ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଲ୍ପଭାଵୋ ଽପି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯସ୍ସୋ ଽପି ଜନ୍ମତ୍ରଯାତ୍ପରମ୍ ନଯୋନିଯଂତ୍ରପୀଡାଯୈ ଭଵେନ୍ନୈଵାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ମାନବ ଦେହରେ ଏହାର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ତିନି ଜନ୍ମ ପରେ ନିମ୍ନ ଯୋନିର ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସାଂଗା ଽନଂଗା ଚ ଯା ସେଵା ସା ଭକ୍ତିରିତି କଥ୍ଯତେ ସା ପୁନର୍ଭିଦ୍ଯତେ ତ୍ରେଧା ମନୋଵାକ୍କାଯସାଧନୈଃ

ଯେଉଁ ସେବା ଅଙ୍ଗ ସହିତ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗ ବିନା କରାଯାଏ, ତାକୁ ଭକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ପୁନି ମନ, କଥା ଓ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ।

ଶିଵରୂପାଦିଚିଂତା ଯା ସା ସେଵା ମାନସୀ ସ୍ମୃତା ଜପାଦିର୍ଵାଚିକୀ ସେଵା କର୍ମପୂଜାଦି କାଯିକୀ

ଶିବଙ୍କ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ମାନସିକ ସେବା କୁହାଯାଏ; ଜପ ଓ ଏହା ସଦୃଶ କଥା ଭାଷା ସେବା; କର୍ମ, ପୂଜା ଓ ଏହା ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାରୀରିକ ସେବା।

ସେଯଂ ତ୍ରିସାଧନା ସେଵା ଶିଵଧର୍ମଶ୍ଚ କଥ୍ଯତେ ସ ତୁ ପଞ୍ଚଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶିଵେନ ପରମାତ୍ମନା

ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ସେବାକୁ ଶିବଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମା ଶିବ ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ତପଃ କର୍ମ ଜପୋ ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚେତି ସମାସତଃ କର୍ମଲିଙ୍ଗାର୍ଚନାଦ୍ଯଂ ଚ ତପଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦିକମ୍

ତପ, କର୍ମ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଏ; କର୍ମରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଓ ଏହା ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ତପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଉପବାସ ଅଛି।

ଜପସ୍ତ୍ରିଧା ଶିଵାଭ୍ଯାସଶ୍ଚିନ୍ତା ଧ୍ଯାନଂ ଶିଵସ୍ଯ ତୁ ଶିଵାଗମୋକ୍ତଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତଦତ୍ର ଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ

ଜପ ତିନି ପ୍ରକାର, ଶିବ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ; ଶିବାଗମରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଯାଏ, ସେଠି ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶ୍ରୀକଂଠେନ ଶିଵେନୋକ୍ତଂ ଶିଵାଯୈ ଚ ଶିଵାଗମଃ ଶିଵାଶ୍ରିତାନାଂ କାରୁଣ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରେଯସାମେକସାଧନମ୍

ଏହି ଶିବାଗମ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି; ଏହା ଶିବାଶ୍ରିତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୟାବଶତଃ ଏହି ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧନା।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଵର୍ଧଯେଦ୍ଭକ୍ତିଂ ଶିଵେ ପରମକାରଣେ ତ୍ଯଜେଚ୍ଚ ଵିଷଯାସଂଗଂ ଶ୍ରେଯୋ ଽର୍ଥୀ ମତିମାନ୍ନରଃ

ସେହିପାଇଁ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ଭାବେ ଭକ୍ତି ଦିନେଦିନ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସହିତ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପରେ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍।

ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଶିଵେନ ପରିଭାଷିତମ୍ ଵେଦସାରେ ଶିଵଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵାଶ୍ରିତାନାଂ ଵିମୁକ୍ତଯେ

ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି ଶିବଜ୍ଞାନ, ଯାହା ବେଦର ସାର ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସେଥିରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

ଅଭକ୍ତାନାମବୁଦ୍ଧୀନାମଯୁକ୍ତାନାମଗୋଚରମ୍ ଅର୍ଥୈର୍ଦଶର୍ଧୈଃ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଗୂଢମପ୍ରାଜ୍ଞନିଂଦିତମ୍

ଏହି ଜ୍ଞାନ ଭକ୍ତି ନଥିବା, ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଅନୁଶାସନ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ତ ଏବଂ ଅପହ୍ରାସ୍ତ ଅର୍ଥରେ ଲୁଚିଥାଏ। ଏହା ଦଶପ୍ରକାର ଅର୍ଥରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତୈର୍ଧର୍ମୈର୍ଵିପରୀତଂ କ୍ଵଚିତ୍ସମମ୍ ଵେଦାତ୍ଷଡଂଗାଦୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସାଂଖ୍ଯାଦ୍ଯୋଗାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ କେବେ କେବେ ଏହା ସହିତ ମିଳିଥାଏ, କେବେ କେବେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ବେଦ ଓ ତାହାର ଷଡଂଗ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ଶତକୋଟିପ୍ରମାଣେନ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଗ୍ରଂଥସଂଖ୍ଯଯା କଥିତଂ ପରମେଶେନ ତତ୍ର ପୂଜା କଥଂ ପ୍ରଭୋଃ

ଏହି ଜ୍ଞାନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ କୋଟି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହା ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପୂଜା କିପରି କରିବା ଯାଉଚି?

କସ୍ଯାଧିକାରଃ ପୂଜାଦୌ ଜ୍ଞାନଯୋଗାଦଯଃ କଥମ୍ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦେଵ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ

ପୂଜା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ପଥରେ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ? ଏହି ସବୁ କଥା ଆପଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

ଶୈଵଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଶିଵେନ ପରିଭାଷିତମ୍ ସ୍ତୁତିନିଂଦାଦିରହିତଂ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଯକାରଣମ୍

ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏବଂ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶୈବ ଉପଦେଶକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା ନାହିଁ ଏବଂ ଯାହା ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟରେ ବୁଝାଇପାରେ।

ଗୁରୁପ୍ରସାଦଜଂ ଦିଵ୍ଯମନାଯାସେନ ମୁକ୍ତିଦମ୍ କଥଯିଷ୍ଯେ ସମାସେନ ତସ୍ଯ ଶକ୍ଯୋ ନ ଵିସ୍ତରଃ

ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହିଦେବି; ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ସିସୃକ୍ଷଯା ପୁରାଵ୍ଯକ୍ତାଚ୍ଛିଵଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ସତ୍କାର୍ଯକାରଣୋପେତସ୍ସ୍ଵଯମାଵିରଭୂତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଶିବ, ଯିଏ ଅଚଳ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ, ସତ୍ୟ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

ଜନଯାମାସ ଚ ତଦା ଋଷିର୍ଵିଶ୍ଵାଧିକଃ ପ୍ରଭୁଃ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଥମଂ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିମ୍

ସେ ସମୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଋଷି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ବାଣୀର ନାଥ, ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମାପି ପିତରଂ ଦେଵଂ ଜାଯମାନଂ ନ୍ଯଵୈକ୍ଷତ ତଂ ଜାଯମାନଂ ଜନକୋ ଦେଵଃ ପ୍ରାପଶ୍ଯଦାଜ୍ଞଯା

ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଦେବପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ; ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ଦେବତା ଜନକ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରେଣ ଦେଵୋ ଽସାଵସୃଜଦ୍ଵିଶ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ଚ ଚକାର ସ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

ସୋମଂ ସସର୍ଜ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ସୋମାଦ୍ଦ୍ଯୌସ୍ସମଜାଯତ ଧରା ଚ ଵହ୍ନିଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଶଚୀପତିଃ

ସେ ବଳି ପାଇଁ ସୋମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସୋମରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବଳି, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ସୁରା ରୁଦ୍ରଂ ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯେନ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନସ୍ତସ୍ଥୌ ଦେଵାନାମଗ୍ରତଃ ପ୍ରଭୁଃ

ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ପ୍ରଭୁ କୃପାମୟ ମୁହଁରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ଅପହୃତ୍ଯ ସ୍ଵଲୀଲାର୍ଥଂ ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ତମପୃଚ୍ଛଂସ୍ତତୋ ଦେଵାଃ କୋ ଭଵାନିତି ମୋହିତାଃ

ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ଲୀଳା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ନେଇ ନେଲେ, ଏହା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ ପଚାରିଲେ— 'ଆପଣ କିଏ?'

ସୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯହମେକଃ ପୁରାତନଃ

ତେବେ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ପୁରାତନ।'

ଭଵିଷ୍ଯାମି ଚ ମତ୍ତୋନ୍ଯୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତୋ ନ କଶ୍ଚନ ଅହମେଵ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତର୍ପଯାମି ସ୍ଵତେଜସା

'ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ରହିବି, ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କେହି ନାହିଁ; ମୁଁ ଏକାଏକି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ମୋର ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂରଣ କରେ।'

ମତ୍ତୋ ଽଧିକଃ ସମୋ ନାସ୍ତି ମାଂ ଯୋ ଵେଦ ସ ମୁଚ୍ଯତେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧତ୍ତ ସ ଅପଶ୍ଯଂତସ୍ତମୀଶାନଂ ସ୍ତୁଵଂତଶ୍ଚୈଵ ସାମଭିଃ

'ମୋଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଜାଣେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।' ଏହିପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିରହିଲେ।

ଵ୍ରତଂ ପାଶୁପତଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଥର୍ଵଶିରସି ସ୍ଥିତମ୍ ଭସ୍ମସଂଛନ୍ନସର୍ଵାଂଗା ବଭୂଵୁରମରାସ୍ତଦା

ଅଥର୍ବଶିରସ୍‌ରେ ଥିବା ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନେଇ, ଅମରମାନେ ସମସ୍ତ ଦେହକୁ ଭସ୍ମରେ ଢାକି ରହିଲେ।

ଅଥ ତେଷାଂ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ପଶୂନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ

ତାପରେ, ତାଙ୍କୁ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ ପଶୁମାନଙ୍କର ମାଲିକ ଏଶ୍ୱର ଆସିଲେ।

ସଗଣଶ୍ଚୋମଯା ସାର୍ଧଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମକରୋତ୍ପ୍ରଭୁଃ ଯଂ ଵିନିଦ୍ରା ଜିତଶ୍ଵାସା ଯୋଗିନୋ ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷାଃ

ସେ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଓ ଉମାଙ୍କ ସହିତ, ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇଲେ; ଯେଉଁଥିରେ ଯୋଗୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ନିଦ୍ରାହୀନ ଓ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଦେଖନ୍ତି।

ହୃଦି ପଶ୍ଯଂତି ତଂ ଦେଵଂ ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵପୁଂଗଵାଃ ଯାମାହୁଃ ପରମାଂ ଶକ୍ତିମୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛାନୁଵର୍ତିନୀମ୍

ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ହୃଦୟରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ଦେବତାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦେଖିଲେ; ଯେଉଁଠିକୁ ପରମ ଶକ୍ତି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଏଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।