ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାଥ ଵା ମାଂତ୍ରଂ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ନାନଂ ଶିଵେନ ଵା ଶିଵଚିଂତାପରଂ ସ୍ନାନଂ ଯୁକ୍ତସ୍ଯାତ୍ମୀଯମୁଚ୍ଯତେ

ଚାହିଁଲେ ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ, ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଶିବସ୍ନାନ କରିପାରିବେ; ଯିଏ ଶିବ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗିଥାଏ, ସେଠି ସେହି ସ୍ନାନ ତାଙ୍କର ନିଜର ମନାଯାଏ।

ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତଵିଧାନେନ ମଂତ୍ରାଚମନପୂର୍ଵକମ୍ ଆଚରେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞାଂତଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵାଦିତର୍ପଣମ୍

ନିଜ ସୂତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆଚମନ ପୂର୍ବକ, ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞ କରି, ପରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ।

ମଂଡଲସ୍ଥଂ ମହାଦେଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯଥାଵିଧି ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯଂ ତତସ୍ତସ୍ମୈ ଶିଵାଯାଦିତ୍ଯରୂପିଣେ

ମଣ୍ଡଳରେ ବିରାଜିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରି, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଥ ଵୈତତ୍ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ହସ୍ତୌ ଵିଶୋଧଯେତ୍ କରନ୍ଯାସଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସକଲୀକୃତଵିଗ୍ରହଃ

ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ହାତକୁ ପରିସ୍କାର କରି, ପରେ କରନ୍ୟାସ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ।

ଵାମହସ୍ତଗତାଂଭୋଭିର୍ଗଂଧସିଦ୍ଧାର୍ଥକାନ୍ଵିତୈଃ କୁଶପୁଂଜେନ ଵାଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ମୂଲମଂତ୍ରସମନ୍ଵିତୈଃ

ବାମ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ, ସେଥିରେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ, କିମ୍ବା କୁଶ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଛିଟି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

ଆପୋହିଷ୍ଠାଦିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଶେଷମାଘ୍ରାଯ ଵୈ ଜଲମ୍ ଵାମନାସାପୁଟେନୈଵ ଦେଵଂ ସଂଭାଵଯେତ୍ସିତମ୍

'ଆପୋହିଷ୍ଠ' ଓ ଏହାପରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳକୁ ଘ୍ରାଣ କରି, ବାମ ନାକ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଜଳ ଦିଅ।

ଅର୍ଘମାଦାଯ ଦେହସ୍ଥଂ ସଵ୍ଯନାସାପୁଟେନ ଚ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣେନ ବାହ୍ଯସ୍ଥଂ ଭାଵଯେଚ୍ଚ ଶିଲାଗତମ୍

ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ, ବାମ ନାକ ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଓ ବାହ୍ୟରେ ଶିଳାରେ ବସିଥିବା କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭାବିବା ଉଚିତ।

ତର୍ପଯେଦଥ ଦେଵେଭ୍ଯ ଋଷିଭିଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ ଭୂତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି

ତାପରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତାମାନେ, ବିଶେଷକରି ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ରକ୍ତଚଂଦନତୋଯେନ ହସ୍ତମାତ୍ରେଣ ମଂଡଲମ୍ ସୁଵୃତ୍ତଂ କଲ୍ପଯେଦ୍ଭୂମୌ ରକ୍ତଚୂର୍ଣାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍

ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ହାତର ଆକାରର ଏକ ଭଲ ଗୋଲାକାର ଚିହ୍ନ ଭୂମିରେ ଏବଂ ଲାଲ୍ ଗୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ସଜାଇ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ର ସଂପୂଜଯେଦ୍ଭାନୁଂ ସ୍ଵକୀଯାଵରଣୈଃ ସହ ସ୍ଵଖୋଲ୍କାଯେତି ମଂତ୍ରେଣ ସାଂଗତସ୍ସୁଖସିଦ୍ଧଯେ

ସେଠାରେ, ସେ ନିଜ ଗଣମାନେ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ 'ସ୍ୱଖୋଲ୍କାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଭ ଓ ସଫଳତା ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁନଶ୍ଚ ମଂଡଲଂ କୃତ୍ଵା ତଦଂଗୈଃ ପରିପୂଜ୍ଯ ଚ ତତ୍ର ସ୍ଥାପ୍ଯ ହେମପାତ୍ରଂ ମାଗଧପ୍ରସ୍ଥସଂମିତମ୍

ପୁଣିଥରେ ଗୋଲାକାର ଚିହ୍ନ ତିଆରି କରି, ତାହାର ଅଂଶଗୁଡିକୁ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ମାଗଧ ପ୍ରସ୍ଥ ମାପର ଏକ ସୁନାର ବାତି ରଖିବା ଉଚିତ।

ପୂରଯେଦ୍ଗଂଧତୋଯେନ ରକ୍ତଚଂଦନଯୋଗିନା ରକ୍ତପୁଷ୍ପୈସ୍ତିଲୈଶ୍ଚୈଵ କୁଶାକ୍ଷତସମନ୍ଵିତୈଃ

ଏହି ବାତିକୁ ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣି, ଲାଲ୍ ଫୁଲ, ତିଳ, କୁଶ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଅନ୍ନଦାଣା ସହିତ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଦୂର୍ଵାପାମାର୍ଗଗଵ୍ଯୈଶ୍ଚ କେଵଲେନ ଜଲେନ ଵା ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଧରଣୀଂ ଗତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଦେଵଂ ଚ ମଂଡଲେ

ଦୁର୍ବା, ଅପାମାର୍ଗ, ଗାଈର ଦୁଧ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ପବିତ୍ର ପାଣି ନେଇ, ଗୁଡିକୁ ଗୁଡିକୁ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁ, ମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

କୃତ୍ଵା ଶିରସି ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯଂ ଶିଵାଯ ତତ୍ ଅଥଵାଂଜଲିନା ତୋଯଂ ସଦର୍ଭଂ ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା

ସେଇ ବାତିକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ହାତ ଯୋଡି, ଦର୍ଭା ଘାସ ଓ ପାଣି ସହିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।

ଉତ୍କ୍ଷିପେଦମ୍ବରସ୍ଥାଯ ଶିଵାଯାଦିତ୍ଯମୂର୍ତଯେ କୃତ୍ଵା ପୁନଃ କରନ୍ଯାସଂ କରଶୋଧନପୂର୍ଵକମ୍

ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟକୁ ଆକାଶରେ ବିରାଜିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପୀ ଶିବଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦେଇ, ପୁଣିଥରେ ହାତ ପବିତ୍ର କରି ହାତର ବିଶେଷ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵେଶାନାଦିସଦ୍ଯାଂତଂ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଶିଵମ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ଭସିତଂ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିମୃଜ୍ଯାଙ୍ଗାନି ସଂସ୍ପୃଶେତ୍

ଈଶାନ ଠାରୁ ସଦ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ବୁଝି, ଭସ୍ମ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶରୀରର ଅଂଶଗୁଡିକୁ ଛୁଇଁ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ଯା ଦିନାଂତୈଶ୍ଶିରୋଵକ୍ତ୍ରହୃଦ୍ଗୁହ୍ଯଚରଣାନ୍କ୍ରମାତ୍ ତତୋ ମୂଲେନ ସର୍ଵାଂଗମାଲଭ୍ଯ ଵସନାନ୍ତରମ୍

ଦିନ ଶେଷରେ ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ପାଦ ଏକ ପରେ ଏକ ଛୁଇଁ, ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଅଂଗକୁ ଛୁଇଁ, ପରିସ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ପରିଧାଯ ଦ୍ଵିରାଚମ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯୈକାଦଶମନ୍ତ୍ରିତୈଃ ଜଲୈରାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵାସୋ ଽଯଦ୍ଦ୍ଵିରାଚମ୍ଯ ଶିଵଂ ସ୍ମରେତ୍

ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଥର ନମସ୍କାର କରି, ଏକାଦଶ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ପାଣିରେ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଛିଟିବା କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ରକୁ ଢାକି, ଦୁଇଥର ନମସ୍କାର କରି, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ପୁନର୍ନ୍ଯସ୍ତକରୋ ମନ୍ତ୍ରୀ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂ ଭସ୍ମନା ଲିଖେତ୍ ଅଵକ୍ରମାଯ ତଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲଲାଟେ ଗନ୍ଧଵାରିଣା

ପୁଣିଥରେ ହାତ ନିମ୍ନରେ ରଖି, ସାଧକ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲଳାଟରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣିରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଆଙ୍କିବା ଉଚିତ।

ଵୃତ୍ତଂ ଵା ଚତୁରସ୍ରଂ ଵା ବିନ୍ଦୁମର୍ଧେନ୍ଦୁମେଵ ଵା ଲଲାଟେ ଯାଦୃଶଂ ପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ଲିଖିତଂ ଭସ୍ମନା ପୁନଃ

ଗୋଲାକାର, ଚତୁରସ୍ର, ବିନ୍ଦୁ କିମ୍ବା ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ଆକାରର ଚିହ୍ନ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲଳାଟରେ ଆଙ୍କାଯାଏ—

ତାଦୃଶଂ ଭୁଜଯୋର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ତନଯୋରଂତରେ ଲିଖେତ୍ ସର୍ଵାଂଗୋଦ୍ଧୂଲନଂ ଚୈଵ ନ ସମାନଂ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକୈଃ

ସେଇ ଚିହ୍ନ ଦୁଇ ବାହୁ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆଙ୍କିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ସମାନ ନୁହେଁ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରମେଵୈକଂ ଲିଖେଦୁଦ୍ଧୂଲନଂ ଵିନା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାନ୍ଧାରଯେଦ୍ମୂର୍ଧ୍ନି କଂଠେ ଶ୍ରୋତେ କରେ ତଥା

ତେଣୁ, କେବଳ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିବା ଉଚିତ, ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ମୁଣ୍ଡ, କଣ୍ଠ, କାନ ଓ ହାତରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣମଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଶୁଭଂ ନାନ୍ଯୈର୍ଧୃତଂ ଶୁଭମ୍ ଵିପ୍ରାଦୀନାଂ କ୍ରମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ପୀତଂ ରକ୍ତମଥାସିତମ୍

ଏହି ମାଳା ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଅଖଣ୍ଡ, ଶୁଭ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ପିନ୍ଧାଯାଇନଥିବା ହେଉଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରମେ ହଳଦିଆ, ଲାଲ୍ ଓ କଳା ରଙ୍ଗ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ତଦଲାଭେ ଯଥାଲାଭଂ ଧାରଣୀଯମଦୂଷିତମ୍ ତତ୍ରାପି ନୋତ୍ତରଂ ନୀଚୈର୍ଧାର୍ଯଂ ନୀଚମଥୋତ୍ତରୈଃ

ଏମିତି ମିଳିଲେ ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମିଳେ, ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ତଥାପି ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ମାଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନାଶୁଚିର୍ଧାରଯେଦକ୍ଷଂ ସଦା କାଲେଷୁ ଧାରଯେତ୍ ଇତ୍ଥଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମଥଵା ଦ୍ଵିସଂଧ୍ଯଂ ସକୃଦେଵ ଵା

ଯେଉଁମାନେ ଅଶୁଚି, ସେମାନେ କେବେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ସବୁବେଳେ ଉଚିତ ସମୟରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ—ଏପରି, ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, କିମ୍ବା ଦୁଇଥର, କିମ୍ବା ଏକଥର ମଧ୍ୟ।

କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନାଦିକଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ପୂଜଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ପ୍ରଜାସ୍ଥାନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ରୁଚିରମାସନମ୍

ସମ୍ଭବ୍ୟାସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୂଜା ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆସନ ବିଛାଇ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦେଵଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଚ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖଃ ଶ୍ଵେତାଦୀନ୍ନକୁଲୀଶାଂତାଂସ୍ତଚ୍ଛିଷ୍ଯାନ୍ପ୍ରଣମେଦ୍ଗୁରୁମ୍

ପୂର୍ବ ଅଥବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶାନ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର।

ପୁନର୍ଦେଵଂ ଶିଵଂ ନତ୍ଵା ତତୋ ନାମାଷ୍ଟକଂ ଜପେତ୍ ଶିଵୋ ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପିତାମହଃ

ପୁନି ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ଆଠଟି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ— ଶିବ, ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ପିତାମହ,

ସଂସାରଵୈଦ୍ଯସ୍ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମାତ୍ମେତି ଚାଷ୍ଟକମ୍ ଅଥଵା ଶିଵମେଵୈକଂ ଜପିତ୍ଵୈକାଦଶାଧିକମ୍

ସଂସାରର ଚିକିତ୍ସକ, ସବୁଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ପରମାତ୍ମା— ଏହି ଆଠଟି ନାମ। ଅଥବା, 'ଶିବ' ନାମକୁ ଏକାଦଶ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।