ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶିଵାଗମସ୍ଯ ଗ୍ରହଣଂ ଵାଚନଂ ଶ୍ରଵଣଂ ତଥା ଦେଶିକଦେଶତଃ କୁର୍ଯାନ୍ନ ସ୍ଵେଚ୍ଛାତୋ ନ ଚାନ୍ଯତଃ

ଶିବ ଆଗମର ପାଠ, ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା କାମ ଦେଶିକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ନୁହେଁ।

ଇତି ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂସ୍କାରଃ ସମଯାହ୍ଵଯଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵପୁରପ୍ରାପ୍ତୌ ନୃଣାଂ ପରମସାଧନମ୍

ଏଭଳି ଛୋଟ ଭାବରେ 'ସମୟ' ନାମକ ସଂସ୍କାର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା, ଯାହା ମାନବଙ୍କୁ ସିଧାଶିବପୁରୀ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ।

ଅତଃ ପରଂ ସମାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯତାମ୍ ଷଡଧ୍ଵଶୁଦ୍ଧିଂ କୁର୍ଵୀତ ସର୍ଵବଂଧଵିମୁକ୍ତଯେ

ଏହା ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଛଅଟି ପଥର ଶୁଦ୍ଧି କରିବେ।

କଲାଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୁଵନଂ ଵର୍ଣଂ ପଦମତଃ ପରମ୍ ମଂତ୍ରଶ୍ଚେତି ସମାସେନ ଷଡଧ୍ଵା ପରିପଠ୍ଯତେ

କଳା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଭୁବନ, ବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର—ଏହି ଛଅଟିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଛଅଟି ପଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ କଲାଃ ପଞ୍ଚ କଲାଧ୍ଵା କଥ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ କଲାଭିରିତରେ ତ୍ଵଧ୍ଵାନଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ

ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି କଳାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କଳାପଥ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚଟି ପଥ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ପାଞ୍ଚଟି କଳା ଭିତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥାଏ।

ଶିଵତତ୍ତ୍ଵାଦିଭୂମ୍ଯଂତଂ ତତ୍ତ୍ଵାଧ୍ଵା ସମୁଦାହୃତଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ସଂଖ୍ଯଯୋପେତଃ ଶୁଦ୍ଧାଶୁଦ୍ଧୋଭଯାତ୍ମକଃ

ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱପଥ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଛବିଶି ଉପାଦାନ ରହିଛି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ପ୍ରକାର।

ଆଧାରାଦ୍ଯୁନ୍ମନାଂତଶ୍ଚ ଭୁଵନାଧ୍ଵା ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଵିନା ଭେଦୋପଭେଦାଭ୍ଯାଂ ଷଷ୍ଟିସଂଖ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ

ଆଧାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉନ୍ମନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହାକୁ ଭୁବନପଥ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ଷାଠି, ଭିନ୍ନତା ଓ ଉପଭିନ୍ନତା ବିନା।

ପଞ୍ଚାଶଦ୍ରୁଦ୍ରରୂପାସ୍ତୁ ଵର୍ଣା ଵର୍ଣାଧ୍ଵସଂଜ୍ଞିତାଃ ଅନେକଭେଦସଂପନ୍ନଃ ପଦାଧ୍ଵା ସମୁଦାହୃତଃ

ପଞ୍ଚାଶି ରୁଦ୍ର ରୂପ ଅଟେ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହାକୁ ଅକ୍ଷର ପଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି, ବହୁ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଥିବା ଶବ୍ଦ ପଥ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ସର୍ଵୋପମଂତ୍ରୈର୍ମଂତ୍ରାଧ୍ଵା ଵ୍ଯାପ୍ତଃ ପରମଵିଦ୍ଯଯା ଯଥା ଶିଵୋ ନ ତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଗଣ୍ଯତେ ତତ୍ତ୍ଵନାଯକଃ

ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ପଥ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଟେ, ଯେପରି ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ନାୟକ।

ମଂତ୍ରାଧ୍ଵନି ନ ଗଣ୍ଯେତ ତଥାସୌ ମଂତ୍ରନାଯକଃ କଲାଧ୍ଵନୋ ଵ୍ଯାପକତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯତ୍ଵଂ ଚେତରାଧ୍ଵନାମ୍

ମନ୍ତ୍ର ପଥରେ ସେ ଗଣନା ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ନାୟକ। କଳା ପଥର ଗୁଣ ହେଉଛି ବ୍ୟାପ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପଥମାନଙ୍କର ହେଉଛି ବ୍ୟାପ୍ୟତା।

ନ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଯସ୍ଯ ନୈଵାର୍ହତ୍ଯଧ୍ଵଶୋଧନମ୍ ଷଡ୍ଵିଧସ୍ଯାଧ୍ଵନୋ ରୂପଂ ନ ଯେନ ଵିଦିତଂ ଭଵେତ୍

ଯେଉଁଠାରେ ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିନଥିବା, ସେ ଅଧ୍ୱ ପରିଶୋଧନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଛଅ ପ୍ରକାର ଅଧ୍ୱର ରୂପ ସେ ଜାଣିପାରିନଥିବା।

ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତା ତେନ ଜ୍ଞାତୁମେଵ ନ ଶକ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦଧ୍ଵସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତାଂ ତଥା

ସେ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବ୍ୟାପ୍ୟତାର ସ୍ୱଭାବ କେବେ ଠିକ୍‌ଭାବେ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅଧ୍ୱର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତି-ବ୍ୟାପ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବିଗ୍ୟାତ ରହିଯାଏ।

ଯଥାଵଦଵଗମ୍ଯୈଵ କୁର୍ଯାଦଧ୍ଵଵିଶୋଧନମ୍ କୁଂଡମଂଡଲପର୍ଯଂତଂ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ଯଥା ପୁରା

ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବୁଝି ନେଇ, ଅଧ୍ୱ ପରିଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ହେଉଥିଲା, ସେଭଳି କୁଣ୍ଡ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା କରିବା ଦରକାର।

ଦ୍ଵିହସ୍ତମାନଂ କୁର୍ଵୀତ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ କଲଶମଂଡଲମ୍ ତତଃ ସ୍ନାତଶ୍ଶିଵାଚାର୍ଯଃ ସଶିଷ୍ଯଃ କୃତନୈତ୍ଯକଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଆକାରର କଳଶ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମଂଡଲଂ ଶଂଭୋଃ ପୂଜାଂ ପୂର୍ଵଵଦାଚରେତ୍ ତତ୍ରାଢକାଵରୈସ୍ସିଦ୍ଧଂ ତଂଦୁଲୈଃ ପାଯସଂ ପ୍ରଭୋଃ

ମଣ୍ଡଳ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ପୂଜା ପୂର୍ବବତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ, ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପାୟସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।

ଅର୍ଧଂ ନିଵେଦ୍ଯ ହୋମାର୍ଥଂ ଶେଷଂ ସମୁପକଲ୍ପଯେତ୍ ପୁରତଃ କଲ୍ପିତେ ଵାଥ ମଂଡଲେ ଵର୍ଣିମଂଡିତେ

ହୋମ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗକୁ ଅଲଗା କରି ରଖିବା ଉଚିତ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଣ୍ଡଳରେ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଏହା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ସ୍ଥାପଯେତ୍ପଞ୍ଚକଲଶାନ୍ଦିକ୍ଷୁ ମଧ୍ଯେ ଚ ଦେଶିକଃ ତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାଣି ମୂଲାର୍ଣୈର୍ବିନ୍ଦୁନାଦସମନ୍ଵିତୈଃ

ଦେଶିକ ପଞ୍ଚ କଳଶକୁ ଚାରି ଦିଗରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ରଖିବେ। ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ ସହିତ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ରଖିବେ।

ନମ ଆଦ୍ଯୈର୍ଯକରାଂତୈଃ କଲ୍ପଯେତ୍କଲ୍ପଵିତ୍ତମଃ ଈଶାନଂ ମଧ୍ଯମେ କୁଂଭେ ପୁରୁଷଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତେ

‘ନମ’ ଆରମ୍ଭ ଓ ‘ୟ’ ଶେଷ ଥିବା ଶୁଭ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ଯିଏ କ୍ରିୟା ଜାଣେ ସେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ମଧ୍ୟ କଳଶରେ ଈଶାନ, ସାମ୍ନା କଳଶରେ ପୁରୁଷ ସ୍ଥାପିତ ହେବେ।

ଅଘୋରଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମେ ଵାମଂ ସଦ୍ଯଂ ଚ ପଶ୍ଚିମେ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାଯ ମୁଦ୍ରା ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା କୁଂଭାଭିମଂତ୍ରଣମ୍

ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଅଘୋର, ବାମ ଦିଗରେ ବାମ, ପଶ୍ଚିମରେ ସଦ୍ୟ ରଖିବେ। ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରି ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ବାନ୍ଧି, କଳଶମାନେ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ।

କୃତ୍ଵା ଶିଵାନଲୈର୍ହୋମଂ ପ୍ରାରଭେତ୍ ଯଥା ପୁରା ଯଦର୍ଧଂ ପାଯସଂ ପୂର୍ଵଂ ହୋମାର୍ଥଂ ପରିକଲ୍ପିତମ୍

ଏପରି କରି, ପୂର୍ବବତ ଶିବାଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ହୋମ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଅଲଗା କରି ରଖାଯାଇଥିବା ପାୟସର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ—

ହୁତ୍ଵା ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ତଚ୍ଛେଷଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ସମୁପକଲ୍ପଯେତ୍ ତର୍ପଣାଂତଂ ଚ ମଂତ୍ରାଣାଂ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ଯଥା ପୁରା

ହୋମ କରି ସେଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଯୋଗ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ କରାଯିବ।

ହୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ତେଷାଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦୀପନମ୍ ଓଂକାରାଦନୁ ହୁଂକାରଂ ତତୋ ମୂଲଂ ଫଡଂତକମ୍

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରି, ପରେ ଦୀପନ କରିବା ଉଚିତ। ଓଁକାର ପରେ ହୁଁକାର, ତାପରେ ମୂଳ ଏବଂ ଶେଷରେ ଫଟ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ।

ସ୍ଵାହାଂତଂ ଦୀପନେ ପ୍ରାହୁରଂଗାନି ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ତେଷାମାହୁତଯସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଯା ଦୀପନକର୍ମଣି

‘ସ୍ୱାହା’ ଶେଷ ଦେଇ, ଦୀପନରେ ଅଙ୍ଗମାନେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ତିନୋଟି ହୋମ ଦୀପନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବା ଉଚିତ।

ମଂତ୍ରୈରେକୈକଶସ୍ତୈସ୍ତୁ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯା ଦୀପ୍ତମୂର୍ତଯଃ ତ୍ରିଗୁଣଂ ତ୍ରିଗୁଣୀ କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜକନ୍ଯାକୃତଂ ସିତମ୍

ସେହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ପ୍ରକାର, ତିନି ଗୁଣର କାର୍ଯ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ରଙ୍ଗରେ କରାଯିବ।

ସୂତ୍ରଂ ସୂତ୍ରେଣ ସଂମଂତ୍ର୍ଯ ଶିଖାଗ୍ରେ ବଂଧଯେଚ୍ଛିଶୋଃ ଚରଣାଂଗୁଷ୍ଠପର୍ଯଂତମୂର୍ଧ୍ଵକାଯସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତଃ

ସୂତାକୁ ଅନ୍ୟ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଶିଖାର ଟିପ୍‌ରେ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହା ତାଙ୍କର ଦେହ ଉପରେ ଦଢ଼ିଏଠାରୁ ପାଦ ଅଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଉଥିବା ଭାବରେ ଥିବା ଦରକାର।

ଲଂବଯିତ୍ଵା ତୁ ତତ୍ସୂତ୍ରଂ ସୁଷୁମ୍ଣାଂ ତତ୍ର ଯୋଜଯେତ୍ ଶାଂତଯା ମୁଦ୍ରଯାଦାଯ ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍

ତାହା ସୂତ୍ରକୁ ଲମ୍ବା କରି, ସେଠାରେ ସୁଷୁମ୍ନା ସହିତ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶାନ୍ତି ମୁଦ୍ରା ଧରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।

ହୁତ୍ଵାହୁତିତ୍ରଯଂ ତସ୍ଯାସ୍ସାନ୍ନିଧ୍ଯମୁପକଲ୍ପଯେତ୍ ହୃଦି ସଂତାଡ୍ଯ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ପୁଷ୍ପକ୍ଷେପେଣ ପୂର୍ଵଵତ୍

ତିନିଟି ହୋମ କରି, ତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଚୈତନ୍ଯଂ ସମୁପାଦାଯ ଦ୍ଵାଦଶାଂତେ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ ସୂତ୍ରଂ ସୂତ୍ରେଣ ସଂଯୋଜ୍ଯ ସଂରକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରେଣ ଵର୍ମଣା

ଚେତନାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସୂତ୍ରକୁ ସୂତ୍ର ସହିତ ଯୋଡ଼ି, ଅସ୍ତ୍ର ରୂପୀ ବର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଅଵଗୁଂଠ୍ଯାଥ ତତ୍ସୂତ୍ରଂ ଶିଷ୍ଯଦେହଂ ଵିଚିଂତଯେତ୍ ମୂଲତ୍ରଯମଯଂ ପାଶଂ ଭୋଗଭୋଗ୍ଯତ୍ଵଲକ୍ଷଣମ୍

ତାହା ସୂତ୍ରକୁ ଢାକି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଦେହକୁ ଭୋଗୀ ଓ ଭୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ମୂଳ ତିନି ପାଶରେ ବନ୍ଧା ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ୍।