ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତୈର୍ଧର୍ମୈର୍ଵିପରୀତଂ କ୍ଵଚିତ୍ସମମ୍ ଵେଦାତ୍ଷଡଂଗାଦୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସାଂଖ୍ଯାଦ୍ଯୋଗାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ କେବେ କେବେ ଏହା ସହିତ ମିଳିଥାଏ, କେବେ କେବେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ବେଦ ଓ ତାହାର ଷଡଂଗ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ଶତକୋଟିପ୍ରମାଣେନ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଗ୍ରଂଥସଂଖ୍ଯଯା କଥିତଂ ପରମେଶେନ ତତ୍ର ପୂଜା କଥଂ ପ୍ରଭୋଃ

ଏହି ଜ୍ଞାନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ କୋଟି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହା ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପୂଜା କିପରି କରିବା ଯାଉଚି?

କସ୍ଯାଧିକାରଃ ପୂଜାଦୌ ଜ୍ଞାନଯୋଗାଦଯଃ କଥମ୍ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦେଵ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ

ପୂଜା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ପଥରେ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ? ଏହି ସବୁ କଥା ଆପଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

ଶୈଵଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଶିଵେନ ପରିଭାଷିତମ୍ ସ୍ତୁତିନିଂଦାଦିରହିତଂ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଯକାରଣମ୍

ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏବଂ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶୈବ ଉପଦେଶକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା ନାହିଁ ଏବଂ ଯାହା ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟରେ ବୁଝାଇପାରେ।

ଗୁରୁପ୍ରସାଦଜଂ ଦିଵ୍ଯମନାଯାସେନ ମୁକ୍ତିଦମ୍ କଥଯିଷ୍ଯେ ସମାସେନ ତସ୍ଯ ଶକ୍ଯୋ ନ ଵିସ୍ତରଃ

ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହିଦେବି; ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ସିସୃକ୍ଷଯା ପୁରାଵ୍ଯକ୍ତାଚ୍ଛିଵଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ସତ୍କାର୍ଯକାରଣୋପେତସ୍ସ୍ଵଯମାଵିରଭୂତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଶିବ, ଯିଏ ଅଚଳ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ, ସତ୍ୟ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

ଜନଯାମାସ ଚ ତଦା ଋଷିର୍ଵିଶ୍ଵାଧିକଃ ପ୍ରଭୁଃ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଥମଂ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିମ୍

ସେ ସମୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଋଷି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ବାଣୀର ନାଥ, ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମାପି ପିତରଂ ଦେଵଂ ଜାଯମାନଂ ନ୍ଯଵୈକ୍ଷତ ତଂ ଜାଯମାନଂ ଜନକୋ ଦେଵଃ ପ୍ରାପଶ୍ଯଦାଜ୍ଞଯା

ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଦେବପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ; ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ଦେବତା ଜନକ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରେଣ ଦେଵୋ ଽସାଵସୃଜଦ୍ଵିଶ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ଚ ଚକାର ସ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

ସୋମଂ ସସର୍ଜ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ସୋମାଦ୍ଦ୍ଯୌସ୍ସମଜାଯତ ଧରା ଚ ଵହ୍ନିଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଶଚୀପତିଃ

ସେ ବଳି ପାଇଁ ସୋମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସୋମରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବଳି, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ସୁରା ରୁଦ୍ରଂ ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯେନ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନସ୍ତସ୍ଥୌ ଦେଵାନାମଗ୍ରତଃ ପ୍ରଭୁଃ

ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ପ୍ରଭୁ କୃପାମୟ ମୁହଁରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ଅପହୃତ୍ଯ ସ୍ଵଲୀଲାର୍ଥଂ ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ତମପୃଚ୍ଛଂସ୍ତତୋ ଦେଵାଃ କୋ ଭଵାନିତି ମୋହିତାଃ

ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ଲୀଳା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ନେଇ ନେଲେ, ଏହା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ ପଚାରିଲେ— 'ଆପଣ କିଏ?'

ସୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯହମେକଃ ପୁରାତନଃ

ତେବେ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ପୁରାତନ।'

ଭଵିଷ୍ଯାମି ଚ ମତ୍ତୋନ୍ଯୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତୋ ନ କଶ୍ଚନ ଅହମେଵ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତର୍ପଯାମି ସ୍ଵତେଜସା

'ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ରହିବି, ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କେହି ନାହିଁ; ମୁଁ ଏକାଏକି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ମୋର ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂରଣ କରେ।'

ମତ୍ତୋ ଽଧିକଃ ସମୋ ନାସ୍ତି ମାଂ ଯୋ ଵେଦ ସ ମୁଚ୍ଯତେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧତ୍ତ ସ ଅପଶ୍ଯଂତସ୍ତମୀଶାନଂ ସ୍ତୁଵଂତଶ୍ଚୈଵ ସାମଭିଃ

'ମୋଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଜାଣେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।' ଏହିପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିରହିଲେ।

ଵ୍ରତଂ ପାଶୁପତଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଥର୍ଵଶିରସି ସ୍ଥିତମ୍ ଭସ୍ମସଂଛନ୍ନସର୍ଵାଂଗା ବଭୂଵୁରମରାସ୍ତଦା

ଅଥର୍ବଶିରସ୍‌ରେ ଥିବା ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନେଇ, ଅମରମାନେ ସମସ୍ତ ଦେହକୁ ଭସ୍ମରେ ଢାକି ରହିଲେ।

ଅଥ ତେଷାଂ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ପଶୂନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ

ତାପରେ, ତାଙ୍କୁ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ ପଶୁମାନଙ୍କର ମାଲିକ ଏଶ୍ୱର ଆସିଲେ।

ସଗଣଶ୍ଚୋମଯା ସାର୍ଧଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମକରୋତ୍ପ୍ରଭୁଃ ଯଂ ଵିନିଦ୍ରା ଜିତଶ୍ଵାସା ଯୋଗିନୋ ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷାଃ

ସେ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଓ ଉମାଙ୍କ ସହିତ, ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇଲେ; ଯେଉଁଥିରେ ଯୋଗୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ନିଦ୍ରାହୀନ ଓ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଦେଖନ୍ତି।

ହୃଦି ପଶ୍ଯଂତି ତଂ ଦେଵଂ ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵପୁଂଗଵାଃ ଯାମାହୁଃ ପରମାଂ ଶକ୍ତିମୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛାନୁଵର୍ତିନୀମ୍

ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ହୃଦୟରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ଦେବତାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦେଖିଲେ; ଯେଉଁଠିକୁ ପରମ ଶକ୍ତି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଏଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।

ତାମପଶ୍ଯନ୍ମହେଶସ୍ଯ ଵାମତୋ ଵାମଲୋଚନାମ୍ ଯେ ଵିନିର୍ଧୂତସଂସାରାଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶୈଵଂ ପରଂ ପଦମ୍

ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୈବ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମହେଶଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାମନେତ୍ରୀକୁ ଦେଖିଲେ।

ନିତ୍ଯସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଵାନ୍ଯଂ ତେ ଚ ଦୃଷ୍ଟା ଗଣେଶ୍ଵରାଃ ଅଥ ତଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦେଵା ଦେଵ୍ଯା ସହ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ଯେଉଁମାନେ ସଦା ସିଦ୍ଧ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପରେ, ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ, ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ମାହେଶ୍ଵରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ଶ୍ରୋତୈଃ ପୌରାଣିକୈରପି ଦେଵୋ ଽପି ଦେଵାନାଲୋକ୍ଯ ଘୃଣଯା ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ପୁରାଣିକ ଗୀତରେ ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏବଂ ଦେବମାନେ ଦେଖି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।

ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯାହ ସୁପ୍ରୀତସ୍ସ୍ଵଭାଵମଧୁରାଂ ଗିରମ୍ ଅଥ ସୁପ୍ରୀତମନସଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵୃଷଧ୍ଵଜମ୍ ଅର୍ଥମହତ୍ତମଂ ଦେଵାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁରିମମାଦରାତ୍

ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି', ନିଜ ସ୍ଵଭାବରେ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ। ତାପରେ, ଦେବମାନେ ଖୁସି ମନରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆଦର ସହିତ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ:

ଭଗଵନ୍କେନ ମାର୍ଗେଣ ପୂଜନୀଯୋ ଽସି ଭୂତଲେ କସ୍ଯାଧିକାରଃ ପୂଜାଯାଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ତତ୍ତ୍ଵତଃ

‘ଭଗବନ୍, ଭୂମିରେ କେଉଁ ପଥରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ? କିଏ ପୂଜାର ଅଧିକାରୀ? ଦୟାକରି ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।’

ତତଃ ସସ୍ମିତମାଲୋକ୍ଯ ଦେଵୀଂ ଦେଵଵରୋହରଃ ସ୍ଵରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଘୋରଂ ସୂର୍ଯାତ୍ମକଂ ପରମ୍

ତାପରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହର, ଦେବୀଙ୍କୁ ହସି ଦେଖି, ନିଜର ଭୟଙ୍କର, ସୂର୍ଯ୍ୟମୟ ଓ ପରମ ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣୋପେତଂ ସର୍ଵତେଜୋମଯଂ ପରମ୍ ଶକ୍ତିଭିର୍ମୂର୍ତିଭିଶ୍ଚାଂଗୈର୍ଗ୍ରହୈର୍ଦେଵୈଶ୍ଚ ସଂଵୃତମ୍

ସମସ୍ତ ଏଶ୍ୱରୀ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତି, ମୂର୍ତ୍ତି, ଅଂଗ, ଗ୍ରହ ଓ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିବା।

ଅଷ୍ଟବାହୁଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରମର୍ଧନାରୀକମଦ୍ଭୁତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵମଦ୍ଭୁତାକାରଂ ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାଃ

ଅଷ୍ଟବାହୁ, ଚତୁର୍ମୁଖ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଅର୍ଧନାରୀ ରୂପରେ; ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାର ଦେଖି, ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅବାକ ହେଲେ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦିଵାକରଂ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚୈଵ ନିଶାକରମ୍ ପଞ୍ଚଭୂତାନି ଶେଷାଣି ତନ୍ମଯଂ ଚ ଚରାଚରମ୍

ଦେବତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ, ଏବଂ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ମିତ ବୋଲି ବୁଝିଲେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନମଶ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତସ୍ମୈ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ପ୍ରଦାଯ ଵୈ

ଏପରି କହି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ।