ମ୍ଯଵେଦନାତ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ଯଃ ଶିଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବହିରଭ୍ଯର୍ଚଯେନ୍ନରଃ

ଯେମାନେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବାହ୍ୟରେ ପୂଜା କରେ।

ହସ୍ତସ୍ଥଂ ଫଲମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଲିହେତ୍କୂର୍ପରମାତ୍ମନଃ ଜ୍ଞାନାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଭଵେଦ୍ଧ୍ଯାନାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ହାତରେ ଥିବା ଫଳକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ କୋହୁଣା ଚାଟିବା ଭଳି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନରୁ ଧ୍ୟାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଧ୍ୟାନରୁ ପୁଣି ଜ୍ଞାନ ଆସେ।

ତଦୁଭାଭ୍ଯାଂ ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନରତୋ ଭଵେତ୍ ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ତେ ତଥା ମୂର୍ଧ୍ନି ଲଲାଟେ ଭ୍ରୂଯୁଗାନ୍ତରେ

ଏହି ଦୁଇଁଥିରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ—ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଠିର ମାପରେ, ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋଭାଗରେ, କିମ୍ବା ଲଳାଟରେ, କିମ୍ବା ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ।

ନାସାଗ୍ରେ ଵା ତଥାସ୍ଯେ ଵା କନ୍ଧରେ ହୃଦଯେ ତଥା ନାଭୌ ଵା ଶାଶ୍ଵତସ୍ଥାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଦ୍ଧେନ ଚେତସା

କିମ୍ବା ନାକର ଟିପରେ, ମୁଁହରେ, ଗଳାରେ, ହୃଦୟରେ, କିମ୍ବା ନାଭିରେ—ଏହି ସନାତନ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ବହିର୍ଯାଗୋପଚାରେଣ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ ଅଥଵା ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଲିଂଗେ ଵା କୃତକେପି ଵା

ବାହ୍ୟ ଉପଚାରରେ ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ସଦା, ଲିଙ୍ଗରେ କିମ୍ବା ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଆକୃତିରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିପାରିବେ।

ଵହ୍ନୌ ଵା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଵାଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ ଅଥଵାଂତର୍ବହିଶ୍ଚୈଵ ପୂଜଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ଅଂତର୍ଯାଗରତଃ ପୂଜାଂ ବହିଃ କୁର୍ଵୀତ ଵା ନ ଵା

ଅଗ୍ନିରେ କିମ୍ବା ବେଦିରେ, ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ; କିମ୍ବା ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଉଭୟରେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଭିତରେ ଯାଗରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ବାହ୍ୟ ପୂଜା କରିବେ କି ନାହିଁ, ଏହା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା।

ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂ ପୂଜାଵିଧାନସ୍ଯ ପ୍ରଵଦାମି ସମାସତଃ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ଶିଵେନୈଵ ଶିଵାଯୈ କଥିତସ୍ଯ ତୁ

ମୁଁ ଏବେ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଥିବା ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଅଂଗମଭ୍ଯଂତରଂ ଯାଗମଗ୍ନିକାର୍ଯାଵସାନକମ୍ ଵିଧାଯ ଵା ନ ଵା ପଶ୍ଚାଦ୍ବହିର୍ଯାଗଂ ସମାଚରେତ୍

ଆଞ୍ଗିକ ଓ ଭିତର ଯାଗ, ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା ଯାଉଛି; ତା'ପରେ ବାହ୍ୟ ଯାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ମନସା କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଵିଶୋଧ୍ଯ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିନାଯକଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ

ସେଠାରେ ମନରେ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପରେ, ଦେବ ଭିନାୟକଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ଚୋତ୍ତରେ ଚୈଵ ନଂଦୀଶଂ ସୁଯଶଂ ତଥା ଆରାଧ୍ଯ ମନସା ସମ୍ଯଗାସନଂ କଲ୍ପଯେଦ୍ବୁଧଃ

ଡାହାଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନନ୍ଦୀ ଓ ସୁୟଶଙ୍କୁ ମନରେ ଭଲଭାବେ ପୂଜି, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଆସନ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଆରାଧନାଦିକୈର୍ଯୁକ୍ତସ୍ସିଂହଯୋଗାସନାଦିକମ୍ ପଦ୍ମାସନଂ ଵା ଵିମଲଂ ତତ୍ତ୍ଵତ୍ରଯସମନ୍ଵିତମ୍

ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ ଥିବା, ସିଂହାସନ କିମ୍ବା ଏହା ସଦୃଶ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ପଦ୍ମାସନରେ, ତତ୍ତ୍ୱ ତିନିଟି ସହିତ।

ତସ୍ଯୋପରି ଶିଵଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସାଂବଂ ସର୍ଵମନୋହରମ୍ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ସର୍ଵାଵଯଵଶୋଭନମ୍

ସେ ଆସନ ଉପରେ ଶିବଙ୍କୁ ସାମ୍ବ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵାତିଶଯସଂଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତମ୍ ରକ୍ତାସ୍ଯପାଣିଚରଣଂ କୁଂଦଚଂଦ୍ରସ୍ମିତାନନମ୍

ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଲାଲ ମୁହଁ, ହାତ ଓ ପାଦ, ଓ କୁନ୍ଦ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ର ଭଳି ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା।

ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜମୁଦାରାଙ୍ଗଂ ଚାରୁଚଂଦ୍ରକଲାଧରମ୍

ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଦେହ, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ତିନିଟି ଆଖି, ଚାରିଟି ହାତ, ଉଦାର ଅଙ୍ଗ, ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିବା।

ଵରଦାଭଯହସ୍ତଂ ଚ ମୃଗଟଂକଧରଂ ହରମ୍ ଭୁଜଂଗହାରଵଲଯଂ ଚାରୁନୀଲଗଲାଂତରମ୍

ବର ଓ ଅଭୟ ଦେଉଥିବା ହାତ, ମୃଗ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା, ନାଗ ମାଳା ଓ ବଳୟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ନୀଳ କଣ୍ଠ ଥିବା।

ସର୍ଵୋପମାନରହିତଂ ସାନୁଗଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍ ତତଃ ସଂଚିଂତଯେତ୍ତସ୍ଯ ଵାମଭାଗେ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍

ଯାହାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ସେ ନିଜ ସହଚର ଓ ପରିଚାରକ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ବାମ ପାଖରେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲୋତ୍ପଲପତ୍ରାଭାଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଯତଲୋଚନାମ୍ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରାଭଵଦନାଂ ନୀଲକୁଂଚିତମୂର୍ଧଜାମ୍

ପୁରିପୁରି ଖିଲିଥିବା ନୀଳ କମଳର ପତ୍ର ଭଳି ଚଉଡ଼ା ଓ ଲମ୍ବା ଆଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ, ଓ ଗାଢ଼ ଗୋଲାପି କେଶ।

ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲପ୍ରଖ୍ଯାଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧକୃତଶେଖରାମ୍ ଅତିଵୃତ୍ତଘନୋତ୍ତୁଂଗସ୍ନିଗ୍ଧପୀନପଯୋଧରାମ୍

ନୀଳ କମଳର ପତ୍ର ସଦୃଶ ରୂପ, ଚାନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋତା ଓ ଚମକୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ଅଂଶ ଥିବା।

ତନୁମଧ୍ଯାଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀଂ ପୀତସୂକ୍ଷ୍ମଵରାମ୍ବରାମ୍ ସର୍ଵାଭରଣସଂପନ୍ନାଂ ଲଲାଟତିଲକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍

ସୁକୁମାର କମର, ଚଉଡ଼ା କଟି, ପିତଳା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଓ ଲଳାଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତିଳକ ଥିବା।

ଵିଚିତ୍ରପୁଷ୍ପସଂକୀର୍ଣକେଶପାଶୋପଶୋଭିତାମ୍ ସର୍ଵତୋ ଽନୁଗୁଣାକାରାଂ କିଂଚିଲ୍ଲଜ୍ଜାନତାନନାମ୍

ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କେଶ ଚୁଆଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମନ୍ୱିତ ରୂପ, ମୁହଁରେ ହାଲୁକା ଲଜ୍ଜାର ଭାବ।

ହେମାରଵିଂଦଂ ଵିଲସଦ୍ଦଧାନାଂ ଦକ୍ଷିଣେ କରେ ଦଂଡଵଚ୍ଚାପରଂ ହସ୍ତେ ନ୍ଯସ୍ଯାସୀନାଂ ମହାସନେ

ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ସୁନା ଲୋଟସ୍ ଧରିଥିବା, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ରଖିଥିବା, ଏବଂ ମହାସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା।

ପାଶଵିଚ୍ଛେଦିକାଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସଚ୍ଚିଦାନଂଦରୂପିଣୀମ୍ ଏଵଂ ଦେଵଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵାସନଵରେ ଶୁଭେ

ପାଶ କାଟିବା ଉପକରଣ ଧରିଥିବା, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା; ଏଭଳି ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆସନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା।

ସର୍ଵୋପଚାରଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଭାଵପୁଷ୍ପୈସ୍ସମର୍ଚଯେତ୍ ଅଥଵା ପରିକଲ୍ପ୍ଯୈଵଂ ମୂର୍ତିମନ୍ଯତମାଂ ଵିଭୋଃ

ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମନର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା, ଏଭଳି ଭାବେ ଯେକୌଣସି ଦେବଙ୍କ ରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କରି।

ଶୈଵୀଂ ସଦାଶିଵାଖ୍ଯାଂ ଵା ତଥା ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ପରାମ୍ ଷଡ୍ଵିଂଶକାଭିଧାନାଂ ଵା ଶ୍ରୀକଂଠାଖ୍ଯାମଥାପି ଵା

ଶିବୀ ନାମକ ସଦାଶିବ ଭାବେ, କିମ୍ବା ପରମ ମହେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ, କିମ୍ବା ଷଡ୍ବିଂଶକା ଭାବେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଭାବେ।