ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଦୃଶ୍ଯମପରେ ପ୍ରାହୁର୍ଦୃଶ୍ଯମିତ୍ଯପରେ ଵିଦୁଃ ଵାଚ୍ଯମିତ୍ଯପରେ ପ୍ରାହୁରଵାଚ୍ଯମିତି ଚାପରେ ଶବ୍ଦାତ୍ମକଂ ପରେ ପ୍ରାହୁଶ୍ଶବ୍ଦାତୀତମଥାପରେ

କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; କେହି ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିବା ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; କେହି ଶବ୍ଦରୂପ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଶବ୍ଦରୁ ଉପରେ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

କେଚିଚ୍ଚିନ୍ତାମଯଂ ପ୍ରାହୁଶ୍ଚିନ୍ତଯା ରହିତଂ ପରେ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକଂ ପରେ ପ୍ରାହୁର୍ଵିଜ୍ଞାନମିତି ଚାପରେ

କେହି ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରୂପ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; କେହି ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନରୂପ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

କେଚିଚ୍ଜ୍ଞେଯମିତି ପ୍ରାହୁରଜ୍ଞେଯମିତି କେଚନ ପରମେକେ ତମେଵାହୁରପରଂ ଚ ତଥା ପରେ

କେହି ତାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଅଜଣା ବୋଲି କୁହନ୍ତି; କେହି ତାଙ୍କୁ ପରମ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵିକଲ୍ପ୍ଯମାନଂ ତୁ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ନାଧ୍ଯଵସ୍ଯଂତି ମୁନଯୋ ନାନାପ୍ରତ୍ଯଯକାରଣାତ୍

ଏଭଳି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଚାର କରାଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିଭିନ୍ନ ମତ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହାଁନ୍ତି।

ଯେ ପୁନସ୍ସର୍ଵଭାଵେନ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ତେ ହି ଜାନଂତ୍ଯଯତ୍ନେନ ଶିଵଂ ପରମକାରଣମ୍

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ଶିବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ତାଵଦ୍ଦୁଃଖେ ଵର୍ତତେ ବଦ୍ଧପାଶଃ ସଂସାରେ ଽସ୍ମିଞ୍ଚକ୍ରନେମିକ୍ରମେଣ

ଏହି ସଂସାରରେ ବନ୍ଧନରେ ପଡିଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ ଦୁଃଖରେ ରହେ, ଚକ୍ରର ନେମି ଘୁରାଏ ପରି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଥାଏ।

ତଦାଵିଦ୍ଵାନ୍ପୁଣ୍ଯପାପେ ଵିଧୂଯ ନିରଂଜନଃ ପରମମୁପୈତି ସାମ୍ଯମ୍

ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେ ନିର୍ମଳ ହୁଏ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ନଶିଵସ୍ଯାଣଵୋ ବଂଧଃ କାର୍ଯୋ ମାଯେଯ ଏଵ ଵା ପ୍ରାକୃତୋ ଵାଥ ବୋଦ୍ଧା ଵା ହ୍ଯହଂକାରାତ୍ମକସ୍ତଥା

ଶିବଙ୍କର ନୁହେଁ, ଏହି ଅଣୁ ଆତ୍ମାର ବନ୍ଧନ କେବଳ ମାୟା, ପ୍ରକୃତି, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

ନୈଵାସ୍ଯ ମାନସୋ ବଂଧୋ ନ ଚୈତ୍ତୋ ନେଂଦ୍ରିଯାତ୍ମକଃ ନ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରବଂଧୋ ଽପି ଭୂତବଂଧୋ ନ କଶ୍ଚନ

ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ମନସିକ ବନ୍ଧନ ନାହିଁ, ଚେତନା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ କିମ୍ବା ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ।

ନ ଚ କାଲଃ କଲା ଚୈଵ ନ ଵିଦ୍ଯା ନିଯତିସ୍ତଥା ନ ରାଗୋ ନ ଚ ଵିଦ୍ଵେଷଃ ଶଂଭୋରମିତତେଜସଃ

କାଳ, କାଳର ଭାଗ, ଜ୍ଞାନ, ନିୟତି, ରାଗ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ—ଏହା କିଛି ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ରଖିପାରେ ନାହିଁ।

ନ ଚାସ୍ତ୍ଯଭିନିଵେଶୋ ଽସ୍ଯ କୁଶଲା ଽକୁଶଲାନ୍ଯପି କର୍ମାଣି ତଦ୍ଵିପାକଶ୍ଚ ସୁଖଦୁଃଖେ ଚ ତତ୍ଫଲେ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଫଳ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ—ଏହା କିଛି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିପାରେ ନାହିଁ।

ଆଶଯୈର୍ନାପି ସଂବନ୍ଧଃ ସଂସ୍କାରୈଃ କର୍ମଣାମପି ଭୋଗୈଶ୍ଚ ଭୋଗସଂସ୍କାରୈଃ କାଲତ୍ରିତଯଗୋଚରୈଃ

ତାଙ୍କର ଆଶୟ, କାର୍ଯ୍ୟର ସଂସ୍କାର, ଭୋଗ କିମ୍ବା ତାହାର ସଂସ୍କାର, ତିନି କାଳର କିଛି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।

ନ ତସ୍ଯ କାରଣଂ କର୍ତା ନାଦିରଂତସ୍ତଥାଂତରମ୍ ନ କର୍ମ କରଣଂ ଵାପି ନାକାର୍ଯଂ କାର୍ଯମେଵ ଚ

ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ, ମଧ୍ୟଭାଗ ନାହିଁ; କାର୍ଯ୍ୟ, ଉପକରଣ, କାରଣ କିମ୍ବା ଫଳ କିଛି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାହିଁ।

ନାସ୍ଯ ବଂଧୁରବଂଧୁର୍ଵା ନିଯଂତା ପ୍ରେରକୋ ଽପି ଵା ନ ପତିର୍ନ ଗୁରୁସ୍ତ୍ରାତା ନାଧିକୋ ନ ସମସ୍ତଥା

ତାଙ୍କର କୌଣସି ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ, ନିୟନ୍ତା କିମ୍ବା ପ୍ରେରକ, ପତି, ଗୁରୁ, ରକ୍ଷକ, ଉପରି କିମ୍ବା ସମାନ କୌଣସି ନାହିଁ।

ନ ଜନ୍ମମରଣେ ତସ୍ଯ ନ କାଂକ୍ଷିତମକାଂକ୍ଷିତମ୍ ନ ଵିଧିର୍ନ ନିଷେଧଶ୍ଚ ନ ମୁକ୍ତିର୍ନ ଚ ବନ୍ଧନମ୍

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଅଚାହିଦା ନାହିଁ; ବିଧି କିମ୍ବା ନିଷେଧ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ କିଛି ନାହିଁ।

ନାସ୍ତି ଯଦ୍ଯଦକଲ୍ଯାଣଂ ତତ୍ତଦସ୍ଯ କଦାଚନ କଲ୍ଯାଣଂ ସକଲଂ ଚାସ୍ତି ପରମାତ୍ମା ଶିଵୋ ଯତଃ

ଯାହା କିଛି ଅଶୁଭ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି, କାରଣ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଆତ୍ମା।

ସ ଶିଵସ୍ସର୍ଵମେଵେଦମଧିଷ୍ଠାଯ ସ୍ଵଶକ୍ତିଭିଃ ଅପ୍ରଚ୍ଯୁତସ୍ସ୍ଵତୋ ଭାଵଃ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାଣୁରତଃ ସ୍ମୃତଃ

ସେଇ ଶିବ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ କିଛିରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଅଚଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶିଵେନାଧିଷ୍ଠିତଂ ଯସ୍ମାଜ୍ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ ସର୍ଵରୂପଃ ସ୍ମୃତଶ୍ଶର୍ଵସ୍ତଥା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି

ଏହି ସଂସାରର ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସମସ୍ତ କିଛି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ସର୍ବ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜାଣିଲେ କେହି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଶର୍ଵୋ ରୁଦ୍ରୋ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ପୁରୁଷଃ ସତ୍ପରୋ ମହାନ୍ ହିରଣ୍ଯବାହୁର୍ଭଗଵାନ୍ହିରଣ୍ଯପତିରୀଶ୍ଵରଃ

ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମହାପୁରୁଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବାହୁ, ଭଗବାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପତି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଅଂବିକାପତିରୀଶାନଃ ପିନାକୀ ଵୃଷଵାହନଃ ଏକୋ ରୁଦ୍ରଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲଃ

ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପତି, ଈଶାନ, ପିନାକଧାରୀ, ବୃଷଭାରୁଢ଼, ଏକମାତ୍ର ରୁଦ୍ର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପୁରୁଷ, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗର।

ବାଲାଗ୍ରମାତ୍ରୋ ହୃନ୍ମଧ୍ଯେ ଵିଚିଂତ୍ଯୋ ଦହରାଂତରେ ହିରଣ୍ଯକେଶଃ ପଦ୍ମାକ୍ଷୋ ହ୍ଯରୁଣସ୍ତାମ୍ର ଏଵ ଚ

ଯେଉଁଠି ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ, ଦହର ଅନ୍ତରେ, ତରୁଣ ଘାସର ଟିପ୍ ପରି ଛୋଟ ଆକାରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ପଦ୍ମ ନୟନ, ଲାଲ ଓ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର।

ଯୋ ଽଵସର୍ପତ୍ଯ ସୌ ଦେଵୋ ନୀଲଗ୍ରୀଵୋ ହିରଣ୍ମଯଃ ସୌମ୍ଯୋ ଘୋରସ୍ତଥା ମିଶ୍ରଶ୍ଚାକ୍ଷାରଶ୍ଚାମୃତୋ ଽଵ୍ଯଯଃ

ଯିଏ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, ସାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ମିଶ୍ର, ଅକ୍ଷୟ, ଅମୃତ ଓ ଅବିନାଶୀ।

ସ ପୁଂଵିଶେଷଃ ପରମୋ ଭଗଵାନନ୍ତକାଂତକଃ ଚେତନଚେତନୋନ୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରପଞ୍ଚାଚ୍ଚ ପରାତ୍ପରଃ

ସେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଭଗବାନ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ନାଶକ, ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଉପରେ ଅତିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଉପରେ ଅତିତ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ଶିଵେନାତିଶଯତ୍ଵେନ ଜ୍ଞାନୈଶ୍ଵର୍ଯେ ଵିଲୋକିତେ ଲୋକେଶାତିଶଯତ୍ଵେନ ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ

ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସନରେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପ୍ରତିସର୍ଗପ୍ରସୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିସ୍ତରମ୍ ଉପଦେଷ୍ଟା ସ ଏଵାଦୌ କାଲାଵଚ୍ଛେଦଵର୍ତିନାମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶାଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବା ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କର କାମ।

କାଲାଵଚ୍ଛେଦଯୁକ୍ତାନାଂ ଗୁରୂଣାମପ୍ଯସୌ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ସର୍ଵେଶଃ କାଲାଵଚ୍ଛେଦଵର୍ଜିତଃ

ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମୟର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ।

ଶୁଦ୍ଧା ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିସ୍ସର୍ଵାତିଶାଯିନୀ ଜ୍ଞାନମପ୍ରତିମଂ ନିତ୍ଯଂ ଵପୁରତ୍ଯନ୍ତନିର୍ମିତମ୍

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସ୍ୱଭାବଜ ଓ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅପୂର୍ବ ଓ ଚିରନ୍ତନ, ତାଙ୍କର ଦେହ ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ମିତ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯମପ୍ରତିଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ସୁଖମାତ୍ଯନ୍ତିକଂ ବଲମ୍ ତେଜଃପ୍ରଭାଵୋ ଵୀର୍ଯଂ ଚ କ୍ଷମା କାରୁଣ୍ଯମେଵ ଚ

ତାଙ୍କର ଶାସନ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରଭାବ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କରୁଣା ସମସ୍ତେ ଅତିଶୟ।

ପରିପୂର୍ଣସ୍ଯ ସର୍ଗାଦ୍ଯୈର୍ନାତ୍ମନୋ ଽସ୍ତି ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ପରାନୁଗ୍ରହ ଏଵାସ୍ଯ ଫଲଂ ସର୍ଵସ୍ଯ କର୍ମଣଃ

ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଫଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ।