ଶିଵପୁରାଣମ୍

ରୁଚିର୍ଭଵୋ ଭଵାନୀ ଚ ବୁଧୈରାକୂତିରୁଚ୍ଯତେ ଭୃଗୁର୍ଭଗାକ୍ଷିହା ଦେଵଃ ଖ୍ଯାତିସ୍ତ୍ରିନଯନପ୍ରିଯା

ରୁଚି ହେଉଛନ୍ତି ଭବ, ଭବାନୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଆକୂତି ଭାବେ କୁହନ୍ତି; ଭୃଗୁ ହେଉଛନ୍ତି ଭାଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ଦେବ, ଖ୍ୟାତି ହେଉଛନ୍ତି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ମରୀଚିଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରଃ ସଂଭୂତିଶ୍ଶର୍ଵଵଲ୍ଲଭା ଗଂଗାଧରୋ ଽଂଗିରା ଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ମୃତିଃ ସାକ୍ଷାଦୁମା ସ୍ମୃତା

ମରୀଚି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ସମ୍ଭୂତି ହେଉଛନ୍ତି ଶର୍ବଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଗଙ୍ଗାଧରଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ସ୍ମୃତି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉମା।

ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ଶଶଭୃନ୍ମୌଲିଃ ପ୍ରୀତିଃ କାଂତା ପିନାକିନଃ ପୁଲହସ୍ତ୍ରିପୁରଧ୍ଵଂସୀ ତତ୍ପ୍ରିଯା ତୁ ଶିଵପ୍ରିଯା

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର ଶିରେ ରଖିଥିବା, ପ୍ରୀତି ହେଉଛନ୍ତି ପିନାକୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ପୁଲହ ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଉଛନ୍ତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

କ୍ରତୁଧ୍ଵଂସୀ କ୍ରତୁଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂନତିର୍ଦଯିତା ଵିଭୋଃ ତ୍ରିନେତ୍ରୋ ଽତ୍ରିରୁମା ସାକ୍ଷାଦନସୂଯା ସ୍ମୃତା ବୁଧୈଃ

ଯିଏ ୟଜ୍ଞକୁ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି, ସେଠି ୟଜ୍ଞ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଭକ୍ତି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ; ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଯିଏ, ସେଠି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ନୁହଁନ୍ତି; ଉମା ନିଜେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅନସୂୟା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

କଶ୍ଯପଃ କାଲହା ଦେଵୋ ଦେଵମାତା ମହେଶ୍ଵରୀ ଵସିଷ୍ଠୋ ମନ୍ମଥାରାତିର୍ଦେଵୀ ସାକ୍ଷାଦରୁଂଧତୀ

କଶ୍ୟପ ହେଉଛନ୍ତି କାଳର ନାଶକ ଦେବତା; ଦେବତାମାନଙ୍କର ମାଆ ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱରୀ; ବଶିଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି କାମଦେବଙ୍କ ଶତ୍ରୁ; ଦେବୀ ନିଜେ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟ।

ଶଂକରଃ ପୁରୁଷାସ୍ସର୍ଵେ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ସର୍ଵା ମହେଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵେ ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତଯୋରେଵ ଵିଭୂତଯଃ

ଶଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ; ସମସ୍ତ ନାରୀ ମହେଶ୍ୱରୀ; ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ତାଙ୍କ ଦୁଇଝଣଙ୍କର ଅଂଶ।

ଵିଷଯୀ ଭଗଵାନୀଶୋ ଵିଷଯଃ ପରମେଶ୍ଵରୀ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵମୁମାରୂପଂ ଶ୍ରୋତା ଶୂଲଵରାଯୁଧଃ

ଭଗବାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି ଭୋଗକର୍ତ୍ତା; ପରମେଶ୍ୱରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭୋଗ୍ୟ; ଯେଉଁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ଉମାଙ୍କର ରୂପ; ଶ୍ରୋତା ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ।

ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଵସ୍ତୁଜାତଂ ତୁ ଧତ୍ତେ ଶଂକରଵଲ୍ଲଭା ପ୍ରଷ୍ଟା ସ ଏଵ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ବାଲଚନ୍ଦ୍ରାଵତଂସକଃ

ଯେଉଁ ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବ, ସେ ସବୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା।

ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଵସ୍ତୁରୂପଂ ତୁ ବିଭର୍ତି ଵକ୍ତଵଲ୍ଲଭା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଃ ଶଶିଖଂଡଶିଖାମଣିଃ

ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ବକ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଦର୍ଶକ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱର, ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଥିବା ଦେବତା।

ରସଜାତଂ ମହାଦେଵୀ ଦେଵୋ ରସଯିତା ଶିଵଃ ପ୍ରେଯଜାତଂ ଚ ଗିରିଜା ପ୍ରେଯାଂଶ୍ଚୈଵ ଗରାଶନଃ

ସମସ୍ତ ରସର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବୀ; ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ରସ ଉପଭୋକ୍ତା; ପ୍ରେମର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ଗିରିଜା; ପ୍ରେମ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ହେଉଛନ୍ତି ଗିରିଶ।

ମଂତଵ୍ଯଵସ୍ତୁତାଂ ଧତ୍ତେ ସଦା ଦେଵୀ ମହେଶ୍ଵରୀ ମଂତା ସ ଏଵ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ମହାଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଯାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେ ଦଶା ସଦା ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରୀ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର।

ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଵସ୍ତୁରୂପଂ ତୁ ବିଭର୍ତି ଭଵଵଲ୍ଲଭା ଦେଵସ୍ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ବୋଦ୍ଧା ମୁଗ୍ଧେନ୍ଦୁଶେଖରଃ

ଯାହାକୁ ବୁଝିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେ ଦଶା ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଦେବତା ନିଜେ ଜ୍ଞାନୀ, ମୃଦୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶିରେ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ପ୍ରାଣଃ ପିନାକୀ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରାଣସ୍ଥିତିସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମଂବିକା ଚାଂବୁରୂପିଣୀ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ହେଉଛନ୍ତି ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରଭୁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥା ହେଉଛନ୍ତି ଅମ୍ବିକା, ଜଳର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ବିଭର୍ତି କ୍ଷେତ୍ରତାଂ ଦେଵୀ ତ୍ରିପୁରାଂତକଵଲ୍ଲଭା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞତ୍ଵଂ ତଦା ଧତ୍ତେ ଭଗଵାନଂତକାଂତକଃ

ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ନାଶକ ଭଗବାନ୍ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଅହଃ ଶୂଲାଯୁଧୋ ଦେଵଃ ଶୂଲପାଣିପ୍ରିଯା ନିଶା ଆକାଶଃ ଶଂକରୋ ଦେଵଃ ପୃଥିଵୀ ଶଂକରପ୍ରିଯା

ଦିନ ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତା; ରାତି ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଆକାଶ ହେଉଛନ୍ତି ଶଙ୍କର ଦେବ; ପୃଥିବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ସମୁଦ୍ରୋ ଭଗଵାନୀଶୋ ଵେଲା ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକନ୍ଯକା ଵୃକ୍ଷୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜୋ ଦେଵୋ ଲତା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରପ୍ରିଯା

ସମୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ; କୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ; ଗଛ ହେଉଛନ୍ତି ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ; ଲତା ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ପୁଂଲ୍ଲିଂଗମଖିଲଂ ଧତ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ପୁରଶାସନଃ ସ୍ତ୍ରିଲିଂଗଂ ଚାଖିଲଂ ଧତ୍ତେ ଦେଵୀ ଦେଵମନୋରମା

ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି ପୁରୀର ଶାସକ ଭଗବାନ୍; ସମସ୍ତ ନାରୀ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଦେବମନୋରମା ଦେବୀ।

ଶବ୍ଦଜାଲମଶେଷଂ ତୁ ଧତ୍ତେ ସର୍ଵସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭା ଅର୍ଥସ୍ଵରୂପମଖିଲଂ ଧତ୍ତେ ମୁଗ୍ଧେନ୍ଦୁଶେଖରଃ

ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଜାଲ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମୃଦୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶିରେ ଥିବା ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ପଦାର୍ଥସ୍ଯ ଯା ଯା ଶକ୍ତିରୁଦାହୃତା ସା ସା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ସ ସ ସର୍ଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମହେଶ୍ୱର।

ଯତ୍ପରଂ ଯତ୍ପଵିତ୍ରଂ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ ମଂଗଲମ୍ ତତ୍ତଦାହ ମହାଭାଗାସ୍ତଯୋସ୍ତେଜୋଵିଜୃଂଭିତମ୍

ଯାହା କି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ କହନ୍ତି—ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇଝଣଙ୍କ ତେଜର ବିସ୍ତାର।

ଯଥା ଦୀପସ୍ଯ ଦୀପ୍ତସ୍ଯ ଶିଖା ଦୀପଯତେ ଗୃହମ୍ ତଥା ତେଜସ୍ତଯୋରେତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଦୀପଯତେ ଜଗତ୍

ଯେପରି ଦୀପର ଶିଖା ଘରକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଝଣଙ୍କ ତେଜ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଆଲୋକିତ କରେ।

ତୃଣାଦିଶିଵମୂର୍ତ୍ଯଂତଂ ଵିଶ୍ଵଖ୍ଯାତିଶଯକ୍ରମଃ ସନ୍ନିକର୍ଷକ୍ରମଵଶାତ୍ତଯୋରିତି ପରା ଶ୍ରୁତିଃ

ତୃଣ ଆଦିଠାରୁ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଅସାଧାରଣ କ୍ରମ, ଦୁଇଟି ଉପାଦାନର ନିକଟତା ଅନୁଯାୟୀ ଘଟେ—ଏହିପରି ଉଚ୍ଚତମ ଶ୍ରୁତି କହିଛି।

ସର୍ଵାକାରାତ୍ମକାଵେତୌ ସର୍ଵଶ୍ରେଯୋଵିଧାଯିନୌ ପୂଜନୀଯୌ ନମସ୍କାର୍ଯୌ ଚିଂତନୀଯୌ ଚ ସର୍ଵଦା

ଏହି ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ନମସ୍କାର ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞମିଦଂ କୃଷ୍ଣ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପରମେଶଯୋଃ କଥିତଂ ହି ମଯା ତେ ଽଦ୍ଯ ନ ତୁ ତାଵଦିଯତ୍ତଯା

ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ବୁଝିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନୁହେଁ।

ତତ୍କଥଂ ଶକ୍ଯତେ ଵକ୍ତୁଂ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପରମେଶଯୋଃ ମହତାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ମନସୋ ଽପି ବହିର୍ଗତମ୍

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କିପରି କହିଯିବ? ଏହା ସମସ୍ତ ମହାନଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।

ଅଂତର୍ଗତମନନ୍ଯାନାମୀଶ୍ଵରାର୍ପିତଚେତସାମ୍ ଅନ୍ଯେଷାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯନାରୂଢମାରୂଢଂ ଚ ଯଥୈଵ ତତ୍

ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପସର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ; ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଯେଯମୁକ୍ତା ଵିଭୂତିର୍ଵୈ ପ୍ରାକୃତୀ ସା ପରା ମତା ଅପ୍ରାକୃତାଂ ପରାମନ୍ଯାଂ ଗୁହ୍ଯାଂ ଗୁହ୍ଯଵିଦୋ ଵିଦୁଃ

ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମହିମା, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତିଜ; ଯେଉଁମାନେ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅପ୍ରକୃତ, ପରମ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ମହିମାକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତଂତେ ମନସା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯୈସ୍ସହ ଅପ୍ରାକୃତୀ ପରା ଚୈଷା ଵିଭୂତିଃ ପାରମେଶ୍ଵରୀ

ଏହି ପରମ ଅପ୍ରକୃତ ମହିମା, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ, ମନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି—ଏହା ପାରମେଶ୍ୱରୀ ମହିମା।

ସୈଵେହ ପରମଂ ଧାମ ସୈଵେହ ପରମା ଗତିଃ ସୈଵେହ ପରମା କାଷ୍ଠା ଵିଭୂତିଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ଏହିଠାରେ ସେଇ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ, ସେଇ ହେଉଛି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସେଇ ହେଉଛି ସର୍ବାଧିକ ସୀମା—ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା।