ଶିଵପୁରାଣମ୍

ନ୍ଯାସସ୍ତୁ ତ୍ରିଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଲଯକ୍ରମାତ୍ ସ୍ଥିତିର୍ନ୍ଯାସୋ ଗୃହସ୍ଥାନାମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍

ନ୍ୟାସ ତିନି ପ୍ରକାରର, ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ଥିତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ ଅନୁସାରେ। ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସ୍ଥିତି ନ୍ୟାସ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ନ୍ୟାସ କରନ୍ତି।

ଯତୀନାଂ ସଂହୃତିନ୍ଯାସୋ ଵନସ୍ଥାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ସ ଏଵ ଭର୍ତୃହୀନାଯାଃ କୁଟୁଂବିନ୍ଯାଃ ସ୍ଥିତିର୍ଭଵେତ୍

ଯତୀମାନେ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଲୟ ନ୍ୟାସ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ବିବାହିତ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ନାହାନ୍ତି, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଭଳି ସ୍ଥିତି ନ୍ୟାସ କରିବେ।

କନ୍ଯାଯାଃ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନ୍ଯାସସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଅଂଗୁଷ୍ଠାଦିକନିଷ୍ଠାଂତଂ ସ୍ଥିତିନ୍ଯାସ ଉଦାହୃତଃ

ଏବେ ମୁଁ କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ନ୍ୟାସ ଓ ତାହାର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ଅଂଗୁଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାନ୍ହିଅଂଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ, ଏହାକୁ ସ୍ଥିତି ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।

ଦକ୍ଷିଣାଂଗୁଷ୍ଠମାରଭ୍ଯ ଵାମାଂଗୁଷ୍ଠାନ୍ତମେଵ ଚ ଉତ୍ପତ୍ତିନ୍ଯାସ ଆଖ୍ଯାତୋ ଵିପରୀତସ୍ତୁ ସଂହୃତିଃ

ଡାହାଣ ଅଂଗୁଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାମ ଅଂଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ, ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ବିପରୀତ ଅର୍ଥାତ୍ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଲୟ ନ୍ୟାସ।

ସବିଂଦୁକାନ୍ନକାରାଦୀନ୍ଵର୍ଣାନ୍ନ୍ଯସ୍ଯେଦନୁକ୍ରମାତ୍ ଅଂଗୁଲୀଷୁ ଶିଵଂ ନ୍ଯସ୍ଯେତ୍ତଲଯୋରପ୍ଯନାମଯୋଃ

'ନ' ରୁ 'ମ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣ, ବିନ୍ଦୁ ସହିତ, କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଂଗୁଳିରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଶିବଙ୍କୁ ଦୁଇ ତଳ ଓ ଦୁଇ ଅନାମିକା ଉପରେ ରଖିବା ଦରକାର।

ଅସ୍ତ୍ରନ୍ଯାସଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଦଶଦିକ୍ଷ୍ଵସ୍ତ୍ରମଂତ୍ରତଃ ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦିକଲାଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଭୂତସ୍ଵରୂପିଣୀଃ

ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ କରି, ଦଶ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି କଳା, ଯେଉଁମାନେ ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ରୂପୀ, ସେମାନେ ରଖିବା ଦରକାର।

ପଞ୍ଚଭୂତାଧିପୈସ୍ସାର୍ଧଂ ତତଚ୍ଚିହ୍ନସମନ୍ଵିତାଃ ହୃତ୍କଣ୍ଟତାଲୁଭ୍ରୂମଧ୍ଯବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରସମାଶ୍ରଯାଃ

ପାଞ୍ଚ ଭୂତର ଅଧିପତିମାନେ ସହିତ, ସେମାନଙ୍କ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ଏହି କଳାମାନେ ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ତଦ୍ତଦ୍ବୀଜେନ ସଂଗ୍ରଂଥୀସ୍ତଦ୍ତଦ୍ବୀଜେଷୁ ଭାଵଯେତ୍ ତାସାଂ ଵିଶୋଧନାର୍ଥାଯ ଵିଦ୍ଯାଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ଜପେତ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳାକୁ ତାହାର ବୀଜ ମାନ୍ତ୍ର ସହିତ ବାନ୍ଧି, ସେହି ବୀଜରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଦରକାର।

ନିରୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଣଵାଯୁଂ ଚ ଗୁଣସଂଖ୍ଯାନୁସାରତଃ ଭୂତଗ୍ରଂଥିଂ ତତଶ୍ଛିଦ୍ଯାଦସ୍ତ୍ରେଣୈଵାସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ରଯା

ଗୁଣ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ଅଟକାଇ, ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ କାଟିବା ଉଚିତ।

ନାଡ୍ଯା ସୁଷୁମ୍ନଯାତ୍ମାନଂ ପ୍ରେରିତଂ ପ୍ରାଣଵାଯୁନା ନିର୍ଗତଂ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରେଣ ଯୋଜଯେଚ୍ଛିଵତେଜସା

ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ଉପରକୁ ପଠାଇ, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରି, ଶିବଙ୍କ ତେଜସ୍‌ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଶୋଷ୍ଯ ଵାଯୁନା ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେହଂ କାଲାଗ୍ନିନା ଦହେତ୍ ତତଶ୍ଚୋପରିଭାଵେନ କଲାସ୍ସଂହୃତ୍ଯ ଵାଯୁନା

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରି, ତାପରେ କାଳାଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ପୁଡ଼ିଦେବା ଦରକାର। ତାପରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା କଳାମାନେ ଉପରକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ଦେହଂ ସଂହୃତ୍ଯ ଵୈ ଦଗ୍ଧଂ କଲାସ୍ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହାବ୍ଧିନା ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵାମୃତୈର୍ଦେହଂ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ନିଵେଶଯେତ୍

ଦେହକୁ ଲୟ କରି ଏବଂ ପୁଡ଼ିଦେଇ, କଳାମାନେ ସାଗର ସହ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ବିପ୍ଲାବିତ କରି, ପୁନି ଦେହକୁ ତାହାର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଅଥ ସଂହୃତ୍ଯ ଵୈ ଦଗ୍ଧଃ କଲାସର୍ଗଂ ଵିନୈଵ ତୁ ଅମୃତପ୍ଲାଵନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଭସ୍ମୀଭୂତସ୍ଯ ଵୈ ତତଃ

ଏହାପରେ ଦେହକୁ ଲୟ କରି ଏବଂ ପୁଡ଼ିଦେଇ, କଳା ସୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ି, ଯାହା ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ବିପ୍ଲାବିତ କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ଵିଦ୍ଯାମଯେ ତସ୍ମିନ୍ଦେହେ ଦୀପଶିଖାକୃତିମ୍ ଶିଵାନ୍ନିର୍ଗତମାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମରଂଧ୍ରେଣ ଯୋଜଯେତ୍

ତାପରେ, ଜ୍ଞାନରେ ଗଢ଼ା ଏହି ଦେହରେ, ଦୀପଶିଖା ପରି ଆକୃତି ଧରିଥିବା ଶିବଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ଦେହସ୍ଯାନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ତଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହୃଦଯପଂକଜେ ପୁନଶ୍ଚାମୃତଵର୍ଷେଣ ସିଂଚେଦ୍ଵିଦ୍ଯାମଯଂ ଵପୁଃ

ଏହିପରି ଦେହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ତାହାକୁ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୁନି ଅମୃତର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନମୟ ଦେହକୁ ସିଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।

ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍କରନ୍ଯାସଂ କରଶୋଧନପୂର୍ଵକମ୍ ଦେହନ୍ଯାସଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାନ୍ମହତ୍ଯା ମୁଦ୍ରଯା ଚରେତ୍

ତାପରେ ହାତକୁ ପବିତ୍ର କରି, ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଏବଂ ପରେ ମହାମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂଗନ୍ଯାସଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଶିଵୋକ୍ତେନ ତୁ ଵର୍ତ୍ମନା ଵର୍ଣନ୍ଯାସଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧସ୍ତପାଦାଦିସଂଧିଷୁ

ଏହାପରେ, ଶିବଙ୍କ କହିଥିବା ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି, ତାପରେ ହାତ, ପାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂଧିସ୍ଥଳରେ ବର୍ଣ୍ଣନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଷଡଂଗାନି ତତୋ ନ୍ଯସ୍ଯ ଜାତିଷଟ୍କଯୁତାନି ଚ ଦିଗ୍ବଂଧମାଚରେତ୍ପଶ୍ଚାଦାଗ୍ନେଯାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍

ପରେ, ଛଅଟି ଅଙ୍ଗ ଓ ଛଅ ପ୍ରକାର ସହିତ ନ୍ୟାସ କରି, ତାପରେ ଆଗ୍ନେୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବନ୍ଧନ କରିବା ଉଚିତ।

ଯଦ୍ଵା ମୂର୍ଧାଦିପଞ୍ଚାଂଗଂ ନ୍ଯାସମେଵ ସମାଚରେତ୍ ତଥା ଷଡଂଗନ୍ଯାସଂ ଚ ଭୂତଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ ଵିନା

ନାହିଁଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗରେ ମାତ୍ର ନ୍ୟାସ କରି, ଏବଂ ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମ ବିନା ଛଅ ଅଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରିପାରିବ।

ଏଵଂ ସମାସରୂପେଣ କୃତ୍ଵା ଦେହାତ୍ମଶୋଧନମ୍ ଶିଵଭାଵମୁପାଗମ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ଏପରି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଦେହ ଓ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଶିବ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଥ ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯଵସରୋ ନାସ୍ତି ଵା ମତିଵିଭ୍ରମଃ ସ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେନ କଲ୍ପେନ ନ୍ଯାସକର୍ମ ସମାଚରେତ୍

ଯଦି ସମୟ ଥାଏ କିମ୍ବା ନଥାଏ, କିମ୍ବା ମନ ଅସ୍ଥିର ଥାଏ, ତେବେ ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ନ୍ୟାସ କ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରାଦ୍ଯୋ ମାତୃକାନ୍ଯାସୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯାସସ୍ତତଃ ପରଃ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଣଵନ୍ଯାସୋ ହଂସନ୍ଯାସସ୍ତଦୁତ୍ତରଃ

ସେଠାରେ, ପ୍ରଥମେ ମାତୃକା ନ୍ୟାସ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟାସ, ତୃତୀୟରେ ପ୍ରଣବ ନ୍ୟାସ, ଏବଂ ତାପରେ ହଂସ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚମଃ କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିର୍ନ୍ଯାସଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରାତ୍ମକଃ ଏତେଷ୍ଵେକମନେକଂ ଵା କୁର୍ଯାତ୍ପୂଜାଦି କର୍ମସୁ

ପଞ୍ଚମ ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅନେକ ନ୍ୟାସ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରିପାରିବ।

ଅକାରଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଆକାରଂ ଚ ଲଲାଟକେ ଇଂ ଈଂ ଚ ନେତ୍ରଯୋସ୍ତଦ୍ଵତ୍ ଉଂ ଊଂ ଶ୍ରଵଣଯୋସ୍ତଥା

'ଅ' ମୁଣ୍ଡରେ, 'ଆ' କପାଳରେ, 'ଇ' ଓ 'ଈ' ଦୁଇ ଚକୁରେ, 'ଉ' ଓ 'ଊ' ଦୁଇ କାନରେ ଏହିପରି ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଋଂ ଃଂ କପୋଲଯୋଶ୍ଚୈଵ ଌଂ ୡଂ ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯେ ଏମେମୋଷ୍ଠଦ୍ଵଯୋରୋମୌଂ ଦଂତପଂକ୍ତିଦ୍ଵଯୋଃ କ୍ରମାତ୍

'ଋ' ଓ 'ୠ' ଦୁଇ ଗାଳରେ, 'ଌ' ଓ 'ୡ' ଦୁଇ ନାକର ଛିଦ୍ରରେ, 'ଏ' ଓ 'ଐ' ଦୁଇ ଓଠରେ, 'ଓ' ଓ 'ଔ' ଦୁଇ ଦାନ୍ତର ଶାରୀରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂ ଜିହ୍ଵାଯାମଥୋ ତାଲୁନ୍ଯଃ ପ୍ରଯୋଜ୍ଯୋ ଯଥାକ୍ରମମ୍ କଵର୍ଗଂ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ନ୍ଯସେତ୍ପଞ୍ଚସୁ ସଂଧିଷୁ

'ଅଂ' ଜିଭରେ, ଏବଂ ପରେ ତାଳୁରେ ଯଥାଯଥ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। 'କ' ଆଦି ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ଡାହାଣ ହାତର ପାଞ୍ଚଟି ସଂଧିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଚଵର୍ଗଂ ଚ ତଥା ଵାମହସ୍ତସଂଧିଷୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍ ଟଵର୍ଗଂ ଚ ତଵର୍ଗଂ ଚ ପାଦଯୋରୁଭଯୋରପି

ଏହିପରି, 'ଚ' ଆଦି ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ବାମ ହାତର ସଂଧିରେ, ଏବଂ 'ଟ' ଓ 'ତ' ଆଦି ଅକ୍ଷରମାଳାକୁ ଦୁଇ ପାଉଁର ସଂଧିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପଫୌ ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ପୃଷ୍ଠେ ନାଭୌ ଚାପି ବଭୌ ତତଃ ନ୍ଯସେନ୍ମକାରଂ ହୃଦଯେ ତ୍ଵଗାଦିଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍

'ପ' ଓ 'ଫ' ପାଶ୍ୱ ଓ ପିଠିରେ, 'ବ' ଓ 'ଭ' ନାଭିରେ, ତାପରେ 'ମ' ହୃଦୟ ଓ ଚର୍ମ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଯକରାଦିସକାରାଂତାନ୍ନ୍ଯସେତ୍ସପ୍ତସୁ ଧାତୁଷୁ ହଂକାରଂ ହୃଦଯସ୍ଯାଂତଃ କ୍ଷକାରଂ ଭ୍ରୂଯୁଗାଂତରେ

'ୟ' ଠାରୁ 'ସ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରମାନେ ସପ୍ତ ଧାତୁରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। 'ହଂ' ହୃଦୟ ଭିତରେ, ଏବଂ 'କ୍ଷ' ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ।