ଶିଵପୁରାଣମ୍

ବାଲାଗ୍ରମାତ୍ରୋ ହୃନ୍ମଧ୍ଯେ ଵିଚିଂତ୍ଯୋ ଦହରାଂତରେ ହିରଣ୍ଯକେଶଃ ପଦ୍ମାକ୍ଷୋ ହ୍ଯରୁଣସ୍ତାମ୍ର ଏଵ ଚ

ଯେଉଁଠି ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ, ଦହର ଅନ୍ତରେ, ତରୁଣ ଘାସର ଟିପ୍ ପରି ଛୋଟ ଆକାରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ପଦ୍ମ ନୟନ, ଲାଲ ଓ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର।

ଯୋ ଽଵସର୍ପତ୍ଯ ସୌ ଦେଵୋ ନୀଲଗ୍ରୀଵୋ ହିରଣ୍ମଯଃ ସୌମ୍ଯୋ ଘୋରସ୍ତଥା ମିଶ୍ରଶ୍ଚାକ୍ଷାରଶ୍ଚାମୃତୋ ଽଵ୍ଯଯଃ

ଯିଏ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, ସାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ମିଶ୍ର, ଅକ୍ଷୟ, ଅମୃତ ଓ ଅବିନାଶୀ।

ସ ପୁଂଵିଶେଷଃ ପରମୋ ଭଗଵାନନ୍ତକାଂତକଃ ଚେତନଚେତନୋନ୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରପଞ୍ଚାଚ୍ଚ ପରାତ୍ପରଃ

ସେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଭଗବାନ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ନାଶକ, ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଉପରେ ଅତିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଉପରେ ଅତିତ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ଶିଵେନାତିଶଯତ୍ଵେନ ଜ୍ଞାନୈଶ୍ଵର୍ଯେ ଵିଲୋକିତେ ଲୋକେଶାତିଶଯତ୍ଵେନ ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ

ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସନରେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପ୍ରତିସର୍ଗପ୍ରସୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିସ୍ତରମ୍ ଉପଦେଷ୍ଟା ସ ଏଵାଦୌ କାଲାଵଚ୍ଛେଦଵର୍ତିନାମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶାଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବା ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କର କାମ।

କାଲାଵଚ୍ଛେଦଯୁକ୍ତାନାଂ ଗୁରୂଣାମପ୍ଯସୌ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ସର୍ଵେଶଃ କାଲାଵଚ୍ଛେଦଵର୍ଜିତଃ

ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମୟର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ।

ଶୁଦ୍ଧା ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିସ୍ସର୍ଵାତିଶାଯିନୀ ଜ୍ଞାନମପ୍ରତିମଂ ନିତ୍ଯଂ ଵପୁରତ୍ଯନ୍ତନିର୍ମିତମ୍

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସ୍ୱଭାବଜ ଓ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅପୂର୍ବ ଓ ଚିରନ୍ତନ, ତାଙ୍କର ଦେହ ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ମିତ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯମପ୍ରତିଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ସୁଖମାତ୍ଯନ୍ତିକଂ ବଲମ୍ ତେଜଃପ୍ରଭାଵୋ ଵୀର୍ଯଂ ଚ କ୍ଷମା କାରୁଣ୍ଯମେଵ ଚ

ତାଙ୍କର ଶାସନ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରଭାବ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କରୁଣା ସମସ୍ତେ ଅତିଶୟ।

ପରିପୂର୍ଣସ୍ଯ ସର୍ଗାଦ୍ଯୈର୍ନାତ୍ମନୋ ଽସ୍ତି ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ପରାନୁଗ୍ରହ ଏଵାସ୍ଯ ଫଲଂ ସର୍ଵସ୍ଯ କର୍ମଣଃ

ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଫଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ।

ପ୍ରଣଵୋ ଵାଚକସ୍ତସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଶିଵରୁଦ୍ରାଦିଶବ୍ଦାନାଂ ପ୍ରଣଵୋ ହି ପରସ୍ସ୍ମୃତଃ

‘ଓଁ’ ଶବ୍ଦଟି ଶିବଙ୍କର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ନାମ। ‘ଶିବ’, ‘ରୁଦ୍ର’ ଭଳି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଓଁ’କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ।

ଶଂଭୋ ପ୍ରଣଵଵାଚ୍ଯସ୍ଯ ଭଵନାତ୍ତଜ୍ଜପାଦପି ଯା ସିଦ୍ଧିସ୍ସା ପରା ପ୍ରାପ୍ଯା ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ

‘ଓଁ’ ଯାହା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ, ତାହାର ଜପ କରିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ତସ୍ମାଦେକାକ୍ଷରଂ ଦେଵମାହୁରାଗମପାରଗାଃ ଵାଚ୍ଯଵାଚକଯୋରୈକ୍ଯଂ ମନ୍ଯମାନା ମନସ୍ଵିନଃ

ଏହିକାରଣରୁ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବା ଲୋକେ ଏକ ଅକ୍ଷର ଦେବତାକୁ ଏଭଳି କହନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ବ୍ୟଞ୍ଜକ ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜ୍ୟର ଏକତାକୁ ବୁଝନ୍ତି।

ଅସ୍ଯ ମାତ୍ରାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଵେଦମୂର୍ଧନି ଅକାରଶ୍ଚାପ୍ଯୁକାରଶ୍ଚ ମକାରୋ ନାଦ ଇତ୍ଯପି

ଏହାର ଚାରିଟି ଅଂଶ ବେଦର ମୁଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ‘ଅ’, ‘ଉ’, ‘ମ’ ଓ ନାଦ।

ଅକାରଂ ବହ୍ଵୃଚଂ ପ୍ରାହୁରୁକାରୋ ଯଜୁରୁଚ୍ଯତେ ମକାରଃ ସାମନାଦୋସ୍ଯ ଶ୍ରୁତିରାଥର୍ଵଣୀ ସ୍ମୃତାଃ

‘ଅ’କୁ ବହ୍ୱୃଚ୍ ବେଦ, ‘ଉ’କୁ ଯଜୁର୍ବେଦ, ‘ମ’କୁ ସାମବେଦ, ଓ ନାଦକୁ ଅଥର୍ବବେଦ ଭାବେ ମନାଯାଏ।

ଅକାରଶ୍ଚ ମହାବୀଜଂ ରଜଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚତୁର୍ମୁଖଃ ଉକାରଃ ପ୍ରକୃତିର୍ଯୋନିଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ପାଲଯିତା ହରିଃ

‘ଅ’ ହେଉଛି ମହାବୀଜ, ରଜୋଗୁଣ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ‘ଉ’ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଯୋନି, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପାଳକ ହରି।

ମକାରଃ ପୁରୁଷୋ ବୀଜଂ ତମଃ ସଂହାରକୋ ହରଃ ନାଦଃ ପରଃ ପୁମାନୀଶୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ନିଷ୍କ୍ରିଯଃ ଶିଵଃ

‘ମ’ ହେଉଛି ପୁରୁଷ, ବୀଜ, ତମୋଗୁଣ ଓ ସଂହାରକ ହର; ନାଦ ହେଉଛି ପରମ ପୁରୁଷ, ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅତୀତ ଶିବ।

ସର୍ଵଂ ତିସୃଭିରେଵେଦଂ ମାତ୍ରାଭିର୍ନିଖିଲଂ ତ୍ରିଧା ଅଭିଧାଯ ଶିଵାତ୍ମାନଂ ବୋଧଯତ୍ଯର୍ଧମାତ୍ରଯା

ଏହି ତିନିଟି ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ; ଅର୍ଧ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ ହୁଏ।

ଯସ୍ମାତ୍ପରଂ ନାପରମସ୍ତି କିଂଚିଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ନାଣୀଯୋ ନ ଜ୍ଯାଯୋ ଽସ୍ତି କିଂଚିତ୍ ଵୃକ୍ଷ ଇଵ ସ୍ତବ୍ଧୋ ଦିଵି ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକସ୍ତେନେଦଂ ପୂର୍ଣଂ ପୁରୁଷେଣ ସର୍ଵମ୍

ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଧିକ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ; ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ଦାଣ୍ଡ ଦେଇ ଦାଉଁଥିବା ଗଛ ପରି, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଶକ୍ତିସ୍ସ୍ଵାଭଵିକୀ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ଵିଶ୍ଵଵିଲକ୍ଷଣା ଏକାନେକସ୍ଯ ରୂପେଣ ଭାତି ଭାନୋରିଵ ପ୍ରଭା

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସ୍ୱଭାବଜ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏହା ଏକାଧିକ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି।

ଅନଂତାଃ ଶକ୍ତଯୋ ଯସ୍ଯା ଇଚ୍ଛାଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଦଯଃ ମାଯାଦ୍ଯାଶ୍ଚାଭଵନ୍ଵହ୍ନୋର୍ଵିସ୍ଫୁଲିଂଗା ଯଥା ତଥା

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ—ଇଚ୍ଛା, ଜ୍ଞାନ, କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ମାୟା ଆଦି ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ଉଠେ, ସେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସଦାଶିଵେଶ୍ଵରାଦ୍ଯା ହି ଵିଦ୍ଯା ଽଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରାଦଯଃ ଅଭଵନ୍ପୁରୁଷାଶ୍ଚାସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚ ପରାତ୍ପରା

ତାଙ୍କରୁ ସଦାଶିବ, ଈଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଭଳି ଭଳି ଦେବତାମାନେ, ପୁରୁଷମାନେ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ମହଦାଦିଵିଶେଷାଂତାସ୍ତ୍ଵଜାଦ୍ଯାଶ୍ଚାପି ମୂର୍ତଯଃ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦସ୍ତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯାଃ କାର୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ

ବଡ଼ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛୋଟଛୋଟ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରୂପ ଅଛି, ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ଆଦି ଯେଉଁଠି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା କିଛି ଅଛି ସେ ସବୁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସା ଶକ୍ତିସ୍ସର୍ଵଗା ସୂକ୍ଷ୍ମା ପ୍ରବୋଧାନଂଦରୂପିଣୀ ଶକ୍ତିମାନୁଚ୍ଯତେ ଦେଵଶ୍ଶିଵଶ୍ଶୀତାଂଶୁଭୂଷଣଃ

ସେ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଜାଗୃତିର ସ୍ୱରୂପ। ଯିଏ ଏହି ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବ ଶିବ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯାହାଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ଶୋଭିତ।

ଵେଦ୍ଯଶ୍ଶିଵଶ୍ଶିଵା ଵିଦ୍ଯା ପ୍ରଜ୍ଞା ଚୈଵ ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ଧୃତିରେଷା ସ୍ଥିତିର୍ନିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନେଚ୍ଛାକର୍ମଶକ୍ତଯଃ

ଶିବଙ୍କୁ ଜଣାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ। ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି, ଧୃତି, ଦୃଢତା, ନିଶ୍ଚୟ, ଜ୍ଞାନ, ଇଚ୍ଛା ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ସେଇ।

ଆଜ୍ଞା ଚୈଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ଵେ ଵିଦ୍ଯେ ଚ ପରାପରେ ଶୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯା ଶୁଦ୍ଧକଲା ସର୍ଵଂ ଶକ୍ତିକୃତଂ ଯତଃ

ଆଜ୍ଞା, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ଶୁଦ୍ଧ କଳା—ଏସବୁ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ମାଯା ଚ ପ୍ରକୃତିର୍ଜୀଵୋ ଵିକାରୋ ଵିକୃତିସ୍ତଥା ଅସଚ୍ଚ ସଚ୍ଚ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତଯା ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍

ମାୟା, ପ୍ରକୃତି, ଜୀବ, ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବିକୃତି, ଅସତ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ—ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ।

ସା ଦେଵୀ ମାଯଯା ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ସଚରାଚରମ୍ ମୋହଯତ୍ଯପ୍ରଯତ୍ନେନ ମୋଚଯତ୍ଯପି ଲୀଲଯା

ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ସହଜରେ ମୋହିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଖେଳରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଅନଯା ସହ ସର୍ଵେଶଃ ସପ୍ତଵିଂଶପ୍ରକାରଯା ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୁକ୍ତିରତ୍ର ପ୍ରଵର୍ତତେ

ସେଇ ଶକ୍ତି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ସତେଇଟି ରୂପରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହିଠି ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

ମୁମୁକ୍ଷଵଃ ପୁରା କେଚିନ୍ମୁନଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ସଂଶଯାଵିଷ୍ଟମନସୋ ଵିସ୍ମୃଶଂତି ଯଥାତଥମ୍

ପୂର୍ବେ କେତେକ ମୁନି, ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା, ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।