ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଶ୍ଵମେଧଗଣାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵି ଚିତ୍ତପ୍ରସାଧନମ୍ ମୁକ୍ତିଦଂ ଚ ତଥା ହ୍ଯେତଦ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଵିଷଯୈଷିଣାମ୍

ହେ ଦେବୀ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯଵର୍ଗସ୍ଯ ଯମେନ ନିଯମେନ ଚ ପୂର୍ଵପାପହରୋ ଯୋଗୋ ଵିରକ୍ତସ୍ଯୈଵ କଥ୍ଯତେ

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟମ ଓ ନିୟମରେ ଜିତ କରିଛି, ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେଠାରେ ଯୋଗ ହୁଏ; ଏହା ପୂର୍ବ ଅପରାଧକୁ ଦୂର କରେ।

ଵୈରାଗ୍ଯାଜ୍ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯୋଗଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ବିରାକ୍ତିରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନରୁ ଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଯୋଗଜ୍ଞଃ ପତିତୋ ଵାପି ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ଦଯା କାର୍ଯାଥ ସତତମହିଂସା ଜ୍ଞାନସଂଗ୍ରହଃ

ଯିଏ ଯୋଗକୁ ଜାଣେ, କିମ୍ବା ଯୋଗରୁ ଅପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସଦା ଦୟା, ଅହିଂସା ଓ ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

ସତ୍ଯମସ୍ତେଯମାସ୍ତିକ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚେଂଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ ଅଧ୍ଯାପନଂ ଚାଧ୍ଯଯନଂ ଯଜନଂ ଯାଜନଂ ତଥା

ସତ୍ୟବାଦି, ଚୋରି ନକରିବା, ଆସ୍ଥା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ପଢ଼ାଇବା ଓ ପଢ଼ିବା, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ କରାଇବା—ଏହି ସବୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯାନମୀଶ୍ଵରଭାଵଶ୍ଚ ସତତଂ ଜ୍ଞାନଶୀଲତା ଯ ଏଵଂ ଵର୍ତତେ ଵିପ୍ରୋ ଜ୍ଞାନଯୋଗସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯେ

ଧ୍ୟାନ, ଦେବତ୍ୱ ଭାବ ଓ ସଦା ଜ୍ଞାନରେ ଲାଗି ରହିବା—ଏଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

ଅଚିରାଦେଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯୋଗଂ ଚ ଵିଂଦତି ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଦେହମିମଂ ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷଣାଜ୍ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିନା ପ୍ରିଯେ

ଅତି ଶୀଘ୍ର, ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ପାଇଯାଏ, ସେ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିରେ ଏହି ଦେହକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ, ହେ ପ୍ରିୟେ।

ପ୍ରସାଦାନ୍ମମ ଯୋଗଜ୍ଞଃ କର୍ମବଂଧଂ ପ୍ରହାସ୍ଯତି ପୁଣ୍ଯଃପୁଣ୍ଯାତ୍ମକଂ କର୍ମମୁକ୍ତେସ୍ତତ୍ପ୍ରତିବଂଧକମ୍ ତସ୍ମାନ୍ନିଯୋଗତୋ ଯୋଗୀ ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍

ମୋର କୃପାରେ ଯୋଗଜ୍ଞ ଜନ କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ, ଦୁହିଁ କର୍ମ ମୁକ୍ତିର ବାଧା। ତେଣୁ ଯୋଗୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ, ଦୁହିଁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ଫଲକାମନଯା କର୍ମକରଣାତ୍ପ୍ରତିବଧ୍ଯତେ ନ କର୍ମମାତ୍ରକରଣାତ୍ତସ୍ମାତ୍କର୍ମଫଲଂ ତ୍ଯଜେତ୍

ଫଳ ଆଶାରେ କର୍ମ କଲେ ବନ୍ଧନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କେବଳ କର୍ମ କରିବାରେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କର୍ମର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଥମଂ କର୍ମଯଜ୍ଞେନ ବହିଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମାଂ ପ୍ରିଯେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରତୋ ଭୂତ୍ଵା ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୋଗଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍

ପ୍ରଥମେ କର୍ମଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟରେ ମୋତେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରିୟେ। ପରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲାଗି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଦିତେ ମମ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯେ କର୍ମଯଜ୍ଞେନ ଦେହିନଃ ନ ଯଜଂତି ହି ମାଂ ଯୁକ୍ତାଃ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନାଃ

ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜଣାଗଲେ, ଯେଉଁ ଦେହୀ ଲୋକମାନେ ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ମୁନିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଶ୍ଚ ସମାହିତଃ ଜ୍ଞାନଯୋଗରତୋ ଯୋଗୀ ମମ ସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍

ଯିଏ ସଦା ଏକାଗ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ, ସେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ମୋ ସାମୀପ୍ୟ ପାଏ।

ଅଥାଵିରକ୍ତଚିତ୍ତା ଯେ ଵର୍ଣିନୋ ମଦୁପାଶ୍ରିତାଃ ଜ୍ଞାନଚର୍ଯାକ୍ରିଯାସ୍ଵେଵ ତେ ଽଧିକୁର୍ଯୁସ୍ତଦର୍ହକାଃ

କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିରାକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ କର୍ମରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଧା ମତ୍ପୂଜନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯଂତରଂ ତଥା ଵାଙ୍ମନଃକାଯଭେଦାଚ୍ଚ ତ୍ରିଧା ମଦ୍ଭଜନଂ ଵିଦୁଃ

ମୋର ପୂଜା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଟେ—ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର। ଏହିପରି, ମୋତେ ଭକ୍ତି କଥା ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ—ବାଣୀ, ମନ ଓ ଶରୀର।

ତପଃ କର୍ମ ଜପୋ ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵେତ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ପଞ୍ଚଧା କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିସ୍ତଦେଵ ଭଜନଂ ପୁନଃ

ତପ, କର୍ମ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ଜଣେ ଜଣା ଲୋକ ମୋର ଭକ୍ତିର ରୂପ ଭାବେ କଥା ହୋଇଛି।

ଅନ୍ଯାତ୍ମଵିଦିତଂ ବାହ୍ଯମସ୍ମଦଭ୍ଯର୍ଚନାଦିକମ୍ ତଦେଵ ତୁ ସ୍ଵସଂଵେଦ୍ଯମାଭ୍ଯଂତରମୁଦାହୃତମ୍

ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିଥିବା ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରିକି ମୋର ପୂଜା ଓ ଅର୍ପଣ, ସେଗୁଡିକ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଯାହା ନିଜ ଅନୁଭବରେ ଆସେ, ତାହା ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।

ମନୋମତ୍ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ ନ ମନୋମାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ମନ୍ନାମନିରତା ଵାଣୀ ଵାଙ୍ମତା ଖଲୁ ନେତରା

ମୋପାଇଁ ଝୁକିଥିବା ମନ କେବଳ ମନ ନୁହେଁ; ମୋର ନାମରେ ଲଗିଥିବା ବାଣୀ ହିଁ ସତ୍ୟ ବାଣୀ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

ଲିଂଗୈର୍ମଚ୍ଛାସନାଦିଷ୍ଟୈସ୍ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରାଦିଭିରଂକିତଃ ମମୋପଚାରନିରତଃ କାଯଃ କାଯୋ ନ ଚେତରଃ

ମୋର ଶାସନ ଅନୁଯାୟୀ ଚିହ୍ନ, ଯେପରିକି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଚିହ୍ନିତ ଶରୀର ଏବଂ ମୋର ସେବାରେ ଲଗିଥିବା ଶରୀର ହିଁ ଏକ ଶରୀର, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

ମଦର୍ଚାକର୍ମ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ବାହ୍ଯେ ଯାଗାଦିନୋଚ୍ଯତେ ମଦର୍ଥେ ଦେହସଂଶୋଷସ୍ତପଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦି ନୋ ମତମ୍

ବାହ୍ୟ ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର, ଯାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟେ। ମୋପାଇଁ ଶରୀରକୁ ଶୋଷିବା, କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ଦୁଃଖ ଦେବା ମୋର ଶିକ୍ଷା ନୁହେଁ।

ଜପଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରାଭ୍ଯାସଃ ପ୍ରଣଵାଭ୍ଯାସ ଏଵ ଚ ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯାଦିକାଭ୍ଯାସୋ ନ ଵେଦାଧ୍ଯଯନାଦିକମ୍

ଜପ ଅଟେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରର ଅଭ୍ୟାସ; ରୁଦ୍ର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରର ଅଭ୍ୟାସ, କିନ୍ତୁ ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପଠନ ନୁହେଁ।

ଧ୍ଯାନମ୍ମଦ୍ରୂପଚିଂତାଦ୍ଯଂ ନାତ୍ମାଦ୍ଯର୍ଥସମାଧଯଃ ମମାଗମାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ନାନ୍ଯାର୍ଥଵେଦନମ୍

ଧ୍ୟାନ ଅଟେ ମୋର ରୂପ ଓ ଏହାର ଚିନ୍ତନ; ନିଜ ଆତ୍ମା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁରେ ଲଗିବା ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନ ଅଟେ ମୋର ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା, ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁର ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ।

ବାହ୍ଯେ ଵାଭ୍ଯଂତରେ ଵାଥ ଯତ୍ର ସ୍ଯାନ୍ମନସୋ ରତିଃ ପ୍ରାଗ୍ଵାସନାଵଶାଦ୍ଦେଵି ତତ୍ତ୍ଵନିଷ୍ଠାଂ ସମାଚରେତ୍

ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭ୍ୟନ୍ତର, ଯେଉଁଠି ମନ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ହେ ଦେବୀ, ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସ ଅନୁଯାୟୀ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ।

ବାହ୍ଯାଦାଭ୍ଯଂତରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭଵେଚ୍ଛତଗୁଣାଧିକମ୍ ଅସଂକରତ୍ଵାଦ୍ଦୋଷାଣାଂ ଦୃଷ୍ଟାନାମପ୍ଯସମ୍ଭଵାତ୍

ଅଭ୍ୟନ୍ତର ପୂଜା ବାହ୍ୟ ପୂଜାଠାରୁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ଏହାର ଗୁଣ ବେଶି ଅଟେ; ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଶ୍ୟ ଦୋଷ ଏଠି ନାହିଁ ଓ ଏହା ମିଶ୍ର ନୁହେଁ।

ଶୌଚମାଭ୍ଯଂତରଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ନ ବାହ୍ଯଂ ଶୌଚମୁଚ୍ଯତେ ଅଂତଃ ଶୌଚଵିମୁକ୍ତାତ୍ମା ଶୁଚିରପ୍ଯଶୁଚିର୍ଯତଃ

ଶୁଚିତା ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଅଟେ; ବାହ୍ୟ ଶୁଚିତାକୁ ଶୁଚିତା କୁହାଯାଏ ନାହିଁ। ଯାହାର ଆତ୍ମା ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଦୋଷ ରହିତ, ସେ ଶୁଚି, ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଶୁଚି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯଂର୍ତରଂ ଚୈଵ ଭଜନଂ ଭଵପୂର୍ଵକମ୍ ନ ଭାଵରହିତଂ ଦେଵି ଵିପ୍ରଲଂଭୈକକାରଣମ୍

ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭକ୍ତି ଭାବ ସହିତ ହେବା ଦରକାର; ହେ ଦେବୀ, ଭାବ ନଥିଲେ, ଏହା କେବଳ ନିରାଶାର କାରଣ ହୁଏ।

କୃତକୃତ୍ଯସ୍ଯ ପୂତସ୍ଯ ମମ କିଂ କ୍ରିଯତେ ନରୈଃ ବହିର୍ଵାଭ୍ଯଂତରଂ ଵାଥ ମଯା ଭାଵୋ ହି ଗୃହ୍ଯତେ

ମୁଁ ସଫଳ ଓ ପବିତ୍ର, ମୋପାଇଁ ଲୋକେ କଣ କରିପାରିବେ, ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭାବରେ? କାରଣ, ମୁଁ କେବଳ ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।

ଭାଵୈକାତ୍ମା କ୍ରିଯା ଦେଵି ମମ ଧର୍ମସ୍ସନାତନଃ ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ହ୍ଯନପେକ୍ଷ୍ଯ ଫଲଂ କ୍ଵଚିତ୍

ହେ ଦେବୀ, ଭାବରେ ଭରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମୋର ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ; ମନ, କର୍ମ କିମ୍ବା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଫଳ ଆଶା ନ ରଖି କରିବା ଉଚିତ।

ଫଲୋଦ୍ଦେଶେନ ଦେଵେଶି ଲଘୁର୍ମମ ସମାଶ୍ରଯଃ ଫଲାର୍ଥୀ ତଦଭାଵେ ମାଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ କ୍ଷମୋ ଯତଃ

ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହିଳା, ଫଳ ପାଇଁ କରିଲେ, ମୋର ଆଶ୍ରୟ ଅତି ଅଳ୍ପ ହୁଏ; ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ଫଳ ନ ମିଳିଲେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିପାରିବେ।

ଫଲାର୍ଥିନୋ ଽପି ଯସ୍ଯୈଵ ମଯି ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ଭାଵାନୁରୂପଫଲଦସ୍ତସ୍ଯାପ୍ଯହମନିନ୍ଦିତେ

ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକର ମନ ଯଦି ମୋପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ଅଟେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।