ଶିଵପୁରାଣମ୍

ନ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଵିନା ପୁଂସାମାଦିସର୍ଗଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯତି ଵୈଦ୍ଯଂ ଵିନା ନିରାନଂଦାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯଂତେ ରୋଗିଣୋ ଯଥା

ସର୍ବଜ୍ଞ ଛଡ଼ା, ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଆଦି ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଡାକ୍ତର ନଥିଲେ ରୋଗୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦନାଦିଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରିପୂର୍ଣସ୍ସଦାଶିଵଃ ଅସ୍ତି ନାଥଃ ପରିତ୍ରାତା ପୁଂସାଂ ସଂସାରସାଗରାତ୍

ତେଣୁ ଆଦିହୀନ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦାଶିବ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ ଭାବରେ, ସଂସାର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।

ଆଦିମଧ୍ଯାଂତନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ସ୍ଵଭାଵଵିମଲଃ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରିପୂର୍ଣଶ୍ଚ ଶିଵୋ ଜ୍ଞେଯଶ୍ଶିଵାଗମେ

ଯାହାର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ସ୍ୱଭାବରେ ନିର୍ମଳ, ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିବ ଶିବାଗମରେ ଜଣାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ତସ୍ଯାଭିଧାନମନ୍ତ୍ରୋ ଽଯମଭିଧେଯଶ୍ଚ ସ ସ୍ମୃତଃ ଅଭିଧାନାଭିଧେଯତ୍ଵାନ୍ମଂତ୍ରସ୍ସିଦ୍ଧଃ ପରଶ୍ଶିଵଃ

ତାଙ୍କର ନାମ ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ନାମ ଓ ନାମୀର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଏତାଵତ୍ତୁ ଶିଵଜ୍ଞାନମେତାଵତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ ଯଦୋଂନମଶ୍ଶିଵାଯେତି ଶିଵଵାକ୍ଯଂ ଷଡକ୍ଷରମ୍

ଏହି ଏକାଉଁ ଶିବ ଜ୍ଞାନ, ଏହି ଏକାଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ; ଯାହା 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ଶିବ ବାକ୍ୟ, ଛଅ ଅକ୍ଷରର।

ଵିଧିଵାକ୍ଯମିଦଂ ଶୈଵଂ ନାର୍ଥଵାଦଂ ଶିଵାତ୍ମକମ୍ ଯସ୍ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ସୁସଂପୂର୍ଣଃ ସ୍ଵଭାଵଵିମଲଃ ଶିଵଃ

ଏହି ଶିବ ବାକ୍ୟ ନିୟମ ଭାବରେ, କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ନୁହେଁ, ଏହା ଶିବ ସ୍ୱରୂପ; ଯିଏ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ନିର୍ମଳ।

ଲୋକାନୁଗ୍ରହକର୍ତା ଚ ସ ମୃଷାର୍ଥଂ କଥଂ ଵଦେତ୍ ଯଦ୍ଯଥାଵସ୍ଥିତଂ ଵସ୍ତୁ ଗୁଣଦୋଷୈଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଯିଏ ଲୋକଙ୍କର ଉପକାରୀ, ସେ କିପରି ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବେ? ଯାହା ଅଛି, ତାହା ନିଜ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ସହିତ, ସ୍ୱଭାବରେ ଅଛି।

ଯାଵତ୍ଫଲଂ ଚ ତତ୍ପୂର୍ଣଂ ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତୁ ଯଥା ଵଦେତ୍ ରାଗାଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ଦୋଷୈର୍ଗ୍ରସ୍ତତ୍ଵାଦନୃତଂ ଵଦେତ୍

ଯେଉଁ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କହନ୍ତି; କେବଳ ରାଗ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବେ।

ତେ ଚେଶ୍ଵରେ ନ ଵିଦ୍ଯେତେ ବ୍ରୂଯାତ୍ସ କଥମନ୍ଯଥା ଅଜ୍ଞାତାଶେଷଦୋଷେଣ ସର୍ଵଜ୍ଞେଯ ଶିଵେନ ଯତ୍ ପ୍ରଣୀତମମଲଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ନ ସଂଶଯଃ

ଏହି ଦୋଷ ଈଶ୍ୱରରେ ନାହିଁ; ସେ କିପରି ଭିନ୍ନ କହିପାରିବେ? ଯାହା ସର୍ବଜ୍ଞ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ, ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନିର୍ମଳ ବାକ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରମାଣ।

ତସ୍ମାଦୀଶ୍ଵରଵାକ୍ଯାନି ଶ୍ରଦ୍ଧେଯାନି ଵିପଶ୍ଚିତା ଯଥାର୍ଥପୁଣ୍ଯପାପେଷୁ ତଦଶ୍ରଦ୍ଧୋ ଵ୍ରଜତ୍ଯଧଃ

ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଈଶ୍ୱରର ବାକ୍ୟକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ; ଯଥାର୍ଥ ନିୟମ ଓ ଅନିୟମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ, ସେ ଅଧୋଗତି ପାଏ।

ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଭାଷିତଂ ଯତ୍ସୁଶୋଭନମ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମୁନିଵରୈଃ ଶାଂତୈସ୍ତଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ ସୁଭାଷିତମ୍

ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ବାକ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ରାଗଦ୍ଵେଷାନୃତକ୍ରୋଧକାମତୃଷ୍ଣାନୁସାରି ଯତ୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିରଯହେତୁତ୍ଵାତ୍ତଦ୍ଦୁର୍ଭାଷିତମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁ କଥା ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ମିଥ୍ୟା, କ୍ରୋଧ, କାମନା କିମ୍ବା ତୃଷ୍ଣାର ପଛରେ ଚାଲେ, ସେଇ କଥା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ କଠୋର କଥା ବୋଲାଯାଏ।

ସଂସ୍କୃତେନାପି କିଂ ତେନ ମୃଦୁନା ଲଲିତେନ ଵା ଅଵିଦ୍ଯାରାଗଵାକ୍ଯେନ ସଂସାରକ୍ଲେଶହେତୁନା

ଅଜ୍ଞାନ ଓ ରାଗରେ ଯଦି କଥା ହୁଏ, ସେଥିରେ ମଧୁର କିମ୍ବା ଶୁଭ୍ର ସଂସ୍କୃତ ଥିଲେ କଣ ଉପକାର? ଏହା ସଂସାର ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।

ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜାଯତେ ଶ୍ରେଯୋ ରାଗାଦୀନାଂ ଚ ସଂଶଯଃ ଵିରୂପମପି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯମିତି ଶୋଭନମ୍

ଯେଉଁ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ଓ ରାଗ ଓ ଏହାଦିକୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମେ, ସେଇ କଥା ଯଦି ଅପରିଷ୍କୃତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ କଥା ବୋଲି ଜଣାଯିବ।

ବହୁତ୍ଵେପି ହି ମଂତ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞେନ ଶିଵେନ ଯଃ ପ୍ରଣୀତୋ ଵିମଲୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ନ ତେନ ସଦୃଶଃ କ୍ଵଚିତ୍

ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱାମୀ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କେହି ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ।

ସାଂଗାନି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସଂସ୍ଥିତାନି ଷଡକ୍ଷରେ ନ ତେନ ସଦୃଶସ୍ତସ୍ମାନ୍ମନ୍ତ୍ରୋ ଽପ୍ଯସ୍ତ୍ଯପରଃ କ୍ଵଚିତ୍

ବେଦ ଓ ତାହାର ଶାଖାମାନେ ଯେଉଁ ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ନୁହଁ।

ସପ୍ତକୋଟିମହାମନ୍ତ୍ରୈରୁପମନ୍ତ୍ରୈରନେକଧା ମନ୍ତ୍ରଃ ଷଡକ୍ଷରୋ ଭିନ୍ନସ୍ସୂତ୍ରଂ ଵୃତ୍ଯାତ୍ମନା ଯଥା

ସପ୍ତ କୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଉପମନ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଅଲଗା, ଯେପରି ତାନା କପଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଧାଗା।

ଶିଵଜ୍ଞାନାନି ଯାଵଂତି ଵିଦ୍ଯାସ୍ଥାନାପି ଯାନି ଚ ଷଡକ୍ଷରସ୍ଯ ସୂତ୍ରସ୍ଯ ତାନି ଭାଷ୍ଯଂ ସମାସତଃ

ଶିବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିକ୍ଷାମାନେ, ମୂଳତଃ ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଅଟୁଟ।

କିଂ ତସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ମଂତ୍ରୈଶ୍ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵା ବହୁଵିସ୍ତରୈଃ ଯସ୍ଯୋନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ମନ୍ତ୍ରୋ ଽଯଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତଃ

ଯାହାର ହୃଦୟରେ 'ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେଠାରେ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ରର କଣ ଦରକାର?

ତେନାଧୀତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତେନ କୃତଂ ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍ ଯେନୋନ୍ନମଶ୍ଶିଵାଯେତି ମଂତ୍ରାଭ୍ଯାସଃ ସ୍ଥିରୀକୃତଃ

ଯିଏ 'ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ରର ଅଭ୍ୟାସକୁ ଦୃଢ଼ କରିଛି, ସେଠି ସେଉଁଠି ପଢ଼ା, ଶୁଣା, କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ନମସ୍କାରାଦିସଂଯୁକ୍ତଂ ଶିଵାଯେତ୍ଯକ୍ଷରତ୍ରଯମ୍ ଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ଵର୍ତତେ ଯସ୍ଯ ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍

ଯାହାର ଜିହ୍ୱା ଆଗରେ ସଦା 'ଶିବାୟ' ଏହି ତିନି ଅକ୍ଷର ନମସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ।

ଅଂତ୍ଯଜୋ ଵାଧମୋ ଵାପି ମୂର୍ଖୋ ଵା ପଂଡିତୋ ଽପି ଵା ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଜପେ ନିଷ୍ଠୋ ମୁଚ୍ଯତେ ପାପପଂଜରାତ୍

ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତ୍ୟଜ, ଅତି ନିମ୍ନ, ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ଯିଏ ହେଉନାହିଁ, ଯିଏ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ଜପରେ ଦୃଢ଼, ସେ ପାପର ଖଚ୍ଚରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପରମେଶେନ ଦେଵ୍ଯା ପୃଷ୍ଟେନ ଶୂଲିନା ହିତାଯ ସର୍ଵମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ

ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

କଲୌ କଲୁଷିତେ କାଲେ ଦୁର୍ଜଯେ ଦୁରତିକ୍ରମେ ଅପୁଣ୍ଯତମସାଚ୍ଛନ୍ନେ ଲୋକେ ଧର୍ମପରାଙ୍ମୁଖେ

କଳିଯୁଗରେ, ଯେବେ ସମୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷିତ, ଅଜୟ୍ୟ ଓ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅପୁଣ୍ୟର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଛି ଓ ଧର୍ମରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଛି—

କ୍ଷୀଣେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରେ ସଂକଟେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ସର୍ଵାଧିକାରେ ସଂଦିଗ୍ଧେ ନିଶ୍ଚିତେ ଵାପି ପର୍ଯଯେ

ଯେବେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଆଚାର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଦୁଃଖ ଆସିପଡ଼ିଛି, ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଅଛି—

ତଦୋପଦେଶେ ଵିହତେ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯକ୍ରମେ ଗତେ କେନୋପାଯେନ ମୁଚ୍ଯଂତେ ଭକ୍ତାସ୍ତଵ ମହେଶ୍ଵର

ଯେବେ ଉପଦେଶ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି ଓ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ହାରାଇଯାଇଛି, ସେତେବେଳେ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି?

ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ପରମାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ହୃଦ୍ଯାଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ମମ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ମୁଚ୍ଯଂତେ କଲିଜା ନରାଃ

ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ମନ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ମନୋଵାକ୍କାଯଜୈର୍ଦୋଷୈର୍ଵକ୍ତୁଂ ସ୍ମର୍ତୁମଗୋଚରୈଃ ଦୂଷିତାନାଂ କୃତଘ୍ନାନାଂ ନିଂଦକାନାଂ ଛଲାତ୍ମନାମ୍

ମନ, କଥା ଓ ଦେହର ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ, କୃତଘ୍ନ, ନିନ୍ଦକ ଓ ଚତୁର ମନ୍ତି ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କହିବା କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି—

ଲୁବ୍ଧାନାଂ ଵକ୍ରମନସାମପି ମତ୍ପ୍ରଵଣାତ୍ମନାମ୍ ମମ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ଵିଦ୍ଯା ସଂସାରଭଯତାରିଣୀ

ଲୋଭୀ ଓ ବାଙ୍କା ମନବଳିଏ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମନ ମୋତେ ଆସକ୍ତ, ମୋ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସେମାନେ ସଂସାର ଭୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।