ଶିଵପୁରାଣମ୍

ମଂତଵ୍ଯଵସ୍ତୁତାଂ ଧତ୍ତେ ସଦା ଦେଵୀ ମହେଶ୍ଵରୀ ମଂତା ସ ଏଵ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ମହାଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଯାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେ ଦଶା ସଦା ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରୀ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର।

ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଵସ୍ତୁରୂପଂ ତୁ ବିଭର୍ତି ଭଵଵଲ୍ଲଭା ଦେଵସ୍ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ବୋଦ୍ଧା ମୁଗ୍ଧେନ୍ଦୁଶେଖରଃ

ଯାହାକୁ ବୁଝିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେ ଦଶା ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଦେବତା ନିଜେ ଜ୍ଞାନୀ, ମୃଦୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶିରେ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ପ୍ରାଣଃ ପିନାକୀ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରାଣସ୍ଥିତିସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମଂବିକା ଚାଂବୁରୂପିଣୀ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ହେଉଛନ୍ତି ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରଭୁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥା ହେଉଛନ୍ତି ଅମ୍ବିକା, ଜଳର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ବିଭର୍ତି କ୍ଷେତ୍ରତାଂ ଦେଵୀ ତ୍ରିପୁରାଂତକଵଲ୍ଲଭା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞତ୍ଵଂ ତଦା ଧତ୍ତେ ଭଗଵାନଂତକାଂତକଃ

ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ନାଶକ ଭଗବାନ୍ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଅହଃ ଶୂଲାଯୁଧୋ ଦେଵଃ ଶୂଲପାଣିପ୍ରିଯା ନିଶା ଆକାଶଃ ଶଂକରୋ ଦେଵଃ ପୃଥିଵୀ ଶଂକରପ୍ରିଯା

ଦିନ ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତା; ରାତି ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଆକାଶ ହେଉଛନ୍ତି ଶଙ୍କର ଦେବ; ପୃଥିବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ସମୁଦ୍ରୋ ଭଗଵାନୀଶୋ ଵେଲା ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକନ୍ଯକା ଵୃକ୍ଷୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜୋ ଦେଵୋ ଲତା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରପ୍ରିଯା

ସମୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ; କୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ; ଗଛ ହେଉଛନ୍ତି ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ; ଲତା ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ପୁଂଲ୍ଲିଂଗମଖିଲଂ ଧତ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ପୁରଶାସନଃ ସ୍ତ୍ରିଲିଂଗଂ ଚାଖିଲଂ ଧତ୍ତେ ଦେଵୀ ଦେଵମନୋରମା

ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି ପୁରୀର ଶାସକ ଭଗବାନ୍; ସମସ୍ତ ନାରୀ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଦେବମନୋରମା ଦେବୀ।

ଶବ୍ଦଜାଲମଶେଷଂ ତୁ ଧତ୍ତେ ସର୍ଵସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭା ଅର୍ଥସ୍ଵରୂପମଖିଲଂ ଧତ୍ତେ ମୁଗ୍ଧେନ୍ଦୁଶେଖରଃ

ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଜାଲ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମୃଦୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶିରେ ଥିବା ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ପଦାର୍ଥସ୍ଯ ଯା ଯା ଶକ୍ତିରୁଦାହୃତା ସା ସା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ସ ସ ସର୍ଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମହେଶ୍ୱର।

ଯତ୍ପରଂ ଯତ୍ପଵିତ୍ରଂ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ ମଂଗଲମ୍ ତତ୍ତଦାହ ମହାଭାଗାସ୍ତଯୋସ୍ତେଜୋଵିଜୃଂଭିତମ୍

ଯାହା କି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ କହନ୍ତି—ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇଝଣଙ୍କ ତେଜର ବିସ୍ତାର।

ଯଥା ଦୀପସ୍ଯ ଦୀପ୍ତସ୍ଯ ଶିଖା ଦୀପଯତେ ଗୃହମ୍ ତଥା ତେଜସ୍ତଯୋରେତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଦୀପଯତେ ଜଗତ୍

ଯେପରି ଦୀପର ଶିଖା ଘରକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଝଣଙ୍କ ତେଜ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଆଲୋକିତ କରେ।

ତୃଣାଦିଶିଵମୂର୍ତ୍ଯଂତଂ ଵିଶ୍ଵଖ୍ଯାତିଶଯକ୍ରମଃ ସନ୍ନିକର୍ଷକ୍ରମଵଶାତ୍ତଯୋରିତି ପରା ଶ୍ରୁତିଃ

ତୃଣ ଆଦିଠାରୁ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଅସାଧାରଣ କ୍ରମ, ଦୁଇଟି ଉପାଦାନର ନିକଟତା ଅନୁଯାୟୀ ଘଟେ—ଏହିପରି ଉଚ୍ଚତମ ଶ୍ରୁତି କହିଛି।

ସର୍ଵାକାରାତ୍ମକାଵେତୌ ସର୍ଵଶ୍ରେଯୋଵିଧାଯିନୌ ପୂଜନୀଯୌ ନମସ୍କାର୍ଯୌ ଚିଂତନୀଯୌ ଚ ସର୍ଵଦା

ଏହି ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ନମସ୍କାର ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞମିଦଂ କୃଷ୍ଣ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପରମେଶଯୋଃ କଥିତଂ ହି ମଯା ତେ ଽଦ୍ଯ ନ ତୁ ତାଵଦିଯତ୍ତଯା

ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ବୁଝିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନୁହେଁ।

ତତ୍କଥଂ ଶକ୍ଯତେ ଵକ୍ତୁଂ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପରମେଶଯୋଃ ମହତାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ମନସୋ ଽପି ବହିର୍ଗତମ୍

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କିପରି କହିଯିବ? ଏହା ସମସ୍ତ ମହାନଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।

ଅଂତର୍ଗତମନନ୍ଯାନାମୀଶ୍ଵରାର୍ପିତଚେତସାମ୍ ଅନ୍ଯେଷାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯନାରୂଢମାରୂଢଂ ଚ ଯଥୈଵ ତତ୍

ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପସର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ; ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଯେଯମୁକ୍ତା ଵିଭୂତିର୍ଵୈ ପ୍ରାକୃତୀ ସା ପରା ମତା ଅପ୍ରାକୃତାଂ ପରାମନ୍ଯାଂ ଗୁହ୍ଯାଂ ଗୁହ୍ଯଵିଦୋ ଵିଦୁଃ

ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମହିମା, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତିଜ; ଯେଉଁମାନେ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅପ୍ରକୃତ, ପରମ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ମହିମାକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତଂତେ ମନସା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯୈସ୍ସହ ଅପ୍ରାକୃତୀ ପରା ଚୈଷା ଵିଭୂତିଃ ପାରମେଶ୍ଵରୀ

ଏହି ପରମ ଅପ୍ରକୃତ ମହିମା, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ, ମନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି—ଏହା ପାରମେଶ୍ୱରୀ ମହିମା।

ସୈଵେହ ପରମଂ ଧାମ ସୈଵେହ ପରମା ଗତିଃ ସୈଵେହ ପରମା କାଷ୍ଠା ଵିଭୂତିଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ଏହିଠାରେ ସେଇ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ, ସେଇ ହେଉଛି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସେଇ ହେଉଛି ସର୍ବାଧିକ ସୀମା—ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା।

ତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପ୍ରଯତଂତେ ଽତ୍ର ଜିତଶ୍ଵାସା ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ ଗର୍ଭକାରା ଗୃହଦ୍ଵାରଂ ନିଶ୍ଛିଦ୍ରଂ ଘଟିତୁଂ ଯଥା

ଏହି ମହିମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜିତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଯେପରି ମାଟି କୁମ୍ଭାର ଘଡ଼ିର ମୁହଁକୁ ଦୋଷ ନଥିବା ଭଳି ତିଆରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।

ସଂସାରାଶୀଵିଷାଲୀଢମୃତସଂଜୀଵନୌଷଧମ୍ ଵିଭୂତିଂ ଶିଵଯୋର୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ବିଭେତି କୁତଶ୍ଚନ

ଏହି ସଂସାର ନାଗର ଦଂଶନରେ ମୃତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କର ମହିମା ଅମୃତ ଔଷଧ ସମାନ; ଏହି ମହିମାକୁ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ କେହିଠାରୁ ଭୟ କରେନାହିଁ।

ଯଃ ପରାମପରାଂ ଚୈଵ ଵିଭୂତିଂ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ସୋ ଽପରୋ ଭୂତିମୁଲ୍ଲଂଘ୍ଯ ପରାଂ ଭୂତିଂ ସମଶ୍ନୁତେ

ଯିଏ ପରମ ଏବଂ ଅପରମ ମହିମାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣେ, ସେ ଅପରମ ମହିମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପରମ ମହିମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ କୃଷ୍ଣ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପରମାତ୍ମନୋଃ ରହସ୍ଯମପି ଯୋଗ୍ଯୋ ଽସି ଭର୍ଗଭକ୍ତୋ ଭଵାନିତି

ଏଭଳି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଏହାର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କହିଦେଲି, କାରଣ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଭର୍ଗର ଭକ୍ତ।

ନାଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ଯଶୈଵେଭ୍ଯୋ ନାଭକ୍ତେଭ୍ଯଃ କଦାଚନ ଵ୍ଯାହରେଦୀଶଯୋର୍ଭୂତିମିତି ଵେଦାନୁଶାସନମ୍

ବେଦ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଶିବଙ୍କର ମହିମାକୁ କେବେ ଅନଧିକାରୀ, ଅଶୈବ ଓ ଅଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମତିକଲ୍ଯାଣପରେଭ୍ଯଃ କଥଯେନ୍ନ ହି ତ୍ଵାଦୃଶେଭ୍ଯୋ ଽନୁରୂପେଭ୍ଯଃ କଥଯୈତନ୍ନ ଚାନ୍ଯଥା

ସେହିପାଇଁ, ତୁମେ ଏହି କଥାକୁ କେବଳ ଅତି ଶୁଭ୍ର ମନ୍ଦିରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟକୁ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପରି ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ କହିପାର, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

ଵିଭୂତିମେତାଂ ଶିଵଯୋର୍ଯୋଗ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯଃ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ସଂସାରସାଗରାନ୍ମୁକ୍ତଃ ଶିଵସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍

ଯିଏ ଏହି ଶିବଙ୍କର ମହିମାକୁ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସଂସାର ସାଗରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବ ସାଯୁଜ୍ୟ ପାଏ।

କୀର୍ତନାଦସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ମହାନ୍ତ୍ଯଃ ପାପକୋଟଯଃ ତ୍ରିଶ୍ଚତୁର୍ଧାସମଭ୍ଯସ୍ତୈର୍ଵିନଶ୍ଯଂତି ତତୋ ଽଧିକାଃ

ଏହି ମହିମାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ୟ ହୁଏ; ତିନି କିମ୍ବା ଚାରିଥର ଅଧିକ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ ନଶ୍ୟ ହୁଏ।

ନଶ୍ଯଂତ୍ଯନିଷ୍ଟରିପଵୋ ଵର୍ଧନ୍ତେ ସୁହୃଦସ୍ତଥା ଵିଦ୍ଯା ଚ ଵର୍ଧତେ ଶୈଵୀ ମତିସ୍ସତ୍ଯେ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ଅନିଷ୍ଟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ଶୈବ ଜ୍ଞାନ ବଢ଼େ, ମନ ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

ଭକ୍ତିଃ ପରାଃ ଶିଵେ ସାମ୍ବେ ସାନୁଗେ ସପରିଚ୍ଛିଦେ ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟତମଂ ଚାନ୍ଯତ୍ତତ୍ତଦାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍

ଶିବ, ଆମ୍ବିକା, ସେମାନଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ଓ ପରିଚାରକଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ମିଳେ; ଯାହାଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା ରହିଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲାଭ ହୁଏ।