ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍କ୍ରମେଣ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯଂତରଂ ତଥା ଜ୍ଞାନେନ ଜ୍ଞେଯମାଲୋକ୍ଯାଜ୍ଞାନଂ ଚାପି ପରିତ୍ଯଜେତ୍

ତେଣୁ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ କର୍ମକୁ ଛାଡି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର।

ନୈକାଗ୍ରଂ ଚେଚ୍ଛିଵେ ଚିତ୍ତଂ କିଂ କୃତେନାପି କର୍ମଣା ଏକାଗ୍ରମେଵ ଚେଚ୍ଚିତ୍ତଂ କିଂ କୃତେନାପି କର୍ମଣା

ମନ ଯଦି ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର ନୁହେଁ, କର୍ମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ ଲାଭ? ମନ ଯଦି ଏକାଗ୍ର ଅଛି, କର୍ମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ ଲାଭ?

ତସ୍ମାତ୍କର୍ମାଣ୍ଯକୃତ୍ଵା ଵା କୃତ୍ଵା ଵାଂତର୍ବହିଃକ୍ରମାତ୍ ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ଶିଵେ ଚିତ୍ତଂ ନିଵେଶଯେତ୍

ତେଣୁ, କର୍ମ କରିଲେ ବା ନ କରିଲେ, ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ, ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ, ମନକୁ ଶିବରେ ବସାଇବା ଉଚିତ୍।

ଶିଵେ ନିଵିଷ୍ଟଚିତ୍ତାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଧିଯାଂ ସତାମ୍ ପରତ୍ରେହ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ନିର୍ଵୃତିଃ ପରମା ଭଵେତ୍

ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଶିବରେ ବସାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ସମସ୍ତଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।

ଇହୋନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ମଂତ୍ରେଣାନେନ ସିଦ୍ଧଯଃ ସ ତସ୍ମାଦଧିଗଂତଵ୍ଯଃ ପରାଵରଵିଭୂତଯେ

ଏଠାରେ 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲଭିତି; ତେଣୁ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶାସନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍।

ମହର୍ଷିଵର ସର୍ଵଜ୍ଞ ସର୍ଵଜ୍ଞାନମହୋଦଧେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ

ମହାର୍ଷି, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନର ସାଗର, ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ପଞ୍ଚାକ୍ଷରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି ଅଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ତସ୍ମାତ୍ସଂକ୍ଷେପତଃ ଶୃଣୁ

ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ମହିମାକୁ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

ଵେଦେ ଶିଵାଗମେ ଚାଯମୁଭଯତ୍ର ଷଡକ୍ଷରେଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଶିଵଭକ୍ତାନାମଶେଷାର୍ଥସାଧକଃ

ବେଦ ଓ ଶିବ ଆଗମରେ, ଏହି ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଶିବ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ।

ତଦଲ୍ପାକ୍ଷରମର୍ଥାଢ୍ଯଂ ଵେଦସାରଂ ଵିମୁକ୍ତିଦମ୍ ଆଜ୍ଞାସିଦ୍ଧମସଂଦିଗ୍ଧଂ ଵାକ୍ଯମେତଚ୍ଛିଵାତ୍ମକମ୍

ଅକ୍ଷରରେ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଥରେ ପ୍ରଚୁର, ବେଦର ସାର, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍ଥିତ, ସନ୍ଦେହ ନଥିବା, ଏହି ବାକ୍ୟ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ।

ନାନାସିଦ୍ଧିଯୁତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଲୋକଚିତ୍ତାନୁରଂଜକମ୍ ସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଂ ଗଂଭୀରଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ପାରମେଶ୍ଵରମ୍

ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା, ଦିବ୍ୟ, ଲୋକମନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ଓ ଗଭୀର, ଏହି ବାକ୍ୟ ପାରମେଶ୍ୱରର।

ମନ୍ତ୍ରଂ ସୁଖମୁକୋଚ୍ଚାର୍ଯମଶେଷାର୍ଥପ୍ରସିଦ୍ଧଯେ ପ୍ରାହୋନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ସର୍ଵଦେହିନାମ୍

ମନ୍ତ୍ରଟି ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ; ସର୍ବଜ୍ଞ ଏହାକୁ 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି।

ତଦ୍ବୀଜଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ମଂତ୍ରମାଦ୍ଯଂ ଷଡକ୍ଷରମ୍ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମଂ ମହାର୍ଥଂ ଚ ଜ୍ଞେଯଂ ତଦ୍ଵଟବୀଜଵତ୍

ଏହାର ବୀଜ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ପ୍ରଥମ ମନ୍ତ୍ର, ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମହା ଅର୍ଥ ଥିବା; ବଟବୃକ୍ଷ ବୀଜ ପରି ଏହାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।

ଦେଵୋ ଗୁଣତ୍ରଯାତୀତଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକୃତ୍ପ୍ରଭୁଃ ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରେ ମନ୍ତ୍ରେ ସ୍ଥିତଃ ସର୍ଵଗତଃ ଶିଵଃ

ଦେବତା ଗୁଣତ୍ରୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କର୍ମର ନାୟକ; ଶିବ 'ଓଁ' ଏକ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ଇଶାନାଦ୍ଯାନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଯେକାକ୍ଷରାଣି ତୁ ମଂତ୍ରେ ନମଶ୍ଶିଵାଯେତି ସଂସ୍ଥିତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ମଂତ୍ରେ ଷଡକ୍ଷରେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମତନୁଃ ଶିଵଃ

ଈଶାନ ଆଦି ଯେଉଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ, ଏକାକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ, 'ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଯଥାକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ରରେ, ଶିବ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵେନ ସ୍ଥିତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ ଵାଚ୍ଯଶ୍ଶିଵୋପ୍ରମେଯତ୍ଵାନ୍ମଂତ୍ରସ୍ତଦ୍ଵାଚକସ୍ସ୍ମୃତଃ

ଶିବ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଉପଲକ୍ଷକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ଶିବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେବାରୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ଉପଲକ୍ଷକ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵୋ ଽଯମନାଦିସଂସ୍ଥିତସ୍ତଯୋଃ ଯଥା ଽନାଦିପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ଘୋରସଂସାରସାଗରଃ

ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଉପଲକ୍ଷକ ର ସମ୍ପର୍କ ଆଦିହୀନ ଭାବରେ ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଯେପରି ଆଦିହୀନ ଦୁଃଖମୟ ସଂସାର ସାଗର ଅବିରତ ଭାବରେ ବହିଯାଏ।

ଶିଵୋ ଽପି ହି ତଥାନାଦିସଂସାରାନ୍ମୋଚକଃ ସ୍ଥିତଃ ଵ୍ଯାଧୀନାଂ ଭେଷଜଂ ଯଦ୍ଵତ୍ପ୍ରତିପକ୍ଷଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଏହିପରି, ଶିବ ଆଦିହୀନ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତିଦାତା ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯେପରି ଔଷଧ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ରୋଗର ବିପରୀତ।

ତଦ୍ଵତ୍ସଂସାରଦୋଷାଣାଂ ପ୍ରତିପକ୍ଷଃ ଶିଵସ୍ସ୍ମୃତଃ ଅସତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଜଗନ୍ନାଥେ ତମୋଭୂତମିଦଂ ଭଵେତ୍

ଏହିପରି, ସଂସାରର ଦୋଷର ବିପରୀତ ଭାବରେ ଶିବ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଯଦି ଜଗତ୍ନାଥ ନଥିବେ, ଏହି ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲିନ ହେଇଯିବ।

ଅଚେତନତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେରଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ପୁରଷସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଧାନପରମାଣ୍ଵାଦି ଯାଵତ୍କିଂଚିଦଚେତନମ୍

ପ୍ରକୃତିର ଜଡତା ଓ ପୁରୁଷର ଅଜ୍ଞତା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଧାନ ଠାରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସବୁ ଅଣୁ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଡ।

ନ ତତ୍କର୍ତୃ ସ୍ଵଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ବୁଦ୍ଧିମତ୍କାରଣଂ ଵିନା ଧର୍ମାଧର୍ମୋପଦେଶଶ୍ଚ ବଂଧମୋକ୍ଷୌ ଵିଚାରଣାତ୍

ଏହି ସବୁ ନିଜେ ନିଜେ କିଛି କରିପାରିନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କାରଣ ଛଡ଼ା; ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଶିଖ୍ୟା, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

ନ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଵିନା ପୁଂସାମାଦିସର୍ଗଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯତି ଵୈଦ୍ଯଂ ଵିନା ନିରାନଂଦାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯଂତେ ରୋଗିଣୋ ଯଥା

ସର୍ବଜ୍ଞ ଛଡ଼ା, ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଆଦି ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଡାକ୍ତର ନଥିଲେ ରୋଗୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦନାଦିଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରିପୂର୍ଣସ୍ସଦାଶିଵଃ ଅସ୍ତି ନାଥଃ ପରିତ୍ରାତା ପୁଂସାଂ ସଂସାରସାଗରାତ୍

ତେଣୁ ଆଦିହୀନ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦାଶିବ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ ଭାବରେ, ସଂସାର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।

ଆଦିମଧ୍ଯାଂତନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ସ୍ଵଭାଵଵିମଲଃ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରିପୂର୍ଣଶ୍ଚ ଶିଵୋ ଜ୍ଞେଯଶ୍ଶିଵାଗମେ

ଯାହାର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ସ୍ୱଭାବରେ ନିର୍ମଳ, ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିବ ଶିବାଗମରେ ଜଣାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ତସ୍ଯାଭିଧାନମନ୍ତ୍ରୋ ଽଯମଭିଧେଯଶ୍ଚ ସ ସ୍ମୃତଃ ଅଭିଧାନାଭିଧେଯତ୍ଵାନ୍ମଂତ୍ରସ୍ସିଦ୍ଧଃ ପରଶ୍ଶିଵଃ

ତାଙ୍କର ନାମ ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ନାମ ଓ ନାମୀର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଏତାଵତ୍ତୁ ଶିଵଜ୍ଞାନମେତାଵତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ ଯଦୋଂନମଶ୍ଶିଵାଯେତି ଶିଵଵାକ୍ଯଂ ଷଡକ୍ଷରମ୍

ଏହି ଏକାଉଁ ଶିବ ଜ୍ଞାନ, ଏହି ଏକାଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ; ଯାହା 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ଶିବ ବାକ୍ୟ, ଛଅ ଅକ୍ଷରର।

ଵିଧିଵାକ୍ଯମିଦଂ ଶୈଵଂ ନାର୍ଥଵାଦଂ ଶିଵାତ୍ମକମ୍ ଯସ୍ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ସୁସଂପୂର୍ଣଃ ସ୍ଵଭାଵଵିମଲଃ ଶିଵଃ

ଏହି ଶିବ ବାକ୍ୟ ନିୟମ ଭାବରେ, କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ନୁହେଁ, ଏହା ଶିବ ସ୍ୱରୂପ; ଯିଏ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ନିର୍ମଳ।

ଲୋକାନୁଗ୍ରହକର୍ତା ଚ ସ ମୃଷାର୍ଥଂ କଥଂ ଵଦେତ୍ ଯଦ୍ଯଥାଵସ୍ଥିତଂ ଵସ୍ତୁ ଗୁଣଦୋଷୈଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଯିଏ ଲୋକଙ୍କର ଉପକାରୀ, ସେ କିପରି ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବେ? ଯାହା ଅଛି, ତାହା ନିଜ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ସହିତ, ସ୍ୱଭାବରେ ଅଛି।

ଯାଵତ୍ଫଲଂ ଚ ତତ୍ପୂର୍ଣଂ ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତୁ ଯଥା ଵଦେତ୍ ରାଗାଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ଦୋଷୈର୍ଗ୍ରସ୍ତତ୍ଵାଦନୃତଂ ଵଦେତ୍

ଯେଉଁ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କହନ୍ତି; କେବଳ ରାଗ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବେ।

ତେ ଚେଶ୍ଵରେ ନ ଵିଦ୍ଯେତେ ବ୍ରୂଯାତ୍ସ କଥମନ୍ଯଥା ଅଜ୍ଞାତାଶେଷଦୋଷେଣ ସର୍ଵଜ୍ଞେଯ ଶିଵେନ ଯତ୍ ପ୍ରଣୀତମମଲଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ନ ସଂଶଯଃ

ଏହି ଦୋଷ ଈଶ୍ୱରରେ ନାହିଁ; ସେ କିପରି ଭିନ୍ନ କହିପାରିବେ? ଯାହା ସର୍ବଜ୍ଞ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ, ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ନିର୍ମଳ ବାକ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରମାଣ।