ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ଵୃତ୍ତସମୋପେତା ଵାଙ୍ମନଃକାଯକର୍ମଭିଃ ଶୋଧ୍ଯା ବୋଧ୍ଯା ଯଥାନ୍ଯାଯମିତି ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିଶ୍ଚଯଃ

ଏପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା, କଥା, ମନ ଓ ଶରୀରରେ ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶୋଧନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି।

ନାଧିକାରଃ ସ୍ଵତୋ ନାର୍ଯାଃ ଶିଵସଂସ୍କାରକର୍ମଣି ନିଯୋଗାଦ୍ଭର୍ତୁରସ୍ତ୍ଯେଵ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତା ଯଦୀଶ୍ଵରେ

ନାରୀଙ୍କର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଶିବ ପୂଜାରେ ଅଧିକାର ନାହିଁ; ସେ ମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଯଦି ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ତେବେ ଅଧିକାର ମିଳେ।

ତଥୈଵ ଭର୍ତୃହୀନାଯା ପୁତ୍ରାଦେରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞଯା ଅଧିକାରୋ ଭଵତ୍ଯେଵ କନ୍ଯାଯାଃ ପିତୁରାଜ୍ଞଯା ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ମର୍ତ୍ଯଜାତୀନାଂ ପତିତାନାଂ ଵିଶେଷତଃ

ଏହିପରି, ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ, ସେ ଝିଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଅଧିକାର ପାଆନ୍ତି; ଅବିବାହିତା ଝିଅ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଧିକାର ପାଏ; ଶୂଦ୍ର, ମାନବ ଓ ବିଶେଷକରି ପତିତମାନେ—

ତଥା ସଂକରଜାତୀନାଂ ନାଧ୍ଵଶୁଦ୍ଧିର୍ଵିଧୀଯତେ ତୈପ୍ଯକୃତ୍ରିମଭାଵଶ୍ଚେଚ୍ଛିଵେ ପରମକାରଣେ

ଏହିପରି ମିଶ୍ର ଜନ୍ମର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୂଜାର ଶୁଦ୍ଧି ନିୟମ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ କୃତ୍ରିମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି, ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଭାବି—

ପାଦୋଦକପ୍ରଦାନାଦ୍ଯୈଃ କୁର୍ଯୁଃ ପାପଵିଶୋଧନମ୍ ଅତ୍ରାନୁଲୋମଜାତା ଯେ ଯୁକ୍ତା ଏଵ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ

ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପାପ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ।

ତେଷାମଧ୍ଵଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି କୁର୍ଯାନ୍ମାତୃକୁଲୋଚିତମ୍ ଯା ତୁ କନ୍ଯା ସ୍ଵପିତ୍ରାଦ୍ଯୈଶ୍ଶିଵଧର୍ମେ ନିଯୋଜିତା

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜାର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଆଙ୍କ ଗୋତିର ଅନୁଯାୟୀ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଯେଉଁ ଝିଅ ପିତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିବଧର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ—

ସା ଭକ୍ତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନାପରାଯ ଵିରୋଧିନେ ଦତ୍ତା ଚେତ୍ପ୍ରତିକୂଲାଯ ପ୍ରମାଦାଦ୍ବୋଧଯେତ୍ପତିମ୍

ସେ ଭକ୍ତକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ଭୁଲରେ ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସେ ପତିଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଅଶକ୍ତା ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନସା ଧର୍ମମାଚରେତ୍ ଯଥା ମୁନିଵରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପତିମତ୍ରିଂ ପତିଵ୍ରତା

ଯଦି ସେ ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମନରେ ସେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଏକ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ଏକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହେ।

କୃତକୃତ୍ଯା ଽଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ତପସାରାଧ୍ଯ ଶଙ୍କରମ୍ ଯଥା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ତପସାରାଧ୍ଯ ପାଂଡଵାନ୍

ସେ ତାଙ୍କର କାମ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।

ପତୀଂଲ୍ଲବ୍ଧଵତୀ ଧର୍ମେ ଗୁରୁଭିର୍ନ ନିଯୋଜିତା ଅସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯକୃତୋ ଦୋଷୋ ନେହାସ୍ତି ପରମାର୍ଥତଃ

ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ପତିମାନେ ପାଇଥିଲେ, ବଡମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିନଥିଲେ; ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇନଥିବା ଦୋଷ ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ ନାହିଁ।

ଶିଵଧର୍ମେ ନିଯୁକ୍ତାଯାଶ୍ଶିଵଶାସନଗୌରଵାତ୍ ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଯୋ ଽପି କୋ ଽପି ଶିଵାଶ୍ରଯଃ

ଶିବ ଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କରି—ଏଠାରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାଏ—

ସଂସ୍କାର୍ଯୋ ଗୁର୍ଵଧୀନଶ୍ଚେତ୍ସଂସ୍କ୍ରିଯା ନ ପ୍ରଭିଦ୍ଯତେ ଗୁରୋରାଲୋକନାଦେଵ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଂଭାଷଣାଦପି

ଯଦି କାହାରୋ ଦୀକ୍ଷା ହେବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ, ତେବେ ଦୀକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ ହୁଏନାହିଁ; କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ଅଟୁଟ ରହେ।

ଯସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ପରାଜଯଃ ମନସା ଯସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରଃ କ୍ରିଯତେ ଯୋଗଵର୍ତ୍ମନା

ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ କେବେ ହାର ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା ମନରେ, ଯୋଗର ପଥରେ କରାଯାଏ—

ସ ନେହ କଥିତୋ ଗୁହ୍ଯୋ ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରୈକଗୋଚରଃ କ୍ରିଯାଵାନ୍ଯସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରଃ କୁଂଡମଂଡପପୂର୍ଵକଃ ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ସମାସେନ ତସ୍ଯ ଶକ୍ଯୋ ନ ଵିସ୍ତରଃ

ଏହା ଏଠାରେ କୁହାଯାଏନାହିଁ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ଏବଂ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିପାରିବା; ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା କ୍ରିୟାସହିତ, କୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡପ ପୂର୍ବକ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯିବ; ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ପୁଣ୍ଯେ ଽହନି ଶୁଚୌ ଦେଶେ ବହୁଦୋଷଵିଵର୍ଜିତେ ଦେଶିକଃ ପ୍ରଥମଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂସ୍କାରଂ ସମଯାହ୍ଵଯମ୍

ଶୁଭ ଦିନରେ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ସ୍ଥାନରେ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ 'ସମୟ' ନାମକ ଦୀକ୍ଷା କରାଇବେ।

ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମିଂ ଵିଧିଵଦ୍ଗଂଧଵର୍ଣରସାଦିଭିଃ ଶିଲ୍ପିଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗେଣ ମଣ୍ଡପଂ ତତ୍ର କଲ୍ପଯେତ୍

ଭୂମିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ, ରସ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରି, ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବେ।

କୃତ୍ଵା ଵେଦିଂ ଚ ତନ୍ମଧ୍ଯେ କୁଣ୍ଡାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ ଅଷ୍ଟଦିକ୍ଷୁ ତଥା ଦିକ୍ଷୁ ତତ୍ରୈଶାନ୍ଯାଂ ପୁନଃ କ୍ରମାତ୍

ବେଦି ତିଆରି କରି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ; ଅଷ୍ଟଦିଗ୍ରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟଦିଗ୍ରେ, ପୁନି ଏକ୍କାଏକ୍କାରେ ଈଶାନ କୋଣରେ।

ପ୍ରଧାନକୁଂଡଂ କୁର୍ଵୀତ ଯଦ୍ଵା ପଶ୍ଚିମଭାଗତଃ ପ୍ରଧାନମେକମେଵାଥ କୃତ୍ଵା ଶୋଭାଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍

ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡ ତିଆରିବେ, କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ; ଏକ ମାତ୍ର ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡ କରି, ତାହାର ଶୋଭା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।

ଵିତାନଧ୍ଵଜମାଲାଭିର୍ଵିଵିଧାଭିରନେକଶଃ ଵେଦିମଧ୍ଯେ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡଲଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଛତା, ପତାକା ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା, ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବେ।

ରକ୍ତହେମାଦିଭିଶ୍ଚୂର୍ଣୈରୀଶ୍ଵରାଵାହନୋଚିତମ୍ ସିଂଦୂରଶାଲିନୀଵାରଚୂର୍ଣୈରେଵାଥ ନିର୍ଧନଃ

ଲାଲ୍, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କ ଆବାହନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହେଲେ, ସିନ୍ଦୂର, ଚାଉଳ ଓ ଯବ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା।

ଏକହସ୍ତଂ ଦ୍ଵିହସ୍ତଂ ଵା ସିତଂ ଵା ରକ୍ତମେଵ ଵା ଏକହସ୍ତସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ କର୍ଣିକାଷ୍ଟାଂଗୁଲା ମତା

ଏକ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁଇ ହସ୍ତ ଆକାରର, ସେଠାରେ ଧଳା କିମ୍ବା ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ; ଏକ ହସ୍ତର ପଦ୍ମ ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣିକା ଅଠ ଆଙ୍ଗୁଳ ହୁଏ।

କେସରାଣି ତଦର୍ଧାନି ଶେଷଂ ଚାଷ୍ଟଦଲାଦିକମ୍ ଦ୍ଵିହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ପଦ୍ମସ୍ଯ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ କର୍ଣିକାଦିକମ୍

ତାହାର କେଶର ଅର୍ଧ ମାତ୍ର, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଠ ଦଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଦୁଇ ହସ୍ତର ପଦ୍ମ ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ।

କୃତ୍ଵା ଶୋଭୋପଶୋଭାଢ୍ଯମୈଶାନ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ପଯେତ୍ ଏକହସ୍ତଂ ତଦର୍ଧଂ ଵା ପୁନର୍ଵେଦ୍ଯଃ ତୁ ମଂଡଲମ୍

ଶୋଭା ଓ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ କରି, ତାହାକୁ ଈଶାନ କୋଣରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ; ଏକ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ ଆକାରରେ, ପୁନି ବେଦି ଉପରେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରିବେ।

ଵ୍ରୀହିତଂଦୁଲସିଦ୍ଧାର୍ଥତିଲପୁଷ୍ପକୁଶାସ୍ତୃତେ ତତ୍ର ଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତଂ ଶିଵକୁଂଭଂ ପ୍ରସାଧଯେତ୍

ଚାଉଳ, ଚାଉଳ ଚୁରା, ତିଳ, ଫୁଲ ଓ କୁଶ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଶିବ କୁମ୍ଭ ସଜାଇବେ।

ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ଵାପି ତାମ୍ରଜଂ ମୃନ୍ମଯଂ ତୁ ଵା ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାକୀର୍ଣଂ କୁଶଦୂର୍ଵାଂକୁରାଚିତମ୍

ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ମାଟିର, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ଛିଟାଇ, କୁଶ ଓ ଦୂର୍ବା ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ସିତସୂତ୍ରାଵୃତଂ କଂଠେ ନଵଵସ୍ତ୍ରଯୁଗାଵୃତମ୍ ଶୁଦ୍ଧାମ୍ବୁପୂର୍ଣମୁତ୍କୂର୍ଚଂ ସଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସପିଧାନକମ୍

ଗଳାରେ ସୁଧା ସୂତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଟି ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ପାତ୍ର, ଭିତରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଢାକଣା ସହିତ ଧରିଛି।

ଭୃଙ୍ଗାରଂ ଵର୍ଧନୀଂ ଚାପି ଶଂଖଂ ଚ ଚକ୍ରମେଵ ଵା ଵିନା ସୂତ୍ରାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମପତ୍ରମଥାପି ଵା

କଳା ମୃଗଚର୍ମ, ବିଛାଉଥିବା ଆସନ, ଶଂଖ କିମ୍ବା ଚକ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ପଦ୍ମପତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, ସୂତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଛାଡ଼ି।

ତସ୍ଯାସନାରଵିଂଦସ୍ଯ କଲ୍ପଯେଦୁତ୍ତରେ ଦଲେ ଅଗ୍ରତଶ୍ଚଂଦନାଂଭୋଭିରସ୍ତ୍ରରାଜସ୍ଯ ଵର୍ଧନୀମ୍

ସେଇ ପଦ୍ମ ଆସନର ଉତ୍ତର ଦଳରେ, ଯଜ୍ଞର ରାଜା ପାଇଁ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ମଂତ୍ରକୁଂଭେ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ କୃତ୍ଵା ଵିଧିଵଦୀଶସ୍ଯ ମହାପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍

ତାପରେ, ମଣ୍ଡଳର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପାତ୍ର ନିକଟରେ ପୂର୍ବପରି ସମସ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ କରି, ଭଗବାନଙ୍କର ମହାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।