ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯଥା ଶିଵସ୍ତଥା ଵିଦ୍ଯା ଯଥା ଵିଦ୍ଯା ତଥା ଗୁରୁଃ ଶିଵଵିଦ୍ଯା ଗୁରୂଣାଂ ଚ ପୂଜଯା ସଦୃଶଂ ଫଲମ୍

ଯେପରି ଶିବ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ; ଯେପରି ଜ୍ଞାନ, ସେପରି ଗୁରୁ; ଶିବ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ ସମାନ।

ସର୍ଵଦେଵାତ୍ମକଶ୍ଚାସୌ ସର୍ଵମଂତ୍ରମଯୋ ଗୁରୁଃ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ଶିରସା ଵହେତ୍

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଗୁରୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୂଳ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରେଯୋ ଽର୍ଥୀ ଯଦି ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞାଂ ମନସାପି ନ ଲଂଘଯେତ୍ ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞାପାଲକୋ ଯସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାନସଂପତ୍ତିମଶ୍ନୁତେ

ଯଦି କେହି ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିବା ଜଣେ ଜ୍ଞାନର ସମ୍ପଦ ପାଏ।

ଗଚ୍ଛଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସ୍ଵପନ୍ଭୁଂଜନ୍ନାନ୍ଯତ୍କର୍ମ ସମାଚରେତ୍ ସମକ୍ଷଂ ଯଦି କୁର୍ଵୀତ ସର୍ଵଂ ଚାନୁଜ୍ଞଯା ଗୁରୋଃ

ଚାଲିବା, ଦଢ଼ିବା, ଶୁଅଁଥିବା କିମ୍ବା ଖାଉଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କିଛି କରିଲେ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ସହିତ କରିବା ଦରକାର।

ଗୁରୋର୍ଗୃହେ ସମକ୍ଷଂ ଵା ନ ଯଥେଷ୍ଟାସନୋ ଭଵେତ୍ ଗୁରୁର୍ଦେଵୋ ଯତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତଦ୍ଗୃହଂ ଦେଵମନ୍ଦିରମ୍

ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ କିମ୍ବା ସାମ୍ନାରେ ଇଚ୍ଛାମତି ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଗୁରୁ ସକ୍ଷାତ୍ ଦେବତା, ତାଙ୍କ ଘର ଦେବଳୟ ସମାନ।

ପାପିନାଂ ଚ ଯଥା ସଂଗାତ୍ତତ୍ପାପାତ୍ପତିତୋ ଭଵେତ୍ ଯଥେହ ଵହ୍ନିସଂପର୍କାନ୍ମଲଂ ତ୍ଯଜତି କାଂଚନମ୍

ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ରହିଲେ ସେମାନଙ୍କ ପାପ ଲାଗିଯାଏ, ସେପରି ଏଠି ଅଗ୍ନି ସଂପର୍କରେ ସୁନା ତାର ମଳ ଛାଡ଼ିଦିଏ।

ତଥୈଵ ଗୁରୁସଂପର୍କାତ୍ପାପଂ ତ୍ଯଜତି ମାନଵଃ ଯଥା ଵହ୍ନିସମୀପସ୍ଥୋ ଘୃତକୁମ୍ଭୋ ଵିଲୀଯତେ

ଏହିପରି, ଗୁରୁଙ୍କ ସଂଗରେ ରହିଲେ ମଣିଷ ପାପ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଯେପରି ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଘିଅ ଭରା ମଟକା ପିଗଳିଯାଏ।

ତଥା ପାପଂ ଵିଲୀଯେତ ହ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ଯ ସମୀପତଃ ଯଥା ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୋ ଵହ୍ନିଃ ଶୁଷ୍କମାର୍ଦ୍ରଂ ଚ ନିର୍ଦହେତ୍

ଏହିପରି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟରେ ପାପ ଗଳିଯାଏ; ଯେପରି ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା ଓ ଭିଜା ସବୁକିଛି ଜଳାଇଦିଏ।

ତଥାଯମପି ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଗୁରୁଃ ପାପଂ କ୍ଷଣାଦ୍ଦହେତ୍ ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଗୁରୋଃ କ୍ରୋଧଂ ନ କାରଯେତ୍

ଏହିପରି, ଗୁରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ତିନି କ୍ଷଣରେ ପାପ ଦହିଦିଅନ୍ତି; ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧେନ ଦହ୍ଯଂତେ ହ୍ଯାଯୁଃଶ୍ରୀଜ୍ଞାନସତ୍କ୍ରିଯାଃ ତତ୍କ୍ରୋଧକାରିଣୋ ଯେ ସ୍ଯୁସ୍ତେଷାଂ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ନିଷ୍ଫଲାଃ

ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ଦହିଯାଏ; ଯେମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

ଯମଶ୍ଚ ନିଯମାଶ୍ଚୈଵ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ଗୁରୋର୍ଵିରୁଦ୍ଧଂ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନ ଵଦେଜ୍ଜାତୁଚିନ୍ନରଃ

ଯମ ଓ ନିୟମ ଏଠି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ଗୁରୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ କେବେ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵଦେଦ୍ଯଦି ମହାମୋହାଦ୍ରୌରଵଂ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଗୁରୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ

ଯଦି କେହି ମହାଭ୍ରମରେ ପଡି, ମନରେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ କିମ୍ବା କଥାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭଳି କହି ଭୁଲ କଥା କହିଥାଏ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବ।

ଶ୍ରେଯୋର୍ଥୀ ଚେନ୍ନରୋ ଧୀମାନ୍ନ ମିଥ୍ଯାଚାରମାଚରେତ୍ ଗୁରୋର୍ହିତଂ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାଦାଦିଷ୍ଟୋ ଵା ନ ଵା ସଦା

ଯଦି କେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଭଲ କିଛି ଚାହାଏ, ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଆଦେଶ ମିଳୁ କିମ୍ବା ନ ମିଳୁ।

ଅସମକ୍ଷଂ ସମକ୍ଷଂ ଵା ତସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ସମାଚରେତ୍ ଇତ୍ଥମାଚାରଵାନ୍ଭକ୍ତୋ ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯୁକ୍ତମାନସଃ

ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର କାମ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଆଚାର ଓ ଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକ ସଦା ମନରେ ଉତ୍ସାହିତ ରହେ।

ଗୁରୁପ୍ରିଯକରଃ ଶିଷ୍ଯଃ ଶୈଵଧର୍ମାଂସ୍ତତୋ ଽର୍ହତି ଗୁରୁଶ୍ଚେଦ୍ଗୁଣଵାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରମାନଂଦଭାସକଃ

ଯେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ଶୈବ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଯଦି ଗୁରୁ ଗୁଣବାନ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଇଥାନ୍ତି।

ତତ୍ତ୍ଵଵିଚ୍ଛିଵସଂସକ୍ତୋ ମୁକ୍ତିଦୋ ନ ତୁ ଚାପରଃ ସଂଵିତ୍ସଂଜନନଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପରମାନଂଦସଂଭଵମ୍

ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ, ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ନୁହେଁ। ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ପରମ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ।

ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦିତଂ ଯେନ ସ ଏଵାନଂଦଦର୍ଶକଃ ନ ପୁନର୍ନାମମାତ୍ରେଣ ସଂଵିଦାରହିତସ୍ତୁ ଯଃ

ଯିଏ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଇପାରନ୍ତି। କେବଳ ନାମ ଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ, ସେ ନୁହେଁ।

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତାରଯେନ୍ନୌକା କିଂ ଶିଲା ତାରଯେଚ୍ଛିଲାମ୍ ଏତସ୍ଯା ନାମମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିର୍ଵୈ ନାମମାତ୍ରିକା

ଏକ ପାଥର ଅନ୍ୟ ପାଥରକୁ ନେଇପାରିବ କି? ନୌକା ଯେପରି ନେଇଥାଏ। କେବଳ ନାମ ଦ୍ୱାରା କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇନଥାଏ।

ଯୈଃ ପୁନର୍ଵିଦିତଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତେ ମୁକ୍ତା ମୋଚଯନ୍ତ୍ଯପି ତତ୍ତ୍ଵହୀନେ କୁତୋ ବୋଧଃ କୁତୋ ହ୍ଯାତ୍ମପରିଗ୍ରହଃ

ଯେମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ତତ୍ତ୍ୱ ନଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ କିପରି? ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ କିପରି ହେବ?

ପରିଗ୍ରହଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପଶୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ପଶୁଭିଃ ପ୍ରେରିତଶ୍ଚାପି ପଶୁତ୍ଵଂ ନାତିଵର୍ତତେ

ଯିଏ ଆସକ୍ତି ଛାଡିଛନ୍ତି, ସେ 'ପଶୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟମାନେ ଚଳାଇଲେ, ସେ ପଶୁ ଦଶାକୁ ଛାଡିପାରେ ନାହିଁ।

ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଦେଵେହ ମୁକ୍ତୋ ମୋଚକ ଇଷ୍ଯତେ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଦପ୍ଯଯମ୍

ତେଣୁ, ଏଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକକୁ ମୁକ୍ତ ଓ ମୁକ୍ତିଦାତା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅର୍ଥ।

ସର୍ଵୋପାଯଵିଧିଜ୍ଞୋ ଽପି ତତ୍ତ୍ଵହୀନସ୍ତୁ ନିଷ୍ଫଲଃ ଯସ୍ଯାନୁଭଵପର୍ଯଂତା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଓ ବିଧି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ୱ ନଥିଲେ କିଛି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଭବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲାଗିଥାଏ।

ତସ୍ଯାଵଲୋକନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ପରାନନ୍ଦୋ ଽଭିଜାଯତେ ତସ୍ମାଦ୍ଯସ୍ଯୈଵ ସଂପର୍କାତ୍ପ୍ରବୋଧାନଂଦସଂଭଵଃ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତେଣୁ, ତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

ଗୁରୁଂ ତମେଵ ଵୃଣୁଯାନ୍ନାପରଂ ମତିମାନ୍ନରଃ ସ ଶିଷ୍ଯୈର୍ଵିନଯାଚାରଚତୁରୈରୁଚିତୋ ଗୁରୁଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସେଇ ଗୁରୁକୁ ନେଇବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଗୁରୁ ନମ୍ରତା ଓ ଆଚରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଯାଵଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯତେ ତାଵତ୍ସେଵନୀଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ଜ୍ଞାତେ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିରା ଭକ୍ତିର୍ଯାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ହୋଇନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍। ଜ୍ଞାନ ହେଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ୍।

ନ ତୁ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜେଜ୍ଜାତୁ ନୋପେକ୍ଷେତ କଥଂଚନ ଯତ୍ରାନଂଦଃ ପ୍ରବୋଧୋ ଵା ନାଲ୍ପମପ୍ଯୁପଲଭ୍ଯତେ

କେବେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଛାଡିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ।

ଵତ୍ସରାଦପି ଶିଷ୍ଯେଣ ସୋ ଽନ୍ଯଂ ଗୁରୁମୁପାଶ୍ରଯେତ୍ ଗୁରୁମନ୍ଯଂ ପ୍ରପନ୍ନେ ଽପି ନାଵମନ୍ଯେତ ପୌର୍ଵିକମ୍ ଗୁରୋର୍ଭ୍ରାତ୍ଃଂସ୍ତଥା ପୁତ୍ରାନ୍ବୋଧକାନ୍ପ୍ରେରକାନପି

ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନେଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁକୁ ନେଇଲେ, ପୂର୍ବ ଗୁରୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ପୁଅ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ପ୍ରେରକଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତତ୍ରାଦାଵୁପସଂଗମ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵେଦପାରଗମ୍ ଗୁରୁମାରାଧଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଶୁଭଗଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭେଟି, ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ଶୁଭ ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍।

ସର୍ଵାଭଯପ୍ରଦାତାରଂ କରୁଣାକ୍ରାଂତମାନସମ୍ ତୋଷଯେତ୍ତଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମନସା କର୍ମଣା ଗିରା

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଓ ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍।