ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଦେଵେହ ମୁକ୍ତୋ ମୋଚକ ଇଷ୍ଯତେ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଦପ୍ଯଯମ୍

ତେଣୁ, ଏଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକକୁ ମୁକ୍ତ ଓ ମୁକ୍ତିଦାତା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅର୍ଥ।

ସର୍ଵୋପାଯଵିଧିଜ୍ଞୋ ଽପି ତତ୍ତ୍ଵହୀନସ୍ତୁ ନିଷ୍ଫଲଃ ଯସ୍ଯାନୁଭଵପର୍ଯଂତା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଓ ବିଧି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ୱ ନଥିଲେ କିଛି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଭବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲାଗିଥାଏ।

ତସ୍ଯାଵଲୋକନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ପରାନନ୍ଦୋ ଽଭିଜାଯତେ ତସ୍ମାଦ୍ଯସ୍ଯୈଵ ସଂପର୍କାତ୍ପ୍ରବୋଧାନଂଦସଂଭଵଃ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତେଣୁ, ତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଗୁରୁଂ ତମେଵ ଵୃଣୁଯାନ୍ନାପରଂ ମତିମାନ୍ନରଃ ସ ଶିଷ୍ଯୈର୍ଵିନଯାଚାରଚତୁରୈରୁଚିତୋ ଗୁରୁଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସେଇ ଗୁରୁକୁ ନେଇବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଗୁରୁ ନମ୍ରତା ଓ ଆଚରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଯାଵଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯତେ ତାଵତ୍ସେଵନୀଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ଜ୍ଞାତେ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିରା ଭକ୍ତିର୍ଯାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ହୋଇନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍। ଜ୍ଞାନ ହେଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ୍।

ନ ତୁ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜେଜ୍ଜାତୁ ନୋପେକ୍ଷେତ କଥଂଚନ ଯତ୍ରାନଂଦଃ ପ୍ରବୋଧୋ ଵା ନାଲ୍ପମପ୍ଯୁପଲଭ୍ଯତେ

କେବେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଛାଡିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ।

ଵତ୍ସରାଦପି ଶିଷ୍ଯେଣ ସୋ ଽନ୍ଯଂ ଗୁରୁମୁପାଶ୍ରଯେତ୍ ଗୁରୁମନ୍ଯଂ ପ୍ରପନ୍ନେ ଽପି ନାଵମନ୍ଯେତ ପୌର୍ଵିକମ୍ ଗୁରୋର୍ଭ୍ରାତ୍ଃଂସ୍ତଥା ପୁତ୍ରାନ୍ବୋଧକାନ୍ପ୍ରେରକାନପି

ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନେଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁକୁ ନେଇଲେ, ପୂର୍ବ ଗୁରୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ପୁଅ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ପ୍ରେରକଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତତ୍ରାଦାଵୁପସଂଗମ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵେଦପାରଗମ୍ ଗୁରୁମାରାଧଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଶୁଭଗଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭେଟି, ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ଶୁଭ ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍।

ସର୍ଵାଭଯପ୍ରଦାତାରଂ କରୁଣାକ୍ରାଂତମାନସମ୍ ତୋଷଯେତ୍ତଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମନସା କର୍ମଣା ଗିରା

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଓ ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ତାଵଦାରାଧଯେଚ୍ଛିଷ୍ଯଃ ପ୍ରସନ୍ନୋସୌ ଭଵେଦ୍ଯଥା ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରସନ୍ନେ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍

ଶିଷ୍ୟ ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧନାନି ରତ୍ନାନି କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଚ ଗୃହାଣି ଚ ଭୂଷଣାନି ଚ ଵାସାଂସି ଯାନଶଯ୍ଯାସନାନି ଚ

ତେଣୁ ଧନ, ମଣି, ଜମି, ଘର, ଗହଣା, ବସ୍ତ୍ର, ଯାନ, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ—

ଏତାନି ଗୁରଵେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ନ କୁର୍ଵୀତ ଯଦୀଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂ ଗତିମ୍

ଏହାମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏବଂ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଦି କେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ଧନରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚତୁରତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ସ ଏଵ ଜନକୋ ମାତା ଭର୍ତା ବନ୍ଧୁର୍ଧନଂ ସୁଖମ୍ ସଖା ମିତ୍ରଂ ଚ ଯତ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍

ଗୁରୁ ଏକାଉଁଛନ୍ତି ବାପା, ମାଆ, ସ୍ୱାମୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ଧନ, ସୁଖ, ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଚର; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଉପହାର କରିବା ଉଚିତ୍।

ନିଵେଦ୍ଯ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ସାନ୍ଵଯଂ ସପରିଗ୍ରହମ୍ ସମର୍ପ୍ଯ ସୋଦକଂ ତସ୍ମୈ ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଶଗୋ ଭଵେତ୍

ଏଭଳି ଉପହାର କରିବା ପରେ, ନିଜେ ଏବଂ ପରିବାର ସହିତ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଜଳ ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ସେପରେ ସଦା ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍।

ଯଦା ଶିଵାଯ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ ଦେଶିକାତ୍ମନେ ତଦା ଶୈଵୋ ଭଵେଦ୍ଦେହୀ ନ ତତୋ ଽସ୍ତି ପୁନର୍ଭଵଃ

ଯେବେ ଜଣେ ନିଜକୁ ଶିବଙ୍କୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦେଶିକଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥାଏ, ସେବେ ସେ ଶିବଭକ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ପରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନାହିଁ।

ଗୁରୁଶ୍ଚ ସ୍ଵାଶ୍ରିତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ଵର୍ଷମେକଂ ପରୀକ୍ଷଯେତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଵୈଶ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଵର୍ଷଂ ଚ ତ୍ରିଵର୍ଷକମ୍

ଗୁରୁ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରାଣଦ୍ରଵ୍ଯପ୍ରଦାନାଦ୍ଯୈରାଦେଶୈଶ୍ଚ ସମାସମୈଃ ଉତ୍ତମାଂଶ୍ଚାଧମେ କୃତ୍ଵା ନୀଚାନୁତ୍ତମକର୍ମଣି

ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଦେବା ଭଳି ଆଦେଶ ଏବଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମ୍ନ ମାନେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି।

ଆକ୍ରୁଷ୍ଟାସ୍ତାଡିତା ଵାପି ଯେ ଵିଷାଦଂ ନ ଯାନ୍ତ୍ଯପି ତେ ଯୋଗ୍ଯାଃ ସଂଯତାଃ ଶୁଦ୍ଧାଃ ଶିଵସଂସ୍କାରକର୍ମଣି

ଯେମାନେ ଗାଳି ଦିଆଯିବା କିମ୍ବା ମାରିଦିଆଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ମନମରା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶିବ ପୂଜାରେ ଯୋଗ୍ୟ, ସଂଯମୀ ଓ ପବିତ୍ର।

ଅହିଂସକା ଦଯାଵଂତୋ ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଚେତସଃ ଅମାନିନୋ ବୁଦ୍ଧିମଂତସ୍ତ୍ଯକ୍ତସ୍ପର୍ଧାଃ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ

ଯେମାନେ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୟାଶୀଳ, ସଦା ଚେତନାରେ ସଚେତନ, ଅହଂକାର ନଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଓ ମିଠା କଥା କହନ୍ତି—

ଋଜଵୋ ମୃଦଵଃ ସ୍ଵଚ୍ଛା ଵିନୀତାଃ ସ୍ଥିରଚେତସଃ ଶୌଚାଚାରସମାଯୁକ୍ତାଃ ଶିଵଭକ୍ତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ

ଯେମାନେ ସରଳ, ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର, ଶିଷ୍ଟ, ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିବା, ଶୌଚ ଓ ଆଚାରରେ ଯୋଗ୍ୟ, ଶିବଭକ୍ତ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମର—

ଏଵଂ ଵୃତ୍ତସମୋପେତା ଵାଙ୍ମନଃକାଯକର୍ମଭିଃ ଶୋଧ୍ଯା ବୋଧ୍ଯା ଯଥାନ୍ଯାଯମିତି ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିଶ୍ଚଯଃ

ଏପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା, କଥା, ମନ ଓ ଶରୀରରେ ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶୋଧନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି।

ନାଧିକାରଃ ସ୍ଵତୋ ନାର୍ଯାଃ ଶିଵସଂସ୍କାରକର୍ମଣି ନିଯୋଗାଦ୍ଭର୍ତୁରସ୍ତ୍ଯେଵ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତା ଯଦୀଶ୍ଵରେ

ନାରୀଙ୍କର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଶିବ ପୂଜାରେ ଅଧିକାର ନାହିଁ; ସେ ମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଯଦି ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ତେବେ ଅଧିକାର ମିଳେ।

ତଥୈଵ ଭର୍ତୃହୀନାଯା ପୁତ୍ରାଦେରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞଯା ଅଧିକାରୋ ଭଵତ୍ଯେଵ କନ୍ଯାଯାଃ ପିତୁରାଜ୍ଞଯା ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ମର୍ତ୍ଯଜାତୀନାଂ ପତିତାନାଂ ଵିଶେଷତଃ

ଏହିପରି, ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ, ସେ ଝିଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଅଧିକାର ପାଆନ୍ତି; ଅବିବାହିତା ଝିଅ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଧିକାର ପାଏ; ଶୂଦ୍ର, ମାନବ ଓ ବିଶେଷକରି ପତିତମାନେ—

ତଥା ସଂକରଜାତୀନାଂ ନାଧ୍ଵଶୁଦ୍ଧିର୍ଵିଧୀଯତେ ତୈପ୍ଯକୃତ୍ରିମଭାଵଶ୍ଚେଚ୍ଛିଵେ ପରମକାରଣେ

ଏହିପରି ମିଶ୍ର ଜନ୍ମର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୂଜାର ଶୁଦ୍ଧି ନିୟମ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ କୃତ୍ରିମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି, ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଭାବି—

ପାଦୋଦକପ୍ରଦାନାଦ୍ଯୈଃ କୁର୍ଯୁଃ ପାପଵିଶୋଧନମ୍ ଅତ୍ରାନୁଲୋମଜାତା ଯେ ଯୁକ୍ତା ଏଵ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ

ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପାପ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ।

ତେଷାମଧ୍ଵଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି କୁର୍ଯାନ୍ମାତୃକୁଲୋଚିତମ୍ ଯା ତୁ କନ୍ଯା ସ୍ଵପିତ୍ରାଦ୍ଯୈଶ୍ଶିଵଧର୍ମେ ନିଯୋଜିତା

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜାର ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଆଙ୍କ ଗୋତିର ଅନୁଯାୟୀ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଯେଉଁ ଝିଅ ପିତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିବଧର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ—

ସା ଭକ୍ତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନାପରାଯ ଵିରୋଧିନେ ଦତ୍ତା ଚେତ୍ପ୍ରତିକୂଲାଯ ପ୍ରମାଦାଦ୍ବୋଧଯେତ୍ପତିମ୍

ସେ ଭକ୍ତକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ଭୁଲରେ ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସେ ପତିଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଅଶକ୍ତା ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନସା ଧର୍ମମାଚରେତ୍ ଯଥା ମୁନିଵରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପତିମତ୍ରିଂ ପତିଵ୍ରତା

ଯଦି ସେ ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମନରେ ସେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଏକ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ଏକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହେ।

କୃତକୃତ୍ଯା ଽଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ତପସାରାଧ୍ଯ ଶଙ୍କରମ୍ ଯଥା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ତପସାରାଧ୍ଯ ପାଂଡଵାନ୍

ସେ ତାଙ୍କର କାମ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।