ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତିମଯଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ କଲା ଯା ପରମା ଶକ୍ତିଃ କଥିତା ପରମାତ୍ମନଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ। ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପରାଶକ୍ତି 'କଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏଵମେଷା ପରା ଶକ୍ତିରୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛାନୁଯାଯିନୀ ସ୍ଥିରଂ ଚରଂ ଚ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ

ଏଭଳି, ଏହି ପରାଶକ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି, ସ୍ଥିର ଓ ଚଳାୟମାନ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।

ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯା ଚିକୀର୍ଷାଭିସ୍ତିସୃଭିସ୍ସ୍ଵାତ୍ମଶକ୍ତିଭିଃ ଶକ୍ତିମାନୀଶ୍ଵରଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି

ଜ୍ଞାନ, କ୍ରିୟା ଓ ଇଚ୍ଛା—ଏହି ତିନି ନିଜଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ସଦା ବିଶ୍ୱକୁ ଭରି ଓ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଇଦମିତ୍ଥମିଦଂ ନେତ୍ଥଂ ଭଵେଦିତ୍ଯେଵମାତ୍ମିକା ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର୍ମହେଶସ୍ଯ ନିତ୍ଯା କାର୍ଯନିଯାମିକା

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟମିତ କରେ; ଏହି ଶକ୍ତିର ସ୍ୱଭାବ—'ଏହା ଏଭଳି ହେଉ, ଏହା ଏଭଳି ନ ହେଉ'।

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିସ୍ତୁ ତତ୍କାର୍ଯଂ କରଣଂ କାରଣଂ ତଥା ପ୍ରଯୋଜନଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ବୁଦ୍ଧିରୂପାଧ୍ଯଵସ୍ଯତି

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ତଥ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ, ଉପକରଣ, କାରଣ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଦ୍ଧି ରୂପେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ।

ଯଥେପ୍ସିତଂ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିର୍ଯଥାଧ୍ଯଵସିତଂ ଜଗତ୍ କଲ୍ପଯତ୍ଯଖିଲଂ କାର୍ଯଂ କ୍ଷଣାତ୍ସଂକଲ୍ପରୂପିଣୀ

ଯେପରି ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉଦ୍ଭବ କରେ, ଏହା ଭାବନାର ଆକାର ନେଇଥାଏ।

ଯଥା ଶକ୍ତିତ୍ରଯୋତ୍ଥାନଂ ଶକ୍ତିପ୍ରସଵଧର୍ମିଣୀ ଶକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ନୁନ୍ନା ପ୍ରସୂତେ ସକଲଂ ଜଗତ୍

ଯେପରି ତିନି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଭବ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଲକ୍ଷଣ, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଏଵଂ ଶକ୍ତିସମାଯୋଗାଚ୍ଛକ୍ତିମାନୁଚ୍ଯତେ ଶିଵଃ ଶକ୍ତିଶକ୍ତିମଦୁତ୍ଥଂ ତୁ ଶାକ୍ତଂ ଶୈଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ଏପରି ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଧର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିଧର ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଗତ ଦୁହିଁ ଶାକ୍ତ ଓ ଶୈବ।

ଯଥା ନ ଜାଯତେ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ମାତରଂ ଵିନା ତଥା ଭଵଂ ଭଵାନୀଂ ଚ ଵିନା ନୈତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସପ୍ରଭଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସାତ୍ମକମେଵ ଚ

ଯେପରି ପିତା ଓ ମାତା ଛଡ଼ା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେନି, ସେପରି ଭବ ଓ ଭବାନୀ ଛଡ଼ା ଏହି ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ରହିପାରେନି; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଠାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଦୁହିଁର ସ୍ୱଭାବ।

ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋର୍ଵିଭୂତିଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସାଭ୍ଯାମଧିଷ୍ଠିତମ୍ ପରମାତ୍ମା ଶିଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଶ୍ଶିଵା ସା ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତା

ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ପ୍ରକାଶ ଦୁହିଁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତ; ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ଶିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶିଵସ୍ସଦାଶିଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶିଵା ସା ଚ ମନୋନ୍ମନୀ ଶିଵୋ ମହେଶ୍ଵରୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଶିଵା ମାଯେତି କଥ୍ଯତେ

ଶିବଙ୍କୁ ସଦାଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଶିବାଙ୍କୁ ମନୋନ୍ମନୀ ବୋଲି; ଶିବ ମହେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ, ଶିବାଙ୍କୁ ମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁରୁଷଃ ପରମେଶାନଃ ପ୍ରକୃତିଃ ପରମେଶ୍ଵରୀ ରୁଦ୍ରୋ ମହେଶ୍ଵରସ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ରୁଦ୍ରାଣୀ ରୁଦ୍ରଵଲ୍ଲଭା

ପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରୀ; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ରାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରପ୍ରିଯା ବ୍ରହ୍ମା ଶିଵୋ ଯଦା ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରିଯା

ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ଭାସ୍କରୋ ଭଗଵାଞ୍ଛଂଭୁଃ ପ୍ରଭା ଭଗଵତୀ ଶିଵା ମହେଂଦ୍ରୋ ମନ୍ମଥାରାତିଃ ଶଚୀ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକନ୍ଯକା

ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ, ତାଙ୍କ ଆଲୋକ ହେଉଛି ଭଗବତୀ ଶିବା; ମହେନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି କାମର ଶତ୍ରୁ, ଶଚୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଜନ୍ମ।

ଜାତଵେଦା ମହାଦେଵଃ ସ୍ଵାହା ଶର୍ଵାର୍ଧଦେହିନୀ ଯମସ୍ତ୍ରିଯଂବକୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ପ୍ରିଯା ଗିରିକନ୍ଯକା

ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ସ୍ୱାହା ହେଉଛନ୍ତି ଶର୍ବଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ; ଯମ ହେଉଛନ୍ତି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେବ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ।

ନିରୃତିର୍ଭଗଵାନୀଶୋ ନୈରୃତୀ ନଗନଂଦନୀ ଵରୁଣୋ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଵାରୁଣୀ ଭୂଧରାତ୍ମଜା

ନିରୃତି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଈଶ, ନୈରୃତୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ; ବରୁଣ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ବାରୁଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ।

ବାଲେଂଦୁଶେଖରୋ ଵାଯୁଃ ଶିଵା ଶିଵମନୋହରା ଯକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞଶିରୋହର୍ତା ଋଦ୍ଧିର୍ହିମଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜା

ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶିରେ ରଖିଥିବା, ଶିବ ଓ ଶିବା ମନୋହର; ଯକ୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କଟିଥିବା, ଋଦ୍ଧି ହେଉଛନ୍ତି ହିମପାହାଡ଼ର ଝିଅ।

ଚଂଦ୍ରାର୍ଧଶେଖରଶ୍ଚଂଦ୍ରୋ ରୋହିଣୀ ରୁଦ୍ରଵଲ୍ଲଭା ଈଶାନଃ ପରମେଶାନସ୍ତଦାର୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରୀ

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ ଶିରେ ରଖିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର, ରୋହିଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଈଶାନ ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱର, ତାଙ୍କ ଆର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରୀ।

ଅନଂତଵଲଯୋ ଽନଂତୋ ହ୍ଯନଂତାନଂତଵଲ୍ଲଭା କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଃ କାଲାରିଃ କାଲୀ କାଲାଂତକପ୍ରିଯା

ଅନନ୍ତ, ଅନେକ ବାଙ୍ଗି ରଖିଥିବା, ଅନନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅନନ୍ତ; କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି କାଳର ଶତ୍ରୁ, କାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି କାଳାନ୍ତକଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ପୁରୁଷାଖ୍ଯୋ ମନୁଶ୍ଶଂଭୁଃ ଶତରୂପା ଶିଵପ୍ରିଯା ଦକ୍ଷସ୍ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପ୍ରସୂତିଃ ପରମେଶ୍ଵରୀ

ପୁରୁଷ ନାମରେ ମନୁ ଓ ଶମ୍ଭୁ; ଶତରୂପା ହେଉଛନ୍ତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଦକ୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ପ୍ରସୂତି ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରୀ।

ରୁଚିର୍ଭଵୋ ଭଵାନୀ ଚ ବୁଧୈରାକୂତିରୁଚ୍ଯତେ ଭୃଗୁର୍ଭଗାକ୍ଷିହା ଦେଵଃ ଖ୍ଯାତିସ୍ତ୍ରିନଯନପ୍ରିଯା

ରୁଚି ହେଉଛନ୍ତି ଭବ, ଭବାନୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଆକୂତି ଭାବେ କୁହନ୍ତି; ଭୃଗୁ ହେଉଛନ୍ତି ଭାଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ଦେବ, ଖ୍ୟାତି ହେଉଛନ୍ତି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ମରୀଚିଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରଃ ସଂଭୂତିଶ୍ଶର୍ଵଵଲ୍ଲଭା ଗଂଗାଧରୋ ଽଂଗିରା ଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ମୃତିଃ ସାକ୍ଷାଦୁମା ସ୍ମୃତା

ମରୀଚି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ସମ୍ଭୂତି ହେଉଛନ୍ତି ଶର୍ବଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଗଙ୍ଗାଧରଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ସ୍ମୃତି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉମା।

ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ଶଶଭୃନ୍ମୌଲିଃ ପ୍ରୀତିଃ କାଂତା ପିନାକିନଃ ପୁଲହସ୍ତ୍ରିପୁରଧ୍ଵଂସୀ ତତ୍ପ୍ରିଯା ତୁ ଶିଵପ୍ରିଯା

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର ଶିରେ ରଖିଥିବା, ପ୍ରୀତି ହେଉଛନ୍ତି ପିନାକୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ପୁଲହ ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଉଛନ୍ତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

କ୍ରତୁଧ୍ଵଂସୀ କ୍ରତୁଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂନତିର୍ଦଯିତା ଵିଭୋଃ ତ୍ରିନେତ୍ରୋ ଽତ୍ରିରୁମା ସାକ୍ଷାଦନସୂଯା ସ୍ମୃତା ବୁଧୈଃ

ଯିଏ ୟଜ୍ଞକୁ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି, ସେଠି ୟଜ୍ଞ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଭକ୍ତି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ; ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଯିଏ, ସେଠି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ନୁହଁନ୍ତି; ଉମା ନିଜେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅନସୂୟା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

କଶ୍ଯପଃ କାଲହା ଦେଵୋ ଦେଵମାତା ମହେଶ୍ଵରୀ ଵସିଷ୍ଠୋ ମନ୍ମଥାରାତିର୍ଦେଵୀ ସାକ୍ଷାଦରୁଂଧତୀ

କଶ୍ୟପ ହେଉଛନ୍ତି କାଳର ନାଶକ ଦେବତା; ଦେବତାମାନଙ୍କର ମାଆ ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱରୀ; ବଶିଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି କାମଦେବଙ୍କ ଶତ୍ରୁ; ଦେବୀ ନିଜେ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟ।

ଶଂକରଃ ପୁରୁଷାସ୍ସର୍ଵେ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ସର୍ଵା ମହେଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵେ ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତଯୋରେଵ ଵିଭୂତଯଃ

ଶଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ; ସମସ୍ତ ନାରୀ ମହେଶ୍ୱରୀ; ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ତାଙ୍କ ଦୁଇଝଣଙ୍କର ଅଂଶ।

ଵିଷଯୀ ଭଗଵାନୀଶୋ ଵିଷଯଃ ପରମେଶ୍ଵରୀ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵମୁମାରୂପଂ ଶ୍ରୋତା ଶୂଲଵରାଯୁଧଃ

ଭଗବାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି ଭୋଗକର୍ତ୍ତା; ପରମେଶ୍ୱରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭୋଗ୍ୟ; ଯେଉଁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ଉମାଙ୍କର ରୂପ; ଶ୍ରୋତା ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ।

ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଵସ୍ତୁଜାତଂ ତୁ ଧତ୍ତେ ଶଂକରଵଲ୍ଲଭା ପ୍ରଷ୍ଟା ସ ଏଵ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ବାଲଚନ୍ଦ୍ରାଵତଂସକଃ

ଯେଉଁ ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବ, ସେ ସବୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା।

ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଵସ୍ତୁରୂପଂ ତୁ ବିଭର୍ତି ଵକ୍ତଵଲ୍ଲଭା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଃ ଶଶିଖଂଡଶିଖାମଣିଃ

ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ବକ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଦର୍ଶକ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱର, ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଥିବା ଦେବତା।