ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଦ୍ଧନାନି ରତ୍ନାନି କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଚ ଗୃହାଣି ଚ ଭୂଷଣାନି ଚ ଵାସାଂସି ଯାନଶଯ୍ଯାସନାନି ଚ

ତେଣୁ ଧନ, ମଣି, ଜମି, ଘର, ଗହଣା, ବସ୍ତ୍ର, ଯାନ, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ—

ଏତାନି ଗୁରଵେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ନ କୁର୍ଵୀତ ଯଦୀଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂ ଗତିମ୍

ଏହାମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏବଂ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଦି କେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ଧନରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚତୁରତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ସ ଏଵ ଜନକୋ ମାତା ଭର୍ତା ବନ୍ଧୁର୍ଧନଂ ସୁଖମ୍ ସଖା ମିତ୍ରଂ ଚ ଯତ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍

ଗୁରୁ ଏକାଉଁଛନ୍ତି ବାପା, ମାଆ, ସ୍ୱାମୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ଧନ, ସୁଖ, ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଚର; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଉପହାର କରିବା ଉଚିତ୍।

ନିଵେଦ୍ଯ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ସାନ୍ଵଯଂ ସପରିଗ୍ରହମ୍ ସମର୍ପ୍ଯ ସୋଦକଂ ତସ୍ମୈ ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଶଗୋ ଭଵେତ୍

ଏଭଳି ଉପହାର କରିବା ପରେ, ନିଜେ ଏବଂ ପରିବାର ସହିତ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଜଳ ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ସେପରେ ସଦା ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍।

ଯଦା ଶିଵାଯ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ ଦେଶିକାତ୍ମନେ ତଦା ଶୈଵୋ ଭଵେଦ୍ଦେହୀ ନ ତତୋ ଽସ୍ତି ପୁନର୍ଭଵଃ

ଯେବେ ଜଣେ ନିଜକୁ ଶିବଙ୍କୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦେଶିକଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥାଏ, ସେବେ ସେ ଶିବଭକ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ପରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନାହିଁ।

ଗୁରୁଶ୍ଚ ସ୍ଵାଶ୍ରିତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ଵର୍ଷମେକଂ ପରୀକ୍ଷଯେତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଵୈଶ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଵର୍ଷଂ ଚ ତ୍ରିଵର୍ଷକମ୍

ଗୁରୁ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରାଣଦ୍ରଵ୍ଯପ୍ରଦାନାଦ୍ଯୈରାଦେଶୈଶ୍ଚ ସମାସମୈଃ ଉତ୍ତମାଂଶ୍ଚାଧମେ କୃତ୍ଵା ନୀଚାନୁତ୍ତମକର୍ମଣି

ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଦେବା ଭଳି ଆଦେଶ ଏବଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମ୍ନ ମାନେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି।

ଆକ୍ରୁଷ୍ଟାସ୍ତାଡିତା ଵାପି ଯେ ଵିଷାଦଂ ନ ଯାନ୍ତ୍ଯପି ତେ ଯୋଗ୍ଯାଃ ସଂଯତାଃ ଶୁଦ୍ଧାଃ ଶିଵସଂସ୍କାରକର୍ମଣି

ଯେମାନେ ଗାଳି ଦିଆଯିବା କିମ୍ବା ମାରିଦିଆଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ମନମରା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶିବ ପୂଜାରେ ଯୋଗ୍ୟ, ସଂଯମୀ ଓ ପବିତ୍ର।

ଅହିଂସକା ଦଯାଵଂତୋ ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଚେତସଃ ଅମାନିନୋ ବୁଦ୍ଧିମଂତସ୍ତ୍ଯକ୍ତସ୍ପର୍ଧାଃ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ

ଯେମାନେ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୟାଶୀଳ, ସଦା ଚେତନାରେ ସଚେତନ, ଅହଂକାର ନଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଓ ମିଠା କଥା କହନ୍ତି—

ଋଜଵୋ ମୃଦଵଃ ସ୍ଵଚ୍ଛା ଵିନୀତାଃ ସ୍ଥିରଚେତସଃ ଶୌଚାଚାରସମାଯୁକ୍ତାଃ ଶିଵଭକ୍ତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ

ଯେମାନେ ସରଳ, ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର, ଶିଷ୍ଟ, ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିବା, ଶୌଚ ଓ ଆଚାରରେ ଯୋଗ୍ୟ, ଶିବଭକ୍ତ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମର—

ଏଵଂ ଵୃତ୍ତସମୋପେତା ଵାଙ୍ମନଃକାଯକର୍ମଭିଃ ଶୋଧ୍ଯା ବୋଧ୍ଯା ଯଥାନ୍ଯାଯମିତି ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିଶ୍ଚଯଃ

ଏପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା, କଥା, ମନ ଓ ଶରୀରରେ ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶୋଧନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି।

ନାଧିକାରଃ ସ୍ଵତୋ ନାର୍ଯାଃ ଶିଵସଂସ୍କାରକର୍ମଣି ନିଯୋଗାଦ୍ଭର୍ତୁରସ୍ତ୍ଯେଵ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତା ଯଦୀଶ୍ଵରେ

ନାରୀଙ୍କର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଶିବ ପୂଜାରେ ଅଧିକାର ନାହିଁ; ସେ ମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଯଦି ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ତେବେ ଅଧିକାର ମିଳେ।

ତଥୈଵ ଭର୍ତୃହୀନାଯା ପୁତ୍ରାଦେରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞଯା ଅଧିକାରୋ ଭଵତ୍ଯେଵ କନ୍ଯାଯାଃ ପିତୁରାଜ୍ଞଯା ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ମର୍ତ୍ଯଜାତୀନାଂ ପତିତାନାଂ ଵିଶେଷତଃ

ଏହିପରି, ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ, ସେ ଝିଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଅଧିକାର ପାଆନ୍ତି; ଅବିବାହିତା ଝିଅ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଧିକାର ପାଏ; ଶୂଦ୍ର, ମାନବ ଓ ବିଶେଷକରି ପତିତମାନେ—

ତଥା ସଂକରଜାତୀନାଂ ନାଧ୍ଵଶୁଦ୍ଧିର୍ଵିଧୀଯତେ ତୈପ୍ଯକୃତ୍ରିମଭାଵଶ୍ଚେଚ୍ଛିଵେ ପରମକାରଣେ

ଏହିପରି ମିଶ୍ର ଜନ୍ମର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୂଜାର ଶୁଦ୍ଧି ନିୟମ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ କୃତ୍ରିମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି, ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଭାବି—

ପାଦୋଦକପ୍ରଦାନାଦ୍ଯୈଃ କୁର୍ଯୁଃ ପାପଵିଶୋଧନମ୍ ଅତ୍ରାନୁଲୋମଜାତା ଯେ ଯୁକ୍ତା ଏଵ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ

ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପାପ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ।

ତେଷାମଧ୍ଵଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି କୁର୍ଯାନ୍ମାତୃକୁଲୋଚିତମ୍ ଯା ତୁ କନ୍ଯା ସ୍ଵପିତ୍ରାଦ୍ଯୈଶ୍ଶିଵଧର୍ମେ ନିଯୋଜିତା

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜାର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଆଙ୍କ ଗୋତିର ଅନୁଯାୟୀ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଯେଉଁ ଝିଅ ପିତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିବଧର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ—

ସା ଭକ୍ତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନାପରାଯ ଵିରୋଧିନେ ଦତ୍ତା ଚେତ୍ପ୍ରତିକୂଲାଯ ପ୍ରମାଦାଦ୍ବୋଧଯେତ୍ପତିମ୍

ସେ ଭକ୍ତକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ଭୁଲରେ ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସେ ପତିଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଅଶକ୍ତା ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନସା ଧର୍ମମାଚରେତ୍ ଯଥା ମୁନିଵରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପତିମତ୍ରିଂ ପତିଵ୍ରତା

ଯଦି ସେ ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମନରେ ସେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଏକ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ଏକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହେ।

କୃତକୃତ୍ଯା ଽଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ତପସାରାଧ୍ଯ ଶଙ୍କରମ୍ ଯଥା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ତପସାରାଧ୍ଯ ପାଂଡଵାନ୍

ସେ ତାଙ୍କର କାମ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।

ପତୀଂଲ୍ଲବ୍ଧଵତୀ ଧର୍ମେ ଗୁରୁଭିର୍ନ ନିଯୋଜିତା ଅସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯକୃତୋ ଦୋଷୋ ନେହାସ୍ତି ପରମାର୍ଥତଃ

ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ପତିମାନେ ପାଇଥିଲେ, ବଡମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିନଥିଲେ; ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇନଥିବା ଦୋଷ ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ ନାହିଁ।

ଶିଵଧର୍ମେ ନିଯୁକ୍ତାଯାଶ୍ଶିଵଶାସନଗୌରଵାତ୍ ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଯୋ ଽପି କୋ ଽପି ଶିଵାଶ୍ରଯଃ

ଶିବ ଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କରି—ଏଠାରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାଏ—

ସଂସ୍କାର୍ଯୋ ଗୁର୍ଵଧୀନଶ୍ଚେତ୍ସଂସ୍କ୍ରିଯା ନ ପ୍ରଭିଦ୍ଯତେ ଗୁରୋରାଲୋକନାଦେଵ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଂଭାଷଣାଦପି

ଯଦି କାହାରୋ ଦୀକ୍ଷା ହେବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ, ତେବେ ଦୀକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ ହୁଏନାହିଁ; କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ଅଟୁଟ ରହେ।

ଯସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ପରାଜଯଃ ମନସା ଯସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରଃ କ୍ରିଯତେ ଯୋଗଵର୍ତ୍ମନା

ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ କେବେ ହାର ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା ମନରେ, ଯୋଗର ପଥରେ କରାଯାଏ—

ସ ନେହ କଥିତୋ ଗୁହ୍ଯୋ ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରୈକଗୋଚରଃ କ୍ରିଯାଵାନ୍ଯସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରଃ କୁଂଡମଂଡପପୂର୍ଵକଃ ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ସମାସେନ ତସ୍ଯ ଶକ୍ଯୋ ନ ଵିସ୍ତରଃ

ଏହା ଏଠାରେ କୁହାଯାଏନାହିଁ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ଏବଂ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିପାରିବା; ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା କ୍ରିୟାସହିତ, କୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡପ ପୂର୍ବକ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯିବ; ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ପୁଣ୍ଯେ ଽହନି ଶୁଚୌ ଦେଶେ ବହୁଦୋଷଵିଵର୍ଜିତେ ଦେଶିକଃ ପ୍ରଥମଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂସ୍କାରଂ ସମଯାହ୍ଵଯମ୍

ଶୁଭ ଦିନରେ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ସ୍ଥାନରେ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ 'ସମୟ' ନାମକ ଦୀକ୍ଷା କରାଇବେ।

ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମିଂ ଵିଧିଵଦ୍ଗଂଧଵର୍ଣରସାଦିଭିଃ ଶିଲ୍ପିଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗେଣ ମଣ୍ଡପଂ ତତ୍ର କଲ୍ପଯେତ୍

ଭୂମିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ, ରସ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରି, ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବେ।

କୃତ୍ଵା ଵେଦିଂ ଚ ତନ୍ମଧ୍ଯେ କୁଣ୍ଡାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ ଅଷ୍ଟଦିକ୍ଷୁ ତଥା ଦିକ୍ଷୁ ତତ୍ରୈଶାନ୍ଯାଂ ପୁନଃ କ୍ରମାତ୍

ବେଦି ତିଆରି କରି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ; ଅଷ୍ଟଦିଗ୍ରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟଦିଗ୍ରେ, ପୁନି ଏକ୍କାଏକ୍କାରେ ଈଶାନ କୋଣରେ।

ପ୍ରଧାନକୁଂଡଂ କୁର୍ଵୀତ ଯଦ୍ଵା ପଶ୍ଚିମଭାଗତଃ ପ୍ରଧାନମେକମେଵାଥ କୃତ୍ଵା ଶୋଭାଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍

ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡ ତିଆରିବେ, କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ; ଏକ ମାତ୍ର ପ୍ରଧାନ କୁଣ୍ଡ କରି, ତାହାର ଶୋଭା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।

ଵିତାନଧ୍ଵଜମାଲାଭିର୍ଵିଵିଧାଭିରନେକଶଃ ଵେଦିମଧ୍ଯେ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡଲଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଛତା, ପତାକା ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା, ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବେ।