ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଶୁଦ୍ଧଂ ବୌଦ୍ଧମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ପୌରୁଷଂ ତଥା ଗୁଣେଶାନାମତସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଗୁଣାତୀତପଦୈଷିଣାମ୍

ଅଶୁଦ୍ଧ ବୌଦ୍ଧିକ ଶକ୍ତି, ଲୋକିକ ଏବଂ ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି, ଗୁଣମାନଙ୍କର ଶାସନ—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ଉପରେ ଯାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।

ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈକସାଧନମ୍ ମଯି ଚିତ୍ତସମାସଂଗୋ ଯେନ କେନାପି ହେତୁନା

ଏତେ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି କୌଣସି ଉପାଦାନରେ ମୋରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରିବା।

ଇତ୍ଥଂ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠନାଥେନ ଶିଵେନ ପରମାତ୍ମନା ହିତାଯ ଜଗତାମୁକ୍ତୋ ଜ୍ଞାନସାରାର୍ଥସଂଗ୍ରହଃ

ଏପରି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ନାଥ ଶିବ, ପରମାତ୍ମା, ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର ସାର ସଂଗ୍ରହ କଥା କହିଛନ୍ତି।

ଵିଜ୍ଞାନସଂଗ୍ରହସ୍ଯାସ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ସେତିହାସପୁରାଣାନି ଵିଦ୍ଯା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଵିସ୍ତରଃ

ଏହି ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ରହିଛି।

ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯମନୁଷ୍ଠେଯମଧିକାରୋ ଽଥ ସାଧନମ୍ ସାଧ୍ଯଂ ଚେତି ଷଡର୍ଥାନାଂ ସଂଗ୍ରହତ୍ଵେଷ ସଂଗ୍ରହଃ

ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ, କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅଧିକାର, ସାଧନ, ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଏହି ଛଅଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଏହି ସଂଗ୍ରହରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଗୁରୋରଧିକୃତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପାଶଃ ପଶୁଃ ପତିଃ ଲିଂଗାର୍ଚନାଦ୍ଯନୁଷ୍ଠେଯଂ ଭକ୍ତସ୍ତ୍ଵଧିକୃତୋ ଽପି ଯଃ

ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍; ପାଶ, ପଶୁ ଏବଂ ପତି ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଝିବା ଦରକାର। ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଉପାସନା ରୀତି ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିବା ଏବଂ ଅନୁମତି ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।

ସାଧନଂ ଶିଵମଂତ୍ରାଦ୍ଯଂ ସାଧ୍ଯଂ ଶିଵସମାନତା ଷଡର୍ଥସଂଗ୍ରହସ୍ଯାସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାତ୍ସର୍ଵଜ୍ଞତୋଚ୍ଯତେ

ସାଧନା ହେଉଛି ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା; ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିବ ସମାନତା। ଏହି ଛଅଟି ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ପ୍ରଥମଂ କର୍ମ ଯଜ୍ଞାଦେର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ ବାହ୍ଯେଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶିଵଂ ପଶ୍ଚାଦଂତର୍ଯାଗରତୋ ଭଵେତ୍

ପ୍ରଥମେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କର୍ମଗୁଡିକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଏ। ବାହ୍ୟ ଉପାସନା ପରେ, ଶିବଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଭାବରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍।

ରତିରଭ୍ଯଂତରେ ଯସ୍ଯ ନ ବାହ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯଗୌରଵାତ୍ ନ କର୍ମ କରଣୀଯଂ ହି ବହିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନାଃ

ଯାହାର ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବାହ୍ୟ ଉପାସନାରେ ନୁହେଁ, ପୁଣ୍ୟର ମହିମାରୁ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

ଜ୍ଞାନାମୃତେନ ତୃପ୍ତସ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶୈଵଶିଵାତ୍ମନଃ ନାଂତର୍ନ ଚ ବହିଃ କୃଷ୍ଣ କୃତ୍ଯମସ୍ତି କଦାଚନ

ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତରେ ତୃପ୍ତ, ଶିବରେ ଭକ୍ତି ଭରିଥିବା ଆତ୍ମା, ଓ କୃଷ୍ଣ, ସେ ଜନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ନ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ନ ବାହ୍ୟ।

ତସ୍ମାତ୍କ୍ରମେଣ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯଂତରଂ ତଥା ଜ୍ଞାନେନ ଜ୍ଞେଯମାଲୋକ୍ଯାଜ୍ଞାନଂ ଚାପି ପରିତ୍ଯଜେତ୍

ତେଣୁ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ କର୍ମକୁ ଛାଡି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର।

ନୈକାଗ୍ରଂ ଚେଚ୍ଛିଵେ ଚିତ୍ତଂ କିଂ କୃତେନାପି କର୍ମଣା ଏକାଗ୍ରମେଵ ଚେଚ୍ଚିତ୍ତଂ କିଂ କୃତେନାପି କର୍ମଣା

ମନ ଯଦି ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର ନୁହେଁ, କର୍ମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ ଲାଭ? ମନ ଯଦି ଏକାଗ୍ର ଅଛି, କର୍ମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ ଲାଭ?

ତସ୍ମାତ୍କର୍ମାଣ୍ଯକୃତ୍ଵା ଵା କୃତ୍ଵା ଵାଂତର୍ବହିଃକ୍ରମାତ୍ ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ଶିଵେ ଚିତ୍ତଂ ନିଵେଶଯେତ୍

ତେଣୁ, କର୍ମ କରିଲେ ବା ନ କରିଲେ, ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ, ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ, ମନକୁ ଶିବରେ ବସାଇବା ଉଚିତ୍।

ଶିଵେ ନିଵିଷ୍ଟଚିତ୍ତାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଧିଯାଂ ସତାମ୍ ପରତ୍ରେହ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ନିର୍ଵୃତିଃ ପରମା ଭଵେତ୍

ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଶିବରେ ବସାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ସମସ୍ତଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।

ଇହୋନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ମଂତ୍ରେଣାନେନ ସିଦ୍ଧଯଃ ସ ତସ୍ମାଦଧିଗଂତଵ୍ଯଃ ପରାଵରଵିଭୂତଯେ

ଏଠାରେ 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲଭିତି; ତେଣୁ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶାସନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍।

ମହର୍ଷିଵର ସର୍ଵଜ୍ଞ ସର୍ଵଜ୍ଞାନମହୋଦଧେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ

ମହାର୍ଷି, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନର ସାଗର, ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ପଞ୍ଚାକ୍ଷରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି ଅଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ତସ୍ମାତ୍ସଂକ୍ଷେପତଃ ଶୃଣୁ

ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ମହିମାକୁ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

ଵେଦେ ଶିଵାଗମେ ଚାଯମୁଭଯତ୍ର ଷଡକ୍ଷରେଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଶିଵଭକ୍ତାନାମଶେଷାର୍ଥସାଧକଃ

ବେଦ ଓ ଶିବ ଆଗମରେ, ଏହି ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଶିବ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ।

ତଦଲ୍ପାକ୍ଷରମର୍ଥାଢ୍ଯଂ ଵେଦସାରଂ ଵିମୁକ୍ତିଦମ୍ ଆଜ୍ଞାସିଦ୍ଧମସଂଦିଗ୍ଧଂ ଵାକ୍ଯମେତଚ୍ଛିଵାତ୍ମକମ୍

ଅକ୍ଷରରେ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଥରେ ପ୍ରଚୁର, ବେଦର ସାର, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍ଥିତ, ସନ୍ଦେହ ନଥିବା, ଏହି ବାକ୍ୟ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ।

ନାନାସିଦ୍ଧିଯୁତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଲୋକଚିତ୍ତାନୁରଂଜକମ୍ ସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଂ ଗଂଭୀରଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ପାରମେଶ୍ଵରମ୍

ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା, ଦିବ୍ୟ, ଲୋକମନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ଓ ଗଭୀର, ଏହି ବାକ୍ୟ ପାରମେଶ୍ୱରର।

ମନ୍ତ୍ରଂ ସୁଖମୁକୋଚ୍ଚାର୍ଯମଶେଷାର୍ଥପ୍ରସିଦ୍ଧଯେ ପ୍ରାହୋନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ସର୍ଵଦେହିନାମ୍

ମନ୍ତ୍ରଟି ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ; ସର୍ବଜ୍ଞ ଏହାକୁ 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି।

ତଦ୍ବୀଜଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ମଂତ୍ରମାଦ୍ଯଂ ଷଡକ୍ଷରମ୍ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମଂ ମହାର୍ଥଂ ଚ ଜ୍ଞେଯଂ ତଦ୍ଵଟବୀଜଵତ୍

ଏହାର ବୀଜ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ପ୍ରଥମ ମନ୍ତ୍ର, ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମହା ଅର୍ଥ ଥିବା; ବଟବୃକ୍ଷ ବୀଜ ପରି ଏହାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।

ଦେଵୋ ଗୁଣତ୍ରଯାତୀତଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକୃତ୍ପ୍ରଭୁଃ ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରେ ମନ୍ତ୍ରେ ସ୍ଥିତଃ ସର୍ଵଗତଃ ଶିଵଃ

ଦେବତା ଗୁଣତ୍ରୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କର୍ମର ନାୟକ; ଶିବ 'ଓଁ' ଏକ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ଇଶାନାଦ୍ଯାନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଯେକାକ୍ଷରାଣି ତୁ ମଂତ୍ରେ ନମଶ୍ଶିଵାଯେତି ସଂସ୍ଥିତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ମଂତ୍ରେ ଷଡକ୍ଷରେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମତନୁଃ ଶିଵଃ

ଈଶାନ ଆଦି ଯେଉଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ, ଏକାକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ, 'ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଯଥାକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ରରେ, ଶିବ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵେନ ସ୍ଥିତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ ଵାଚ୍ଯଶ୍ଶିଵୋପ୍ରମେଯତ୍ଵାନ୍ମଂତ୍ରସ୍ତଦ୍ଵାଚକସ୍ସ୍ମୃତଃ

ଶିବ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଉପଲକ୍ଷକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ଶିବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେବାରୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ଉପଲକ୍ଷକ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵୋ ଽଯମନାଦିସଂସ୍ଥିତସ୍ତଯୋଃ ଯଥା ଽନାଦିପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ଘୋରସଂସାରସାଗରଃ

ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଉପଲକ୍ଷକ ର ସମ୍ପର୍କ ଆଦିହୀନ ଭାବରେ ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଯେପରି ଆଦିହୀନ ଦୁଃଖମୟ ସଂସାର ସାଗର ଅବିରତ ଭାବରେ ବହିଯାଏ।

ଶିଵୋ ଽପି ହି ତଥାନାଦିସଂସାରାନ୍ମୋଚକଃ ସ୍ଥିତଃ ଵ୍ଯାଧୀନାଂ ଭେଷଜଂ ଯଦ୍ଵତ୍ପ୍ରତିପକ୍ଷଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଏହିପରି, ଶିବ ଆଦିହୀନ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତିଦାତା ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯେପରି ଔଷଧ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ରୋଗର ବିପରୀତ।

ତଦ୍ଵତ୍ସଂସାରଦୋଷାଣାଂ ପ୍ରତିପକ୍ଷଃ ଶିଵସ୍ସ୍ମୃତଃ ଅସତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଜଗନ୍ନାଥେ ତମୋଭୂତମିଦଂ ଭଵେତ୍

ଏହିପରି, ସଂସାରର ଦୋଷର ବିପରୀତ ଭାବରେ ଶିବ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଯଦି ଜଗତ୍ନାଥ ନଥିବେ, ଏହି ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲିନ ହେଇଯିବ।

ଅଚେତନତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେରଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ପୁରଷସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଧାନପରମାଣ୍ଵାଦି ଯାଵତ୍କିଂଚିଦଚେତନମ୍

ପ୍ରକୃତିର ଜଡତା ଓ ପୁରୁଷର ଅଜ୍ଞତା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଧାନ ଠାରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସବୁ ଅଣୁ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଡ।