ଶିଵପୁରାଣମ୍

ମଲମାଯାଦିପାଶେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତା ମତ୍ପ୍ରସାଦତଃ ପରଂ ମଦୀଯମାସାଦ୍ଯ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ପରମଂ ମମ ସାଧର୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ଵୃତିମାଯଯୁଃ

ମୋର କୃପାରେ ମଳ, ମାୟା ଇତ୍ୟାଦି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଯାହାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେମାନେ ମୋ ପରମ ସାଧର୍ମ୍ୟକୁ ପାଇ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ତସ୍ମାଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵାପ୍ଯଲବ୍ଧ୍ଵା ଵା ଵର୍ଣଧର୍ମଂ ମଯେରିତମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ମମ ଭକ୍ତଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ମାନମୁଦ୍ଧରେତ୍

ତେଣୁ, ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ପାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ନାପାଇଥିଲେ, ଯଦି ସେ ମୋର ଭକ୍ତ ଏବଂ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।

ଅଲବ୍ଧଲାଭ ଏଵୈଷ କୋଟିକୋଟିଗୁଣାଧିକଃ ତସ୍ମାନ୍ମେ ମୁଖତୋ ଲବ୍ଧଂ ଵର୍ଣଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍

ଏହି ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ମାତ୍ରେ ଅନେକ କୋଟି ଗୁଣା ଉତ୍ତମ; ତେଣୁ, ମୋ ମୁଖରୁ ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ଶିଖିଛି, ତାହାକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

ମମାଵତାରା ହି ଶୁଭେ ଯୋଗାଚାର୍ଯଚ୍ଛଲେନ ତୁ ସର୍ଵାଂତରେଷୁ ସନ୍ତ୍ଯାର୍ଯେ ସଂତତିଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ

ହେ ଶୁଭେ, ମୋର ଅବତାରମାନେ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ହଜାର ହଜାର ଉତ୍ତମ କୁଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅଯୁକ୍ତାନାମବୁଦ୍ଧୀନାମଭକ୍ତାନାଂ ସୁରେଶ୍ଵରି ଦୁର୍ଲଭଂ ସଂତତିଜ୍ଞାନଂ ତତୋ ଯତ୍ନାତ୍ସମାଶ୍ରଯେତ୍

ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହିଳା, ଯେମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଅବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁଳ ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ତେଣୁ, ଏହାକୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସା ହାନିସ୍ତନ୍ମହଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ସ ମୋହସ୍ସାଂଧମୂକତା ଯଦନ୍ଯତ୍ର ଶ୍ରମଂ କୁର୍ଯାନ୍ମୋକ୍ଷମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତଃ

ମୁକ୍ତିର ପଥରୁ ଦୂରେ ଥାଇ, ଅନ୍ୟ କାହିଁକି କଷ୍ଟ କରିବା, ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ହାନି, ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ, ମୂର୍ଖତା, ଅନ୍ଧତା ଓ ମୌନତା।

ଜ୍ଞାନଂ କ୍ରିଯା ଚ ଚର୍ଯା ଚ ଯୋଗଶ୍ଚେତି ସୁରେଶ୍ଵରି ଚତୁଷ୍ପାଦଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ମମ ଧର୍ମସ୍ସନାତନଃ

ହେ ଦେବୀ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ, ଆଚରଣ ଓ ଯୋଗ—ଏହି ଚାରିଟି ମୋର ସନାତନ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ପଶୁପାଶପତିଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଷଡଧ୍ଵଶୁଦ୍ଧିର୍ଵିଧିନା ଗୁର୍ଵଧୀନା କ୍ରିଯୋଚ୍ଯତେ

ଆତ୍ମା, ବନ୍ଧନ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନକୁ 'ଜ୍ଞାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗୁରୁଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଷଡ଼ପଥର ପବିତ୍ରତା କରିବାକୁ 'କର୍ମ' କୁହାଯାଏ।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମପ୍ରଯୁକ୍ତସ୍ଯ ମଯୈଵ ଵିହିତସ୍ଯ ଚ ମମାର୍ଚନାଦିଧର୍ମସ୍ଯ ଚର୍ଯା ଚର୍ଯେତି କଥ୍ଯତେ

ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ମୋର ପୂଜା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କୁ 'ଆଚରଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମଦୁକ୍ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ମଯ୍ଯଵସ୍ଥିତଚେତସଃ ଵୃତ୍ତ୍ଯଂତରନିରୋଧୋ ଯୋ ଯୋଗ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ମୋର କହିଥିବା ପଥରେ, ମୋରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି, ମନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ 'ଯୋଗ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଶ୍ଵମେଧଗଣାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵି ଚିତ୍ତପ୍ରସାଧନମ୍ ମୁକ୍ତିଦଂ ଚ ତଥା ହ୍ଯେତଦ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଵିଷଯୈଷିଣାମ୍

ହେ ଦେବୀ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯଵର୍ଗସ୍ଯ ଯମେନ ନିଯମେନ ଚ ପୂର୍ଵପାପହରୋ ଯୋଗୋ ଵିରକ୍ତସ୍ଯୈଵ କଥ୍ଯତେ

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟମ ଓ ନିୟମରେ ଜିତ କରିଛି, ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ସେଠାରେ ଯୋଗ ହୁଏ; ଏହା ପୂର୍ବ ଅପରାଧକୁ ଦୂର କରେ।

ଵୈରାଗ୍ଯାଜ୍ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯୋଗଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ବିରାକ୍ତିରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନରୁ ଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଯୋଗଜ୍ଞଃ ପତିତୋ ଵାପି ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ଦଯା କାର୍ଯାଥ ସତତମହିଂସା ଜ୍ଞାନସଂଗ୍ରହଃ

ଯିଏ ଯୋଗକୁ ଜାଣେ, କିମ୍ବା ଯୋଗରୁ ଅପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସଦା ଦୟା, ଅହିଂସା ଓ ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

ସତ୍ଯମସ୍ତେଯମାସ୍ତିକ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚେଂଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ ଅଧ୍ଯାପନଂ ଚାଧ୍ଯଯନଂ ଯଜନଂ ଯାଜନଂ ତଥା

ସତ୍ୟବାଦି, ଚୋରି ନକରିବା, ଆସ୍ଥା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ପଢ଼ାଇବା ଓ ପଢ଼ିବା, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ କରାଇବା—ଏହି ସବୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯାନମୀଶ୍ଵରଭାଵଶ୍ଚ ସତତଂ ଜ୍ଞାନଶୀଲତା ଯ ଏଵଂ ଵର୍ତତେ ଵିପ୍ରୋ ଜ୍ଞାନଯୋଗସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯେ

ଧ୍ୟାନ, ଦେବତ୍ୱ ଭାବ ଓ ସଦା ଜ୍ଞାନରେ ଲାଗି ରହିବା—ଏଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

ଅଚିରାଦେଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯୋଗଂ ଚ ଵିଂଦତି ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଦେହମିମଂ ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷଣାଜ୍ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିନା ପ୍ରିଯେ

ଅତି ଶୀଘ୍ର, ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ପାଇଯାଏ, ସେ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିରେ ଏହି ଦେହକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ, ହେ ପ୍ରିୟେ।

ପ୍ରସାଦାନ୍ମମ ଯୋଗଜ୍ଞଃ କର୍ମବଂଧଂ ପ୍ରହାସ୍ଯତି ପୁଣ୍ଯଃପୁଣ୍ଯାତ୍ମକଂ କର୍ମମୁକ୍ତେସ୍ତତ୍ପ୍ରତିବଂଧକମ୍ ତସ୍ମାନ୍ନିଯୋଗତୋ ଯୋଗୀ ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍

ମୋର କୃପାରେ ଯୋଗଜ୍ଞ ଜନ କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ, ଦୁହିଁ କର୍ମ ମୁକ୍ତିର ବାଧା। ତେଣୁ ଯୋଗୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ, ଦୁହିଁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ଫଲକାମନଯା କର୍ମକରଣାତ୍ପ୍ରତିବଧ୍ଯତେ ନ କର୍ମମାତ୍ରକରଣାତ୍ତସ୍ମାତ୍କର୍ମଫଲଂ ତ୍ଯଜେତ୍

ଫଳ ଆଶାରେ କର୍ମ କଲେ ବନ୍ଧନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କେବଳ କର୍ମ କରିବାରେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କର୍ମର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଥମଂ କର୍ମଯଜ୍ଞେନ ବହିଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମାଂ ପ୍ରିଯେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରତୋ ଭୂତ୍ଵା ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୋଗଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍

ପ୍ରଥମେ କର୍ମଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟରେ ମୋତେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରିୟେ। ପରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲାଗି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଦିତେ ମମ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯେ କର୍ମଯଜ୍ଞେନ ଦେହିନଃ ନ ଯଜଂତି ହି ମାଂ ଯୁକ୍ତାଃ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନାଃ

ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜଣାଗଲେ, ଯେଉଁ ଦେହୀ ଲୋକମାନେ ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ମୁନିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଶ୍ଚ ସମାହିତଃ ଜ୍ଞାନଯୋଗରତୋ ଯୋଗୀ ମମ ସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍

ଯିଏ ସଦା ଏକାଗ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ, ସେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ମୋ ସାମୀପ୍ୟ ପାଏ।

ଅଥାଵିରକ୍ତଚିତ୍ତା ଯେ ଵର୍ଣିନୋ ମଦୁପାଶ୍ରିତାଃ ଜ୍ଞାନଚର୍ଯାକ୍ରିଯାସ୍ଵେଵ ତେ ଽଧିକୁର୍ଯୁସ୍ତଦର୍ହକାଃ

କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିରାକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ କର୍ମରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଧା ମତ୍ପୂଜନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯଂତରଂ ତଥା ଵାଙ୍ମନଃକାଯଭେଦାଚ୍ଚ ତ୍ରିଧା ମଦ୍ଭଜନଂ ଵିଦୁଃ

ମୋର ପୂଜା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଟେ—ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର। ଏହିପରି, ମୋତେ ଭକ୍ତି କଥା ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ—ବାଣୀ, ମନ ଓ ଶରୀର।

ତପଃ କର୍ମ ଜପୋ ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵେତ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ପଞ୍ଚଧା କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିସ୍ତଦେଵ ଭଜନଂ ପୁନଃ

ତପ, କର୍ମ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ଜଣେ ଜଣା ଲୋକ ମୋର ଭକ୍ତିର ରୂପ ଭାବେ କଥା ହୋଇଛି।

ଅନ୍ଯାତ୍ମଵିଦିତଂ ବାହ୍ଯମସ୍ମଦଭ୍ଯର୍ଚନାଦିକମ୍ ତଦେଵ ତୁ ସ୍ଵସଂଵେଦ୍ଯମାଭ୍ଯଂତରମୁଦାହୃତମ୍

ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିଥିବା ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରିକି ମୋର ପୂଜା ଓ ଅର୍ପଣ, ସେଗୁଡିକ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଯାହା ନିଜ ଅନୁଭବରେ ଆସେ, ତାହା ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।

ମନୋମତ୍ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ ନ ମନୋମାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ମନ୍ନାମନିରତା ଵାଣୀ ଵାଙ୍ମତା ଖଲୁ ନେତରା

ମୋପାଇଁ ଝୁକିଥିବା ମନ କେବଳ ମନ ନୁହେଁ; ମୋର ନାମରେ ଲଗିଥିବା ବାଣୀ ହିଁ ସତ୍ୟ ବାଣୀ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

ଲିଂଗୈର୍ମଚ୍ଛାସନାଦିଷ୍ଟୈସ୍ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରାଦିଭିରଂକିତଃ ମମୋପଚାରନିରତଃ କାଯଃ କାଯୋ ନ ଚେତରଃ

ମୋର ଶାସନ ଅନୁଯାୟୀ ଚିହ୍ନ, ଯେପରିକି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଚିହ୍ନିତ ଶରୀର ଏବଂ ମୋର ସେବାରେ ଲଗିଥିବା ଶରୀର ହିଁ ଏକ ଶରୀର, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

ମଦର୍ଚାକର୍ମ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ବାହ୍ଯେ ଯାଗାଦିନୋଚ୍ଯତେ ମଦର୍ଥେ ଦେହସଂଶୋଷସ୍ତପଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦି ନୋ ମତମ୍

ବାହ୍ୟ ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର, ଯାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟେ। ମୋପାଇଁ ଶରୀରକୁ ଶୋଷିବା, କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ଦୁଃଖ ଦେବା ମୋର ଶିକ୍ଷା ନୁହେଁ।