ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶିଵଧର୍ମେ ନିଯୁକ୍ତାଯାଶ୍ଶିଵଶାସନଗୌରଵାତ୍ ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଯୋ ଽପି କୋ ଽପି ଶିଵାଶ୍ରଯଃ

ଶିବ ଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କରି—ଏଠାରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାଏ—

ସଂସ୍କାର୍ଯୋ ଗୁର୍ଵଧୀନଶ୍ଚେତ୍ସଂସ୍କ୍ରିଯା ନ ପ୍ରଭିଦ୍ଯତେ ଗୁରୋରାଲୋକନାଦେଵ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଂଭାଷଣାଦପି

ଯଦି କାହାରୋ ଦୀକ୍ଷା ହେବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ, ତେବେ ଦୀକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ ହୁଏନାହିଁ; କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ଅଟୁଟ ରହେ।

ଯସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ପରାଜଯଃ ମନସା ଯସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରଃ କ୍ରିଯତେ ଯୋଗଵର୍ତ୍ମନା

ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ କେବେ ହାର ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା ମନରେ, ଯୋଗର ପଥରେ କରାଯାଏ—

ସ ନେହ କଥିତୋ ଗୁହ୍ଯୋ ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରୈକଗୋଚରଃ କ୍ରିଯାଵାନ୍ଯସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରଃ କୁଂଡମଂଡପପୂର୍ଵକଃ ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ସମାସେନ ତସ୍ଯ ଶକ୍ଯୋ ନ ଵିସ୍ତରଃ

ଏହା ଏଠାରେ କୁହାଯାଏନାହିଁ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ଏବଂ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିପାରିବା; ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା କ୍ରିୟାସହିତ, କୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡପ ପୂର୍ବକ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯିବ; ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ପୁଣ୍ଯେ ଽହନି ଶୁଚୌ ଦେଶେ ବହୁଦୋଷଵିଵର୍ଜିତେ ଦେଶିକଃ ପ୍ରଥମଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂସ୍କାରଂ ସମଯାହ୍ଵଯମ୍

ଶୁଭ ଦିନରେ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ସ୍ଥାନରେ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ 'ସମୟ' ନାମକ ଦୀକ୍ଷା କରାଇବେ।

ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମିଂ ଵିଧିଵଦ୍ଗଂଧଵର୍ଣରସାଦିଭିଃ ଶିଲ୍ପିଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗେଣ ମଣ୍ଡପଂ ତତ୍ର କଲ୍ପଯେତ୍

ଭୂମିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ, ରସ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରି, ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବେ।

କୃତ୍ଵା ଵେଦିଂ ଚ ତନ୍ମଧ୍ଯେ କୁଣ୍ଡାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ ଅଷ୍ଟଦିକ୍ଷୁ ତଥା ଦିକ୍ଷୁ ତତ୍ରୈଶାନ୍ଯାଂ ପୁନଃ କ୍ରମାତ୍

ବେଦି ତିଆରି କରି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ; ଅଷ୍ଟଦିଗ୍ରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟଦିଗ୍ରେ, ପୁନି ଏକ୍କାଏକ୍କାରେ ଈଶାନ କୋଣରେ।

ପ୍ରଧାନକୁଂଡଂ କୁର୍ଵୀତ ଯଦ୍ଵା ପଶ୍ଚିମଭାଗତଃ ପ୍ରଧାନମେକମେଵାଥ କୃତ୍ଵା ଶୋଭାଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍

ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡ ତିଆରିବେ, କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ; ଏକ ମାତ୍ର ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡ କରି, ତାହାର ଶୋଭା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।

ଵିତାନଧ୍ଵଜମାଲାଭିର୍ଵିଵିଧାଭିରନେକଶଃ ଵେଦିମଧ୍ଯେ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡଲଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଛତା, ପତାକା ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା, ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବେ।

ରକ୍ତହେମାଦିଭିଶ୍ଚୂର୍ଣୈରୀଶ୍ଵରାଵାହନୋଚିତମ୍ ସିଂଦୂରଶାଲିନୀଵାରଚୂର୍ଣୈରେଵାଥ ନିର୍ଧନଃ

ଲାଲ୍, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କ ଆବାହନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହେଲେ, ସିନ୍ଦୂର, ଚାଉଳ ଓ ଯବ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା।

ଏକହସ୍ତଂ ଦ୍ଵିହସ୍ତଂ ଵା ସିତଂ ଵା ରକ୍ତମେଵ ଵା ଏକହସ୍ତସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ କର୍ଣିକାଷ୍ଟାଂଗୁଲା ମତା

ଏକ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁଇ ହସ୍ତ ଆକାରର, ସେଠାରେ ଧଳା କିମ୍ବା ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ; ଏକ ହସ୍ତର ପଦ୍ମ ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣିକା ଅଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ହୁଏ।

କେସରାଣି ତଦର୍ଧାନି ଶେଷଂ ଚାଷ୍ଟଦଲାଦିକମ୍ ଦ୍ଵିହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ପଦ୍ମସ୍ଯ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ କର୍ଣିକାଦିକମ୍

ତାହାର କେଶର ଅର୍ଧ ମାତ୍ର, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଠ ଦଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଦୁଇ ହସ୍ତର ପଦ୍ମ ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ।

କୃତ୍ଵା ଶୋଭୋପଶୋଭାଢ୍ଯମୈଶାନ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ପଯେତ୍ ଏକହସ୍ତଂ ତଦର୍ଧଂ ଵା ପୁନର୍ଵେଦ୍ଯଃ ତୁ ମଂଡଲମ୍

ଶୋଭା ଓ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ କରି, ତାହାକୁ ଈଶାନ କୋଣରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ; ଏକ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ ଆକାରରେ, ପୁନି ବେଦି ଉପରେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରିବେ।

ଵ୍ରୀହିତଂଦୁଲସିଦ୍ଧାର୍ଥତିଲପୁଷ୍ପକୁଶାସ୍ତୃତେ ତତ୍ର ଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତଂ ଶିଵକୁଂଭଂ ପ୍ରସାଧଯେତ୍

ଚାଉଳ, ଚାଉଳ ଚୁରା, ତିଳ, ଫୁଲ ଓ କୁଶ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଶିବ କୁମ୍ଭ ସଜାଇବେ।

ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ଵାପି ତାମ୍ରଜଂ ମୃନ୍ମଯଂ ତୁ ଵା ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାକୀର୍ଣଂ କୁଶଦୂର୍ଵାଂକୁରାଚିତମ୍

ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ମାଟିର, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ଛିଟାଇ, କୁଶ ଓ ଦୂର୍ବା ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ସିତସୂତ୍ରାଵୃତଂ କଂଠେ ନଵଵସ୍ତ୍ରଯୁଗାଵୃତମ୍ ଶୁଦ୍ଧାମ୍ବୁପୂର୍ଣମୁତ୍କୂର୍ଚଂ ସଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସପିଧାନକମ୍

ଗଳାରେ ସୁଧା ସୂତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଟି ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ପାତ୍ର, ଭିତରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଢାକଣା ସହିତ ଧରିଛି।

ଭୃଙ୍ଗାରଂ ଵର୍ଧନୀଂ ଚାପି ଶଂଖଂ ଚ ଚକ୍ରମେଵ ଵା ଵିନା ସୂତ୍ରାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମପତ୍ରମଥାପି ଵା

କଳା ମୃଗଚର୍ମ, ବିଛାଉଥିବା ଆସନ, ଶଂଖ କିମ୍ବା ଚକ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ପଦ୍ମପତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, ସୂତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଛାଡ଼ି।

ତସ୍ଯାସନାରଵିଂଦସ୍ଯ କଲ୍ପଯେଦୁତ୍ତରେ ଦଲେ ଅଗ୍ରତଶ୍ଚଂଦନାଂଭୋଭିରସ୍ତ୍ରରାଜସ୍ଯ ଵର୍ଧନୀମ୍

ସେଇ ପଦ୍ମ ଆସନର ଉତ୍ତର ଦଳରେ, ଯଜ୍ଞର ରାଜା ପାଇଁ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ମଂତ୍ରକୁଂଭେ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ କୃତ୍ଵା ଵିଧିଵଦୀଶସ୍ଯ ମହାପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍

ତାପରେ, ମଣ୍ଡଳର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପାତ୍ର ନିକଟରେ ପୂର୍ବପରି ସମସ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ କରି, ଭଗବାନଙ୍କର ମହାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଥାର୍ଣଵସ୍ଯ ତୀରେ ଵା ନଦ୍ଯାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ଽପି ଵା ଗିରୌ ଦେଵାଗରେ ଗୃହେ ଵାପି ଦେଶେ ଽନ୍ଯସ୍ମିନ୍ମନୋହରେ

କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ, ନଦୀରେ, ଗୋଶାଳାରେ, ପାହାଡ଼ରେ, ଦେଉଳରେ, ଘରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ।

କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵୋଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଵିନା ଵା ମଂଡପାଦିକମ୍ ମଂଡଲଂ ପୂର୍ଵଵତ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଥଂଡିଲଂ ଚ ଵିଭାଵସୋଃ

ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ସେସବୁ କାମ କରି, ମଣ୍ଡପ ଥାଉ କି ନାଥାଉ, ପୂର୍ବପରି ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପୂଜାଭଵନଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵମଂଗଲସଂଯୁକ୍ତଃ ସମାଚରିତନୈତ୍ଯକଃ

ପୂଜା ଘରକୁ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଗୁରୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।

ମହାପୂଜାଂ ମହେଶସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯତଃ ଶିଵକୁଂଭେ ତଥା ଭୂଯଃ ଶିଵମାଵାହ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍

ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ମହେଶଙ୍କର ମହାପୂଜା କରି, ପୁଣି ଶିବ ପାତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଯଜ୍ଞରକ୍ଷକମୀଶ୍ଵରମ୍ ଅର୍ଚଯେଦସ୍ତ୍ରଵର୍ଧନ୍ଯାମସ୍ତ୍ରମୀଶସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷାକାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଭଗବାନଙ୍କର ଡାହାଣପଟେ ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ମନ୍ତ୍ରକୁମ୍ଭେ ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ କୃତ୍ଵା ମୁଦ୍ରାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ମନ୍ତ୍ରଯାଗଂ ସମାଚରେତ୍

ମନ୍ତ୍ର ପାତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର ରଖି, ମନ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସମସ୍ତ ମୁଦ୍ରା ଓ କ୍ରିୟା କରି, ମନ୍ତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।

ତତଶ୍ଶିଵାନଲେ ହୋମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଶିକସତ୍ତମଃ ପ୍ରଧାନକୁଣ୍ଡେ ପରିତୋ ଜୁହୁଯୁଶ୍ଚାପରେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ତାପରେ, ଶିବ ଅଗ୍ନିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ହୋମ କରିବେ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡର ଚାରିପାଖରେ ଅହୁତି ଦେବେ।

ଆଚାର୍ଯାତ୍ପାଦମର୍ଧଂ ଵା ହୋମସ୍ତେଷାଂ ଵିଧୀଯତେ ପ୍ରଧାନକୁଣ୍ଡ ଏଵାଥ ଜୁହୁଯାଦ୍ଦେଶିକୋତ୍ତମଃ

ଗୁରୁଙ୍କର ଅହୁତିର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇବେ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡରେ ଅହୁତି ଦେବେ।

ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମପରେ କୁର୍ଯୁଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମଂଗଲଵାଚନମ୍ ଜପଂ ଚ ଵିଧିଵଚ୍ଚାନ୍ଯେ ଶିଵଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ

ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ସ୍ତୋତ୍ର, ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ; ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିବା ଅନ୍ୟେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜପ କରିବେ।

ନୃତ୍ଯଂ ଗୀତଂ ଚ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ ମଂଗଲାନ୍ଯପରାଣି ଚ ପୂଜନଂ ଚ ସଦସ୍ଯାନାଂ କୃତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନତଃ

ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ସଭ୍ୟମାନଙ୍କର ଯଥାବିଧି ପୂଜା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।