ଶିଵପୁରାଣମ୍

ନ ଚାସ୍ତ୍ଯଭିନିଵେଶୋ ଽସ୍ଯ କୁଶଲା ଽକୁଶଲାନ୍ଯପି କର୍ମାଣି ତଦ୍ଵିପାକଶ୍ଚ ସୁଖଦୁଃଖେ ଚ ତତ୍ଫଲେ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଫଳ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ—ଏହା କିଛି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିପାରେ ନାହିଁ।

ଆଶଯୈର୍ନାପି ସଂବନ୍ଧଃ ସଂସ୍କାରୈଃ କର୍ମଣାମପି ଭୋଗୈଶ୍ଚ ଭୋଗସଂସ୍କାରୈଃ କାଲତ୍ରିତଯଗୋଚରୈଃ

ତାଙ୍କର ଆଶୟ, କାର୍ଯ୍ୟର ସଂସ୍କାର, ଭୋଗ କିମ୍ବା ତାହାର ସଂସ୍କାର, ତିନି କାଳର କିଛି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।

ନ ତସ୍ଯ କାରଣଂ କର୍ତା ନାଦିରଂତସ୍ତଥାଂତରମ୍ ନ କର୍ମ କରଣଂ ଵାପି ନାକାର୍ଯଂ କାର୍ଯମେଵ ଚ

ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ, ମଧ୍ୟଭାଗ ନାହିଁ; କାର୍ଯ୍ୟ, ଉପକରଣ, କାରଣ କିମ୍ବା ଫଳ କିଛି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାହିଁ।

ନାସ୍ଯ ବଂଧୁରବଂଧୁର୍ଵା ନିଯଂତା ପ୍ରେରକୋ ଽପି ଵା ନ ପତିର୍ନ ଗୁରୁସ୍ତ୍ରାତା ନାଧିକୋ ନ ସମସ୍ତଥା

ତାଙ୍କର କୌଣସି ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ, ନିୟନ୍ତା କିମ୍ବା ପ୍ରେରକ, ପତି, ଗୁରୁ, ରକ୍ଷକ, ଉପରି କିମ୍ବା ସମାନ କୌଣସି ନାହିଁ।

ନ ଜନ୍ମମରଣେ ତସ୍ଯ ନ କାଂକ୍ଷିତମକାଂକ୍ଷିତମ୍ ନ ଵିଧିର୍ନ ନିଷେଧଶ୍ଚ ନ ମୁକ୍ତିର୍ନ ଚ ବନ୍ଧନମ୍

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଅଚାହିଦା ନାହିଁ; ବିଧି କିମ୍ବା ନିଷେଧ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ କିଛି ନାହିଁ।

ନାସ୍ତି ଯଦ୍ଯଦକଲ୍ଯାଣଂ ତତ୍ତଦସ୍ଯ କଦାଚନ କଲ୍ଯାଣଂ ସକଲଂ ଚାସ୍ତି ପରମାତ୍ମା ଶିଵୋ ଯତଃ

ଯାହା କିଛି ଅଶୁଭ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି, କାରଣ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଆତ୍ମା।

ସ ଶିଵସ୍ସର୍ଵମେଵେଦମଧିଷ୍ଠାଯ ସ୍ଵଶକ୍ତିଭିଃ ଅପ୍ରଚ୍ଯୁତସ୍ସ୍ଵତୋ ଭାଵଃ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାଣୁରତଃ ସ୍ମୃତଃ

ସେଇ ଶିବ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ କିଛିରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଅଚଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶିଵେନାଧିଷ୍ଠିତଂ ଯସ୍ମାଜ୍ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ ସର୍ଵରୂପଃ ସ୍ମୃତଶ୍ଶର୍ଵସ୍ତଥା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି

ଏହି ସଂସାରର ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସମସ୍ତ କିଛି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ସର୍ବ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜାଣିଲେ କେହି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଶର୍ଵୋ ରୁଦ୍ରୋ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ପୁରୁଷଃ ସତ୍ପରୋ ମହାନ୍ ହିରଣ୍ଯବାହୁର୍ଭଗଵାନ୍ହିରଣ୍ଯପତିରୀଶ୍ଵରଃ

ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମହାପୁରୁଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବାହୁ, ଭଗବାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପତି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଅଂବିକାପତିରୀଶାନଃ ପିନାକୀ ଵୃଷଵାହନଃ ଏକୋ ରୁଦ୍ରଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲଃ

ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପତି, ଈଶାନ, ପିନାକଧାରୀ, ବୃଷଭାରୁଢ଼, ଏକମାତ୍ର ରୁଦ୍ର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପୁରୁଷ, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗର।

ବାଲାଗ୍ରମାତ୍ରୋ ହୃନ୍ମଧ୍ଯେ ଵିଚିଂତ୍ଯୋ ଦହରାଂତରେ ହିରଣ୍ଯକେଶଃ ପଦ୍ମାକ୍ଷୋ ହ୍ଯରୁଣସ୍ତାମ୍ର ଏଵ ଚ

ଯେଉଁଠି ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ, ଦହର ଅନ୍ତରେ, ତରୁଣ ଘାସର ଟିପ୍ ପରି ଛୋଟ ଆକାରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ପଦ୍ମ ନୟନ, ଲାଲ ଓ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର।

ଯୋ ଽଵସର୍ପତ୍ଯ ସୌ ଦେଵୋ ନୀଲଗ୍ରୀଵୋ ହିରଣ୍ମଯଃ ସୌମ୍ଯୋ ଘୋରସ୍ତଥା ମିଶ୍ରଶ୍ଚାକ୍ଷାରଶ୍ଚାମୃତୋ ଽଵ୍ଯଯଃ

ଯିଏ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, ସାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ମିଶ୍ର, ଅକ୍ଷୟ, ଅମୃତ ଓ ଅବିନାଶୀ।

ସ ପୁଂଵିଶେଷଃ ପରମୋ ଭଗଵାନନ୍ତକାଂତକଃ ଚେତନଚେତନୋନ୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରପଞ୍ଚାଚ୍ଚ ପରାତ୍ପରଃ

ସେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଭଗବାନ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ନାଶକ, ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଉପରେ ଅତିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଉପରେ ଅତିତ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ଶିଵେନାତିଶଯତ୍ଵେନ ଜ୍ଞାନୈଶ୍ଵର୍ଯେ ଵିଲୋକିତେ ଲୋକେଶାତିଶଯତ୍ଵେନ ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ

ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସନରେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପ୍ରତିସର୍ଗପ୍ରସୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିସ୍ତରମ୍ ଉପଦେଷ୍ଟା ସ ଏଵାଦୌ କାଲାଵଚ୍ଛେଦଵର୍ତିନାମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶାଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବା ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କର କାମ।

କାଲାଵଚ୍ଛେଦଯୁକ୍ତାନାଂ ଗୁରୂଣାମପ୍ଯସୌ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ସର୍ଵେଶଃ କାଲାଵଚ୍ଛେଦଵର୍ଜିତଃ

ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମୟର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ।

ଶୁଦ୍ଧା ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିସ୍ସର୍ଵାତିଶାଯିନୀ ଜ୍ଞାନମପ୍ରତିମଂ ନିତ୍ଯଂ ଵପୁରତ୍ଯନ୍ତନିର୍ମିତମ୍

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସ୍ୱଭାବଜ ଓ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅପୂର୍ବ ଓ ଚିରନ୍ତନ, ତାଙ୍କର ଦେହ ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ମିତ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯମପ୍ରତିଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ସୁଖମାତ୍ଯନ୍ତିକଂ ବଲମ୍ ତେଜଃପ୍ରଭାଵୋ ଵୀର୍ଯଂ ଚ କ୍ଷମା କାରୁଣ୍ଯମେଵ ଚ

ତାଙ୍କର ଶାସନ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରଭାବ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କରୁଣା ସମସ୍ତେ ଅତିଶୟ।

ପରିପୂର୍ଣସ୍ଯ ସର୍ଗାଦ୍ଯୈର୍ନାତ୍ମନୋ ଽସ୍ତି ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ପରାନୁଗ୍ରହ ଏଵାସ୍ଯ ଫଲଂ ସର୍ଵସ୍ଯ କର୍ମଣଃ

ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଫଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ।

ପ୍ରଣଵୋ ଵାଚକସ୍ତସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଶିଵରୁଦ୍ରାଦିଶବ୍ଦାନାଂ ପ୍ରଣଵୋ ହି ପରସ୍ସ୍ମୃତଃ

‘ଓଁ’ ଶବ୍ଦଟି ଶିବଙ୍କର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ନାମ। ‘ଶିବ’, ‘ରୁଦ୍ର’ ଭଳି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଓଁ’କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ।

ଶଂଭୋ ପ୍ରଣଵଵାଚ୍ଯସ୍ଯ ଭଵନାତ୍ତଜ୍ଜପାଦପି ଯା ସିଦ୍ଧିସ୍ସା ପରା ପ୍ରାପ୍ଯା ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ

‘ଓଁ’ ଯାହା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ, ତାହାର ଜପ କରିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ତସ୍ମାଦେକାକ୍ଷରଂ ଦେଵମାହୁରାଗମପାରଗାଃ ଵାଚ୍ଯଵାଚକଯୋରୈକ୍ଯଂ ମନ୍ଯମାନା ମନସ୍ଵିନଃ

ଏହିକାରଣରୁ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବା ଲୋକେ ଏକ ଅକ୍ଷର ଦେବତାକୁ ଏଭଳି କହନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ବ୍ୟଞ୍ଜକ ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜ୍ୟର ଏକତାକୁ ବୁଝନ୍ତି।

ଅସ୍ଯ ମାତ୍ରାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଵେଦମୂର୍ଧନି ଅକାରଶ୍ଚାପ୍ଯୁକାରଶ୍ଚ ମକାରୋ ନାଦ ଇତ୍ଯପି

ଏହାର ଚାରିଟି ଅଂଶ ବେଦର ମୁଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ‘ଅ’, ‘ଉ’, ‘ମ’ ଓ ନାଦ।

ଅକାରଂ ବହ୍ଵୃଚଂ ପ୍ରାହୁରୁକାରୋ ଯଜୁରୁଚ୍ଯତେ ମକାରଃ ସାମନାଦୋସ୍ଯ ଶ୍ରୁତିରାଥର୍ଵଣୀ ସ୍ମୃତାଃ

‘ଅ’କୁ ବହ୍ୱୃଚ୍ ବେଦ, ‘ଉ’କୁ ଯଜୁର୍ବେଦ, ‘ମ’କୁ ସାମବେଦ, ଓ ନାଦକୁ ଅଥର୍ବବେଦ ଭାବେ ମନାଯାଏ।

ଅକାରଶ୍ଚ ମହାବୀଜଂ ରଜଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚତୁର୍ମୁଖଃ ଉକାରଃ ପ୍ରକୃତିର୍ଯୋନିଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ପାଲଯିତା ହରିଃ

‘ଅ’ ହେଉଛି ମହାବୀଜ, ରଜୋଗୁଣ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ‘ଉ’ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଯୋନି, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ପାଳକ ହରି।

ମକାରଃ ପୁରୁଷୋ ବୀଜଂ ତମଃ ସଂହାରକୋ ହରଃ ନାଦଃ ପରଃ ପୁମାନୀଶୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ନିଷ୍କ୍ରିଯଃ ଶିଵଃ

‘ମ’ ହେଉଛି ପୁରୁଷ, ବୀଜ, ତମୋଗୁଣ ଓ ସଂହାରକ ହର; ନାଦ ହେଉଛି ପରମ ପୁରୁଷ, ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅତୀତ ଶିବ।

ସର୍ଵଂ ତିସୃଭିରେଵେଦଂ ମାତ୍ରାଭିର୍ନିଖିଲଂ ତ୍ରିଧା ଅଭିଧାଯ ଶିଵାତ୍ମାନଂ ବୋଧଯତ୍ଯର୍ଧମାତ୍ରଯା

ଏହି ତିନିଟି ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ; ଅର୍ଧ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ ହୁଏ।

ଯସ୍ମାତ୍ପରଂ ନାପରମସ୍ତି କିଂଚିଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ନାଣୀଯୋ ନ ଜ୍ଯାଯୋ ଽସ୍ତି କିଂଚିତ୍ ଵୃକ୍ଷ ଇଵ ସ୍ତବ୍ଧୋ ଦିଵି ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକସ୍ତେନେଦଂ ପୂର୍ଣଂ ପୁରୁଷେଣ ସର୍ଵମ୍

ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଧିକ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ; ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ଦାଣ୍ଡ ଦେଇ ଦାଉଁଥିବା ଗଛ ପରି, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଶକ୍ତିସ୍ସ୍ଵାଭଵିକୀ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ଵିଶ୍ଵଵିଲକ୍ଷଣା ଏକାନେକସ୍ଯ ରୂପେଣ ଭାତି ଭାନୋରିଵ ପ୍ରଭା

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସ୍ୱଭାବଜ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏହା ଏକାଧିକ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି।