ଶିଵପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସଦା ସ୍ନାନଂ ଭସ୍ମନା ସଲିଲେନ ଵା ଶାଂତିର୍ମୌନଂ କ୍ଷମା ନିତ୍ଯଂ ସଂଵିଭାଗୋ ଯଥାଵିଧି

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା, ଭସ୍ମ କିମ୍ବା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ, ଶାନ୍ତି, ମୌନ, ସବୁବେଳେ କ୍ଷମା ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବାଣ୍ଟିବା ନିୟମ ଅଛି।

ଅଷ୍ଟାଭ୍ଯାଂ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଵିଧିଵଦୁପଵାସୋମମାର୍ଚନମ୍

ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପବାସ ଓ ସୋମ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଇତି ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମଯାଶ୍ରମନିଷେଵିଣାମ୍ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶାଂ ଦେଵି ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍

ଏଭଳି ଭାବରେ ଆଶ୍ରମରେ ଲଗିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଯତୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ପାଇଁ ଧର୍ମ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି।

ତଥୈଵ ଵାନପ୍ରସ୍ଥାନାଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଚ ସୁନ୍ଦରି ଶୂଦ୍ରାଣାମଥ ନାରୀଣାଂ ଧର୍ମ ଏଷ ସନାତନଃ

ଏହିପରି ଭାବରେ, ସୁନ୍ଦରୀ, ବନବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଶୂଦ୍ର ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ୍ ଅଛି।

ଧ୍ଯେଯସ୍ତ୍ଵଯାହଂ ଦେଵେଶି ସଦା ଜାପ୍ଯଃ ଷଡକ୍ଷରଃ ଵେଦୋକ୍ତମଖିଲଂ ଧର୍ମମିତି ଧର୍ମାର୍ଥସଂଗ୍ରହଃ

ଦେବୀ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଷଡ଼ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଓ ବେଦରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଶିଖାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା; ଏହି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସାର।

ଅଥ ଯେ ମାନଵା ଲୋକେ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଧୃତଵିଗ୍ରହାଃ ଭାଵାତିଶଯସଂପନ୍ନାଃ ପୂର୍ଵସଂସ୍କାରସଂଯୁତାଃ

ଏବେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଭାବରେ ଗଭୀର ଓ ପୂର୍ବ ଆଚାରରେ ଲଗିଥିବା—

ଵିରକ୍ତା ଵାନୁରକ୍ତା ଵା ସ୍ତ୍ର୍ଯାଦୀନାଂ ଵିଷଯେଷ୍ଵପି

ସେମାନେ ଚାହେଁ ନିରଲିପ୍ତ ହେଉନ୍, କିମ୍ବା ଆସକ୍ତ ହେଉନ୍, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।

ତେଷାଂ ମମାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ଵିଶୁଦ୍ଧାନାଂ ଵିଵେକିନାମ୍ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵିଶୁଦ୍ଧାନାଂ ଦୁଃଖମାଶ୍ରମରକ୍ଷଣାତ୍

ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବିବେକଶୀଳ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋର କୃପାରେ ମୋର ସ୍ବରୂପ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ଏହି ପବିତ୍ରତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ଭାରରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ନାସ୍ତି କୃତ୍ଯମକୃତ୍ଯଂ ଚ ସମାଧିର୍ଵା ପରାଯଣମ୍ ନ ଵିଧିର୍ନ ନିଷେଧଶ୍ଚ ତେଷାଂ ମମ ଯଥା ତଥା

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ନିୟମ କିମ୍ବା ନିଷେଧ ନାହିଁ; ମୋ ପରି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଲାଗୁ ନାହିଁ।

ତଥେହ ପରିପୂର୍ଣସ୍ଯ ସାଧ୍ଯଂ ମମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତଥୈଵ କୃତକୃତ୍ଯାନାଂ ତେଷାମପି ନ ସଂଶଯଃ

ଏହିପରି, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛନ୍ତି, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ବାକି ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ମଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ମାନୁଷଂ ଭାଵମାଶ୍ରିତାଃ ରୁଦ୍ରଲୋକାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟାସ୍ତେ ରୁଦ୍ରା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକରୁ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ମମାନୁଶାସନଂ ଯଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକମ୍ ତଥା ନରାଣାମନ୍ଯେଷାଂ ତନ୍ନିଯୋଗଃ ପ୍ରଵର୍ତକଃ

ଯେପରି ମୋର ଆଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ସେପରି ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରେ।

ମମାଜ୍ଞାଧାରଭାଵେନ ସଦ୍ଭାଵାତିଶଯେନ ଚ ତଦାଲୋକନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍

ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଧରି, ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ, ଏହାକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ପ୍ରତ୍ଯଯାଶ୍ଚ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ପ୍ରଶସ୍ତଫଲସୂଚକାଃ ମଯି ଭାଵଵତାଂ ପୁଂସାଂ ପ୍ରାଗଦୃଷ୍ଟାର୍ଥଗୋଚରାଃ

ମୋତେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କରେ ଶୁଭ ଫଳର ସୂଚନା ଦେଇଥିବା ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ଦେଖାଯାଏ, ଚାହିଁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ।

କଂପସ୍ଵେଦୋ ଽଶ୍ରୁପାତଶ୍ଚ କଣ୍ଠେ ଚ ସ୍ଵରଵିକ୍ରିଯା ଆନଂଦାଦ୍ଯୁପଲବ୍ଧିଶ୍ଚ ଭଵେଦାକସ୍ମିକୀ ମୁହୁଃ

କମ୍ପନ, ଘମ ଆସିବା, ଅଶ୍ରୁ ପଡିବା, କଣ୍ଠରେ ସ୍ବର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ବାରମ୍ବାର ଘଟେ।

ସ ତୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୈସ୍ସମସ୍ତୈର୍ଵା ଲିଂଗୈରଵ୍ଯଭିଚାରିଭିଃ ମଂଦମଧ୍ଯୋତ୍ତମୈର୍ଭାଵୈର୍ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ନରୋତ୍ତମାଃ

ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନଗୁଡିକ, ଏକାକି କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ମିଶି, ମୂଦୁ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଉତ୍ତମ ମାନବମାନେ ପରିଚୟ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ଯଥାଯୋଗ୍ନିସମାଵେଶାନ୍ନାଯୋ ଭଵତି କେଵଲମ୍ ସ ତଥୈଵ ମମ ସାନ୍ନିଧ୍ଯାନ୍ନ ତେ କେଵଲମାନୁଷାଃ

ଯେପରି ଲୋହା ଅଗ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଲୋହା ରହି ନଥାଏ, ସେପରି ମୋର ସାନିଧ୍ୟରେ ସେମାନେ କେବଳ ମାନବ ରହି ନଥାନ୍ତି।

ହସ୍ତପାଦାଦିସାଧର୍ମ୍ଯାଦ୍ରୁଦ୍ରାନ୍ମର୍ତ୍ଯଵପୁର୍ଧରାନ୍ ପ୍ରାକୃତାନିଵ ମନ୍ଵାନୋ ନାଵଜାନୀତ ପଂଡିତଃ

ହାତ, ପା ଓ ଅନ୍ୟ ମାନବ ଦେହର ସମାନତା ଦେଖି, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ମାନବ ରୂପରେ ରୁଦ୍ର, ତେଣୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅଵଜ୍ଞାନଂ କୃତଂ ତେଷୁ ନରୈର୍ଵ୍ଯାମୂଢଚେତନୈଃ ଆଯୁଃ ଶ୍ରିଯଂ କୁଲଂ ଶୀଲଂ ହିତ୍ଵା ନିରଯମାଵହେତ୍

ଯଦି ମୁଝିଆ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହି ଅବମାନନା ଜୀବନ, ଧନ, ବଂଶ, ଚରିତ୍ର ହାରାଇ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁସୁରେଶାନାମପି ତୂଲାଯତେ ପଦମ୍ ମତ୍ତୋନ୍ଯଦନପେକ୍ଷାଣାମୁଦ୍ଧୃତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପଦ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁଳା ଗଛର ପତ୍ର ପରି।

ଅଶୁଦ୍ଧଂ ବୌଦ୍ଧମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ପୌରୁଷଂ ତଥା ଗୁଣେଶାନାମତସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଗୁଣାତୀତପଦୈଷିଣାମ୍

ଅଶୁଦ୍ଧ ବୌଦ୍ଧିକ ଶକ୍ତି, ଲୋକିକ ଏବଂ ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି, ଗୁଣମାନଙ୍କର ଶାସନ—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ଉପରେ ଯାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।

ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈକସାଧନମ୍ ମଯି ଚିତ୍ତସମାସଂଗୋ ଯେନ କେନାପି ହେତୁନା

ଏତେ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି କୌଣସି ଉପାଦାନରେ ମୋରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରିବା।

ଇତ୍ଥଂ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠନାଥେନ ଶିଵେନ ପରମାତ୍ମନା ହିତାଯ ଜଗତାମୁକ୍ତୋ ଜ୍ଞାନସାରାର୍ଥସଂଗ୍ରହଃ

ଏପରି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ନାଥ ଶିବ, ପରମାତ୍ମା, ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର ସାର ସଂଗ୍ରହ କଥା କହିଛନ୍ତି।

ଵିଜ୍ଞାନସଂଗ୍ରହସ୍ଯାସ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ସେତିହାସପୁରାଣାନି ଵିଦ୍ଯା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଵିସ୍ତରଃ

ଏହି ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ରହିଛି।

ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯମନୁଷ୍ଠେଯମଧିକାରୋ ଽଥ ସାଧନମ୍ ସାଧ୍ଯଂ ଚେତି ଷଡର୍ଥାନାଂ ସଂଗ୍ରହତ୍ଵେଷ ସଂଗ୍ରହଃ

ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ, କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅଧିକାର, ସାଧନ, ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଏହି ଛଅଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଏହି ସଂଗ୍ରହରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଗୁରୋରଧିକୃତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପାଶଃ ପଶୁଃ ପତିଃ ଲିଂଗାର୍ଚନାଦ୍ଯନୁଷ୍ଠେଯଂ ଭକ୍ତସ୍ତ୍ଵଧିକୃତୋ ଽପି ଯଃ

ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍; ପାଶ, ପଶୁ ଏବଂ ପତି ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଝିବା ଦରକାର। ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଉପାସନା ରୀତି ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିବା ଏବଂ ଅନୁମତି ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।

ସାଧନଂ ଶିଵମଂତ୍ରାଦ୍ଯଂ ସାଧ୍ଯଂ ଶିଵସମାନତା ଷଡର୍ଥସଂଗ୍ରହସ୍ଯାସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାତ୍ସର୍ଵଜ୍ଞତୋଚ୍ଯତେ

ସାଧନା ହେଉଛି ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା; ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିବ ସମାନତା। ଏହି ଛଅଟି ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ପ୍ରଥମଂ କର୍ମ ଯଜ୍ଞାଦେର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ ବାହ୍ଯେଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶିଵଂ ପଶ୍ଚାଦଂତର୍ଯାଗରତୋ ଭଵେତ୍

ପ୍ରଥମେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କର୍ମଗୁଡିକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଏ। ବାହ୍ୟ ଉପାସନା ପରେ, ଶିବଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଭାବରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍।

ରତିରଭ୍ଯଂତରେ ଯସ୍ଯ ନ ବାହ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯଗୌରଵାତ୍ ନ କର୍ମ କରଣୀଯଂ ହି ବହିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନାଃ

ଯାହାର ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବାହ୍ୟ ଉପାସନାରେ ନୁହେଁ, ପୁଣ୍ୟର ମହିମାରୁ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।