ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଥ ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞଯା ଶିଷ୍ଯଃ ଶିଵାଗ୍ନିଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ ଭକ୍ତ୍ଯୈଵମଭିସଂଧାଯ ଦୀକ୍ଷାଵାକ୍ଯମୁଦୀରଯେତ୍

ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶିଷ୍ୟ ଶିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୀକ୍ଷାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଵରଂ ପ୍ରାଣପରିତ୍ଯାଗଶ୍ଛେଦନଂ ଶିରସୋ ଽପି ଵା ନ ତ୍ଵନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଭୁଂଜୀଯ ଭଗଵନ୍ତଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍

ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେବା କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିବାବେଳେ କିଛି ଭୋଗ କରିବା ଭଲ ନୁହେଁ।

ସ ଏଵ ଦଦ୍ଯାନ୍ନିଯତୋ ଯାଵନ୍ମୋହଵିପର୍ଯଯଃ ତାଵଦାରାଧଯେଦ୍ଦେଵଂ ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ

ଯେଉଁଯିଏ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋହ ଓ ଭ୍ରମ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତଃ ସ ସମଯୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶିଵାଶ୍ରମେ ଲବ୍ଧାଧିକାରୋ ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞାପାଲକସ୍ତଦ୍ଵଶୋ ଭଵେତ୍

ଏହା ପରେ ଶିବ ଆଶ୍ରମରେ ଯାହାକୁ 'ସମୟ' ପଦବୀ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ଅଧିକାର ମିଳିଲେ, ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଲିବା ଓ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିବା ଉଚିତ।

ଅତଃ ପରଂ ନ୍ଯସ୍ତକରୋ ଭସ୍ମାଦାଯ ସ୍ଵହସ୍ତତଃ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛିଷ୍ଯାଯ ମୂଲେନ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଚାଭିମଂତ୍ରିତମ୍

ଏହା ପରେ ହାତ ନମ୍ର କରି, ନିଜ ହାତରୁ ଭସ୍ମ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ମୂଳ ସହିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତିମା ଵାପି ଦେଵସ୍ଯ ଗୂଢଦେହମଥାପି ଵା ପୂଜାହୋମଜପଧ୍ଯାନସାଧନାନି ଚ ସଂଭଵେ

ସମ୍ଭବ ହେଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଦେହ, ଏବଂ ପୂଜା, ହୋମ, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାଧନ ଦେବା ଉଚିତ।

ସୋପି ଶିଷ୍ଯଃ ଶିଵାଚାର୍ଯାଲ୍ଲବ୍ଧାନି ବହୁମାନତଃ ଆଦଦୀତାଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ଦେଶିକସ୍ଯ ନ ଚାନ୍ଯଥା

ଶିଷ୍ୟ ଏହି ସବୁକୁ ଶିବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ।

ଆଚାର୍ଯାଦାପ୍ତମଖିଲଂ ଶିରସ୍ଯାଧାଯ ଭକ୍ତିତଃ ରକ୍ଷଯେତ୍ପୂଜଯେଚ୍ଛଂଭୁଂ ମଠେ ଵା ଗୃହ ଏଵଵା

ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିବା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମଠ କିମ୍ବା ଘରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅତଃ ପରଂ ଶିଵାଚାରମାଦିଶେଦସ୍ଯ ଦେଶିକଃ ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାନୁସାରେଣ ପ୍ରଜ୍ଞାଯାଶ୍ଚାନୁସାରତଃ

ଏହା ପରେ ଦେଶିକ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବୁଝିବାର କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ ଶିବ ଆଚାର ଶିଖାଇବେ।

ଯଦୁକ୍ତଂ ଯତ୍ସମାଜ୍ଞାତଂ ଯଚ୍ଚୈଵାନ୍ଯତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ଶିଵାଚାର୍ଯେଣ ସମଯେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶିରସା ଵହେତ୍

ଶିବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା 'ସମୟ'ରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ବୁଝାଯାଇଛି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି, ସେ ସବୁକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିବା ଉଚିତ।

ଶିଵାଗମସ୍ଯ ଗ୍ରହଣଂ ଵାଚନଂ ଶ୍ରଵଣଂ ତଥା ଦେଶିକଦେଶତଃ କୁର୍ଯାନ୍ନ ସ୍ଵେଚ୍ଛାତୋ ନ ଚାନ୍ଯତଃ

ଶିବ ଆଗମର ପାଠ, ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା କାମ ଦେଶିକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ନୁହେଁ।

ଇତି ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂସ୍କାରଃ ସମଯାହ୍ଵଯଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵପୁରପ୍ରାପ୍ତୌ ନୃଣାଂ ପରମସାଧନମ୍

ଏଭଳି ଛୋଟ ଭାବରେ 'ସମୟ' ନାମକ ସଂସ୍କାର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା, ଯାହା ମାନବଙ୍କୁ ସିଧାଶିବପୁରୀ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ।

ଅତଃ ପରଂ ସମାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯତାମ୍ ଷଡଧ୍ଵଶୁଦ୍ଧିଂ କୁର୍ଵୀତ ସର୍ଵବଂଧଵିମୁକ୍ତଯେ

ଏହା ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଛଅଟି ପଥର ଶୁଦ୍ଧି କରିବେ।

କଲାଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୁଵନଂ ଵର୍ଣଂ ପଦମତଃ ପରମ୍ ମଂତ୍ରଶ୍ଚେତି ସମାସେନ ଷଡଧ୍ଵା ପରିପଠ୍ଯତେ

କଳା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଭୁବନ, ବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର—ଏହି ଛଅଟିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଛଅଟି ପଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ କଲାଃ ପଞ୍ଚ କଲାଧ୍ଵା କଥ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ କଲାଭିରିତରେ ତ୍ଵଧ୍ଵାନଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ

ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି କଳାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କଳାପଥ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚଟି ପଥ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ପାଞ୍ଚଟି କଳା ଭିତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥାଏ।

ଶିଵତତ୍ତ୍ଵାଦିଭୂମ୍ଯଂତଂ ତତ୍ତ୍ଵାଧ୍ଵା ସମୁଦାହୃତଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ସଂଖ୍ଯଯୋପେତଃ ଶୁଦ୍ଧାଶୁଦ୍ଧୋଭଯାତ୍ମକଃ

ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱପଥ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଛବିଶି ଉପାଦାନ ରହିଛି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ପ୍ରକାର।

ଆଧାରାଦ୍ଯୁନ୍ମନାଂତଶ୍ଚ ଭୁଵନାଧ୍ଵା ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଵିନା ଭେଦୋପଭେଦାଭ୍ଯାଂ ଷଷ୍ଟିସଂଖ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ

ଆଧାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉନ୍ମନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହାକୁ ଭୁବନପଥ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ଷାଠି, ଭିନ୍ନତା ଓ ଉପଭିନ୍ନତା ବିନା।

ପଞ୍ଚାଶଦ୍ରୁଦ୍ରରୂପାସ୍ତୁ ଵର୍ଣା ଵର୍ଣାଧ୍ଵସଂଜ୍ଞିତାଃ ଅନେକଭେଦସଂପନ୍ନଃ ପଦାଧ୍ଵା ସମୁଦାହୃତଃ

ପଞ୍ଚାଶି ରୁଦ୍ର ରୂପ ଅଟେ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହାକୁ ଅକ୍ଷର ପଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି, ବହୁ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଥିବା ଶବ୍ଦ ପଥ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ସର୍ଵୋପମଂତ୍ରୈର୍ମଂତ୍ରାଧ୍ଵା ଵ୍ଯାପ୍ତଃ ପରମଵିଦ୍ଯଯା ଯଥା ଶିଵୋ ନ ତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଗଣ୍ଯତେ ତତ୍ତ୍ଵନାଯକଃ

ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ପଥ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଟେ, ଯେପରି ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ନାୟକ।

ମଂତ୍ରାଧ୍ଵନି ନ ଗଣ୍ଯେତ ତଥାସୌ ମଂତ୍ରନାଯକଃ କଲାଧ୍ଵନୋ ଵ୍ଯାପକତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯତ୍ଵଂ ଚେତରାଧ୍ଵନାମ୍

ମନ୍ତ୍ର ପଥରେ ସେ ଗଣନା ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ନାୟକ। କଳା ପଥର ଗୁଣ ହେଉଛି ବ୍ୟାପ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପଥମାନଙ୍କର ହେଉଛି ବ୍ୟାପ୍ୟତା।

ନ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଯସ୍ଯ ନୈଵାର୍ହତ୍ଯଧ୍ଵଶୋଧନମ୍ ଷଡ୍ଵିଧସ୍ଯାଧ୍ଵନୋ ରୂପଂ ନ ଯେନ ଵିଦିତଂ ଭଵେତ୍

ଯେଉଁଠାରେ ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିନଥିବା, ସେ ଅଧ୍ୱ ପରିଶୋଧନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଛଅ ପ୍ରକାର ଅଧ୍ୱର ରୂପ ସେ ଜାଣିପାରିନଥିବା।

ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତା ତେନ ଜ୍ଞାତୁମେଵ ନ ଶକ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦଧ୍ଵସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତାଂ ତଥା

ସେ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବ୍ୟାପ୍ୟତାର ସ୍ୱଭାବ କେବେ ଠିକ୍‌ଭାବେ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅଧ୍ୱର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତି-ବ୍ୟାପ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବିଗ୍ୟାତ ରହିଯାଏ।

ଯଥାଵଦଵଗମ୍ଯୈଵ କୁର୍ଯାଦଧ୍ଵଵିଶୋଧନମ୍ କୁଂଡମଂଡଲପର୍ଯଂତଂ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ଯଥା ପୁରା

ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବୁଝି ନେଇ, ଅଧ୍ୱ ପରିଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ହେଉଥିଲା, ସେଭଳି କୁଣ୍ଡ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା କରିବା ଦରକାର।

ଦ୍ଵିହସ୍ତମାନଂ କୁର୍ଵୀତ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ କଲଶମଂଡଲମ୍ ତତଃ ସ୍ନାତଶ୍ଶିଵାଚାର୍ଯଃ ସଶିଷ୍ଯଃ କୃତନୈତ୍ଯକଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଆକାରର କଳଶ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଶିବାଚାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମଂଡଲଂ ଶଂଭୋଃ ପୂଜାଂ ପୂର୍ଵଵଦାଚରେତ୍ ତତ୍ରାଢକାଵରୈସ୍ସିଦ୍ଧଂ ତଂଦୁଲୈଃ ପାଯସଂ ପ୍ରଭୋଃ

ମଣ୍ଡଳ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ପୂଜା ପୂର୍ବବତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ, ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପାୟସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।

ଅର୍ଧଂ ନିଵେଦ୍ଯ ହୋମାର୍ଥଂ ଶେଷଂ ସମୁପକଲ୍ପଯେତ୍ ପୁରତଃ କଲ୍ପିତେ ଵାଥ ମଂଡଲେ ଵର୍ଣିମଂଡିତେ

ହୋମ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗକୁ ଅଲଗା କରି ରଖିବା ଉଚିତ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଣ୍ଡଳରେ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଏହା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ସ୍ଥାପଯେତ୍ପଞ୍ଚକଲଶାନ୍ଦିକ୍ଷୁ ମଧ୍ଯେ ଚ ଦେଶିକଃ ତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାଣି ମୂଲାର୍ଣୈର୍ବିନ୍ଦୁନାଦସମନ୍ଵିତୈଃ

ଦେଶିକ ପଞ୍ଚ କଳଶକୁ ଚାରି ଦିଗରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ରଖିବେ। ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ ସହିତ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ରଖିବେ।

ନମ ଆଦ୍ଯୈର୍ଯକରାଂତୈଃ କଲ୍ପଯେତ୍କଲ୍ପଵିତ୍ତମଃ ଈଶାନଂ ମଧ୍ଯମେ କୁଂଭେ ପୁରୁଷଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତେ

‘ନମ’ ଆରମ୍ଭ ଓ ‘ୟ’ ଶେଷ ଥିବା ଶୁଭ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ଯିଏ କ୍ରିୟା ଜାଣେ ସେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ମଧ୍ୟ କଳଶରେ ଈଶାନ, ସାମ୍ନା କଳଶରେ ପୁରୁଷ ସ୍ଥାପିତ ହେବେ।

ଅଘୋରଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମେ ଵାମଂ ସଦ୍ଯଂ ଚ ପଶ୍ଚିମେ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାଯ ମୁଦ୍ରା ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା କୁଂଭାଭିମଂତ୍ରଣମ୍

ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଅଘୋର, ବାମ ଦିଗରେ ବାମ, ପଶ୍ଚିମରେ ସଦ୍ୟ ରଖିବେ। ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରି ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ବାନ୍ଧି, କଳଶମାନେ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ।