ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଥ ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯଵସରୋ ନାସ୍ତି ଵା ମତିଵିଭ୍ରମଃ ସ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେନ କଲ୍ପେନ ନ୍ଯାସକର୍ମ ସମାଚରେତ୍

ଯଦି ସମୟ ଥାଏ କିମ୍ବା ନଥାଏ, କିମ୍ବା ମନ ଅସ୍ଥିର ଥାଏ, ତେବେ ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ନ୍ୟାସ କ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରାଦ୍ଯୋ ମାତୃକାନ୍ଯାସୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯାସସ୍ତତଃ ପରଃ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଣଵନ୍ଯାସୋ ହଂସନ୍ଯାସସ୍ତଦୁତ୍ତରଃ

ସେଠାରେ, ପ୍ରଥମେ ମାତୃକା ନ୍ୟାସ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟାସ, ତୃତୀୟରେ ପ୍ରଣବ ନ୍ୟାସ, ଏବଂ ତାପରେ ହଂସ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚମଃ କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିର୍ନ୍ଯାସଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରାତ୍ମକଃ ଏତେଷ୍ଵେକମନେକଂ ଵା କୁର୍ଯାତ୍ପୂଜାଦି କର୍ମସୁ

ପଞ୍ଚମ ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅନେକ ନ୍ୟାସ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରିପାରିବ।

ଅକାରଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଆକାରଂ ଚ ଲଲାଟକେ ଇଂ ଈଂ ଚ ନେତ୍ରଯୋସ୍ତଦ୍ଵତ୍ ଉଂ ଊଂ ଶ୍ରଵଣଯୋସ୍ତଥା

'ଅ' ମୁଣ୍ଡରେ, 'ଆ' କପାଳରେ, 'ଇ' ଓ 'ଈ' ଦୁଇ ଚକୁରେ, 'ଉ' ଓ 'ଊ' ଦୁଇ କାନରେ ଏହିପରି ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଋଂ ଃଂ କପୋଲଯୋଶ୍ଚୈଵ ଌଂ ୡଂ ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯେ ଏମେମୋଷ୍ଠଦ୍ଵଯୋରୋମୌଂ ଦଂତପଂକ୍ତିଦ୍ଵଯୋଃ କ୍ରମାତ୍

'ଋ' ଓ 'ୠ' ଦୁଇ ଗାଳରେ, 'ଌ' ଓ 'ୡ' ଦୁଇ ନାକର ଛିଦ୍ରରେ, 'ଏ' ଓ 'ଐ' ଦୁଇ ଓଠରେ, 'ଓ' ଓ 'ଔ' ଦୁଇ ଦାନ୍ତର ଶାରୀରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂ ଜିହ୍ଵାଯାମଥୋ ତାଲୁନ୍ଯଃ ପ୍ରଯୋଜ୍ଯୋ ଯଥାକ୍ରମମ୍ କଵର୍ଗଂ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ନ୍ଯସେତ୍ପଞ୍ଚସୁ ସଂଧିଷୁ

'ଅଂ' ଜିଭରେ, ଏବଂ ପରେ ତାଳୁରେ ଯଥାଯଥ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। 'କ' ଆଦି ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ଡାହାଣ ହାତର ପାଞ୍ଚଟି ସଂଧିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଚଵର୍ଗଂ ଚ ତଥା ଵାମହସ୍ତସଂଧିଷୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍ ଟଵର୍ଗଂ ଚ ତଵର୍ଗଂ ଚ ପାଦଯୋରୁଭଯୋରପି

ଏହିପରି, 'ଚ' ଆଦି ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ବାମ ହାତର ସଂଧିରେ, ଏବଂ 'ଟ' ଓ 'ତ' ଆଦି ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ଦୁଇ ପାଉଁର ସଂଧିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପଫୌ ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ପୃଷ୍ଠେ ନାଭୌ ଚାପି ବଭୌ ତତଃ ନ୍ଯସେନ୍ମକାରଂ ହୃଦଯେ ତ୍ଵଗାଦିଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍

'ପ' ଓ 'ଫ' ପାଶ୍ୱ ଓ ପିଠିରେ, 'ବ' ଓ 'ଭ' ନାଭିରେ, ତାପରେ 'ମ' ହୃଦୟ ଓ ଚର୍ମ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଯକରାଦିସକାରାଂତାନ୍ନ୍ଯସେତ୍ସପ୍ତସୁ ଧାତୁଷୁ ହଂକାରଂ ହୃଦଯସ୍ଯାଂତଃ କ୍ଷକାରଂ ଭ୍ରୂଯୁଗାଂତରେ

'ୟ' ଠାରୁ 'ସ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରମାନେ ସପ୍ତ ଧାତୁରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। 'ହଂ' ହୃଦୟ ଭିତରେ, ଏବଂ 'କ୍ଷ' ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ଵର୍ଣାନ୍ପ୍ରଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ରୁଦ୍ରଵର୍ତ୍ମନା ଅଂଗଵକ୍ତ୍ରକଲାଭେଦାତ୍ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣି ଵିନ୍ଯସେତ୍

ଏଭଳି, ପଞ୍ଚାଶି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପଥ ଅନୁଯାୟୀ ଅକ୍ଷରମାନେ ନ୍ୟାସ କରି, ଅଙ୍ଗ, ମୁଖ ଓ ଅଂଶ ଭେଦରେ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

କରନ୍ଯାସାଦ୍ଯମପି ତୈଃ କୃତ୍ଵା ଵାଥ ନ ଵା କ୍ରମାତ୍ ଶିରୋଵଦନହୃଦ୍ଗୁହ୍ଯପାଦେଷ୍ଵେତାନି କଲ୍ପଯେତ୍

ଏହି ଅକ୍ଷରମାନେ ସହିତ କ୍ରମକ୍ରମେ ହାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରି, କିମ୍ବା ନ କରି, ଏହାମାନେ ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତଂଗ ଓ ପାଉଁରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ତତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵାଦିଵକ୍ତ୍ରାଣି ପଶ୍ଚିମାଂତାନି କଲ୍ପଯେତ୍ ଈଶାନସ୍ଯ କଲାଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ଚ କ୍ରମାତ୍

ତାପରେ, ଉପର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା ମୁହଁଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଇ ପାଞ୍ଚଟି ଧଳା ସ୍ଥାନରେ ଈଶାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଏକ ଏକ କରି ରଖିବା ଦରକାର।

ତତଶ୍ଚତୁର୍ଷୁ ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ପୁରୁଷସ୍ଯ କଲା ଅପି ଚତସ୍ରଃ ପ୍ରଣିଧାତଵ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିକ୍ରମଯୋଗତଃ

ତାପରେ, ଚାରିଟି ମୁହଁରେ, ପୁରୁଷଙ୍କର ଚାରିଟି ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ୟ ଦିଗକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍।

ହୃତ୍କଂଠାଂସେଷୁ ନାଭୌ ଚ କୁକ୍ଷୌ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ଵକ୍ଷସି ଅଘୋରସ୍ଯ କଲାଶ୍ଚାଷ୍ଟୌ ପାଦଯୋରପି ହସ୍ତଯୋଃ

ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, କାନ୍ଧ, ନାଭି, ପେଟ, ପିଠ, ଓ ଛାତିରେ ଏବଂ ପାଦ ଓ ହାତରେ ଅଘୋରଙ୍କର ଆଠଟି ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର।

ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରଯୋଃଦଶକଲାଃ ପାଯୁମେଢ୍ରୋରୁଜାନୁଷୁ ଜଂଘାସ୍ଫିକ୍କଟିପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ଵାମଦେଵସ୍ଯ ଭାଵଯେତ୍

ତାପରେ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପାୟୁ, ଲିଙ୍ଗ, ଗୁଡ଼ି, ଗୋଡ଼, କଟି, ନିତମ୍ବ, ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାମଦେବଙ୍କର ଦଶଟି ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଘ୍ରାଣେ ଶିରସି ବାହ୍ଵୋଶ୍ଚ କଲ୍ପଯେତ୍କଲ୍ପଵିତ୍ତମଃ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶତ୍କଲାନ୍ଯାସମେଵଂ କୃତ୍ଵାନୁପୂର୍ଵଶଃ

ଯିଏ ନିୟମ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ନାକ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦୁଇଟି ବାହୁରେ ଶକ୍ତିଗୁଡିକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ; ଏଭଳି ଅଟ୍ତିସ୍ଟି ଶକ୍ତିକୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଶରୀରରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଣଵଵିଦ୍ଧୀମାନ୍ପ୍ରଣଵନ୍ଯାସମାଚରେତ୍ ବାହୁଦ୍ଵଯେ କୂର୍ପରଯୋସ୍ତଥା ଚ ମଣିବନ୍ଧଯୋଃ

ତାପରେ, ଯିଏ ପ୍ରଣବ ବିଧି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ବାହୁ ଦୁଇଟି, କୁହୁଣ୍ଡି ଦୁଇଟି ଓ ମଣିବନ୍ଧ ଦୁଇଟିରେ ପ୍ରଣବ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ।

ପାର୍ଶ୍ଵୋଦରୋରୁଜଂଘେଷୁ ପାଦଯୋଃ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତଥା ଇତ୍ଥଂ ପ୍ରଣଵଵିନ୍ଯାସଂ କୃତ୍ଵା ନ୍ଯାସଵିଚକ୍ଷଣଃ

ପଛଦିଗରେ, ପାଶ୍ୱ, ପେଟ, ଉରୁ, ଗୋଡ଼ ଓ ପାଦର ପଛ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣବ ବିନ୍ୟାସ କରି, ନିୟମ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରିଥାନ୍ତି।

ହଂସନ୍ଯାସଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ଯଥୋଦିତମ୍ ବୀଜଂ ଵିଭଜ୍ଯ ହଂସସ୍ଯ ନେତ୍ରଯୋର୍ଘ୍ରାଣଯୋରପି

ଶିବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ହଂସ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ହଂସର ବୀଜକୁ ଭାଗ କରି, ଦୁଇ ଚକୁ ଓ ଦୁଇ ନାକରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଵିଭଜ୍ଯ ବାହୁନେତ୍ରାସ୍ଯଲଲାଟେ ଘ୍ରାଣଯୋରପି କକ୍ଷଯୋଃ ସ୍କନ୍ଧଯୋଶ୍ଚୈଵ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋସ୍ତନଯୋସ୍ତଥା

ବାହୁ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁହଁ, କପାଳ, ନାକ, କୁକୁଡି, କାନ୍ଧ, ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଷ୍ଟନ ଭାଗରେ ଭାଗ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।

କଠ୍ଯୋଃ ପାଣ୍ଯୋର୍ଗୁଲ୍ଫଯୋଶ୍ଚ ଯଦ୍ଵା ପଞ୍ଚାଂଗଵର୍ତ୍ମନା ହଂସନ୍ଯାସମିମଂ କୃତ୍ଵା ନ୍ଯସେତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ତତଃ

କଟି, ହାତ ଓ ଗୁଡ଼ିଅଂଗୁଳିରେ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚ ଅଂଗ ପଦ୍ଧତିରେ, ଏହି ହଂସ ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ।

ଯଥା ପୂର୍ଵୋକ୍ତମାର୍ଗେଣ ଶିଵତ୍ଵଂ ଯେନ ଜାଯତେ ନାଶିଵଃ ଶିଵମଭ୍ଯସ୍ଯେନ୍ନାଶିଵଃ ଶିଵମର୍ଚଯେତ୍

ଯେଉଁ ପଦ୍ଧତିରେ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବତ୍ୱ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ଶିବ ନୁହେଁ ଯେଉଁଜଣେ, ସେ ଶିବର ଉପାସନା କିମ୍ବା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନାଶିଵସ୍ତୁ ଶିଵଂ ଧ୍ଯାଯେନ୍ନାଶିଵମ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଛିଵମ୍ ତସ୍ମାଚ୍ଛୈଵୀଂ ତନୁଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ପଶୁଭାଵନାମ୍

ଶିବ ନୁହେଁ ଯେଉଁଜଣେ, ସେ ଶିବର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶିବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶୈବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ପଶୁଭାବ ଛାଡ଼ିବା ଦରକାର।

ଶିଵୋ ଽହମିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଶୈଵଂ କର୍ମ ସମାଚରେତ୍ କର୍ମଯଜ୍ଞସ୍ତପୋଯଜ୍ଞୋ ଜପଯଜ୍ଞସ୍ତଦୁତ୍ତରଃ ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଃ ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

‘ମୁଁ ଶିବ’ ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଶିବଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ଯ୍ୟର ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାର ଯଜ୍ଞ, ଜପର ଯଜ୍ଞ, ତାପରେ ଧ୍ୟାନର ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଯଜ୍ଞ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

କର୍ମଯଜ୍ଞରତାଃ କେଚିତ୍ତପୋଯଜ୍ଞରତାଃ ପରେ ଜପଯଜ୍ଞରତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞରତାସ୍ତଥା

କିଛି ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟର ଯଜ୍ଞରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟାର ଯଜ୍ଞରେ, ଆଉ କିଛି ଜପର ଯଜ୍ଞରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଧ୍ୟାନର ଯଜ୍ଞରେ ଲଗିଥାନ୍ତି।

ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞରତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଵିଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚୋତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍ କ୍ରମଯଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଧା ପ୍ରୋକ୍ତଃ କାମାକାମଵିଭେଦତଃ

ଅନ୍ୟମାନେ ଜ୍ଞାନର ଯଜ୍ଞରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। କ୍ରମର ଯଜ୍ଞ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଇଚ୍ଛା ଓ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ।

କାମାନ୍କାମୀ ତତୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କାମାସକ୍ତଃ ପୁନର୍ଭଵେତ୍ ଅକାମେ ରୁଦ୍ରଭଵନେ ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ

ଯିଏ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନଃ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ନିର୍ଇଚ୍ଛା, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇଥାଏ।

ତପୋଯଜ୍ଞରତୋ ଭୂତ୍ଵା ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ତପସ୍ଵୀ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ମିନ୍ଭୋଗାନ୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ

ତପସ୍ୟା ଯଜ୍ଞରେ ଲଗି ରହିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତପସ୍ୱୀ ପୁନି ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ହୁଏ।

ଜପଧ୍ଯାନରତୋ ଭୂତ୍ଵା ଜାଯତେ ଭୁଵି ମାନଵଃ ଜପଧ୍ଯାନରତୋ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତଦ୍ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ଯଵଶାଦିହ

ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହିଲେ, ଏ ଭୂମିରେ ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ—