ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତତଃ କ୍ରିଯାଖ୍ଯଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଶକ୍ତୌ ଶକ୍ତିମଦୁତ୍ଥଯା ତସ୍ଯାଂ ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣାଯାମାଦୌ ନାଦଃ ସମୁଦ୍ବଭୌ

ତାପରେ, କ୍ରିୟା ନାମକ ଶକ୍ତି ଯାହା ଶକ୍ତିମାନ୍ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ଶକ୍ତି ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ପ୍ରଥମେ ଧ୍ୱନି (ନାଦ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନାଦାଦ୍ଵିନିଃସୃତୋ ବିଂଦୁର୍ବିଂଦୋଦେଵସ୍ସଦାଶିଵଃ ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରୋ ଜାତଃ ଶୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରାତ୍

ସେଇ ଧ୍ୱନିରୁ ବିନ୍ଦୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବିନ୍ଦୁରୁ ଦେବ ସଦାଶିବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେଠାରୁ ମହେଶ୍ୱର ହେଲେ, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସା ଵାଚାମୀଶ୍ଵରୀ ଶକ୍ତିର୍ଵାଗୀଶାଖ୍ଯା ହି ଶୂଲିନଃ ଯା ସା ଵର୍ଣସ୍ଵରୂପେଣ ମାତୃକେପି ଵିଜୃମ୍ଭତେ

ଯିଏ ବାଣୀର ଶାସିକା ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ବାଗୀଶା କୁହାଯାଏ, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କର ସେଇ ଶକ୍ତି ମାତୃକା ଭାବେ ଅକ୍ଷର ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।

ଅଥାନଂତସମାଵେଶାନ୍ମାଯା କାଲମଵାସୃଜତ୍ ନିଯତିଞ୍ଚ କଲାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କଲାତୋରାଗପୂରୁଷୌ

ତାପରେ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗରେ, ମାୟା ସମୟ, ନିୟତି, କଳା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କଳାଠାରୁ ରାଗ ଓ ପୁରୁଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

ମାଯାତଃ ପୁନରେଵାଭୂଦଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକମ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଚ୍ଚ ତତୋ ଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵିଭକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାଃ

ମାୟାଠାରୁ ପୁଣି ତିନି ଗୁଣ ଥିବା ଅପ୍ରକାଶିତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ତିନି ଗୁଣ ଦେଖାଦେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚେତି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍ ଗୁଣେଭ୍ଯଃ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣେଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଶାଖ୍ଯାସ୍ତ୍ରିମୂର୍ତଯଃ

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ତିନି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭରିଯାଇଛି। ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ଗୁଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅଭଵନ୍ମହଦାଦୀନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ତେଭ୍ଯସ୍ସ୍ଯୁରଣ୍ଡପିଣ୍ଡାନି ତ୍ଵସଂଖ୍ଯାନି ଶିଵାଜ୍ଞଯା ଅଧିଷ୍ଠିତାନ୍ଯନନ୍ତାଦ୍ଯୈର୍ଵିଦ୍ଯେଶୈଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିଭିଃ

ସେଠାରୁ ମହତ୍ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନଠାରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଣ୍ଡ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

ଶରୀରାଂତରଭେଦେନ ଶକ୍ତେର୍ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ନାନାରୂପାସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଵିଭେଦତଃ

ଦେହର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତିର ଭିନ୍ନତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ନାନା ରୂପରେ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ବୁଝିବାକୁ ହେବ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ରୌଦ୍ରୀ ସା ଶକ୍ତିର୍ଵିଷ୍ଣୌର୍ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ମତା ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈଂଦ୍ରୀତି କଥ୍ଯତେ

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ରୌଦ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବୈଷ୍ଣବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଐନ୍ଦ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵମିତି କୀର୍ତିତମ୍ ଶକ୍ଯାତ୍ମନୈଵ ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଯଥା ଦେହେ ଽଂତରାତ୍ମନା

ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯାହାକୁ ବିଶ୍ୱ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ଶକ୍ତି ନିଜେ ଭରିଯାଇଛି, ଯେପରି ଦେହରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଥାଏ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତିମଯଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ କଲା ଯା ପରମା ଶକ୍ତିଃ କଥିତା ପରମାତ୍ମନଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ। ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପରାଶକ୍ତି 'କଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏଵମେଷା ପରା ଶକ୍ତିରୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛାନୁଯାଯିନୀ ସ୍ଥିରଂ ଚରଂ ଚ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ

ଏଭଳି, ଏହି ପରାଶକ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି, ସ୍ଥିର ଓ ଚଳାୟମାନ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।

ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯା ଚିକୀର୍ଷାଭିସ୍ତିସୃଭିସ୍ସ୍ଵାତ୍ମଶକ୍ତିଭିଃ ଶକ୍ତିମାନୀଶ୍ଵରଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି

ଜ୍ଞାନ, କ୍ରିୟା ଓ ଇଚ୍ଛା—ଏହି ତିନି ନିଜଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ସଦା ବିଶ୍ୱକୁ ଭରି ଓ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଇଦମିତ୍ଥମିଦଂ ନେତ୍ଥଂ ଭଵେଦିତ୍ଯେଵମାତ୍ମିକା ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର୍ମହେଶସ୍ଯ ନିତ୍ଯା କାର୍ଯନିଯାମିକା

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟମିତ କରେ; ଏହି ଶକ୍ତିର ସ୍ୱଭାବ—'ଏହା ଏଭଳି ହେଉ, ଏହା ଏଭଳି ନ ହେଉ'।

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିସ୍ତୁ ତତ୍କାର୍ଯଂ କରଣଂ କାରଣଂ ତଥା ପ୍ରଯୋଜନଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ବୁଦ୍ଧିରୂପାଧ୍ଯଵସ୍ଯତି

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ତଥ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ, ଉପକରଣ, କାରଣ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଦ୍ଧି ରୂପେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ।

ଯଥେପ୍ସିତଂ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିର୍ଯଥାଧ୍ଯଵସିତଂ ଜଗତ୍ କଲ୍ପଯତ୍ଯଖିଲଂ କାର୍ଯଂ କ୍ଷଣାତ୍ସଂକଲ୍ପରୂପିଣୀ

ଯେପରି ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉଦ୍ଭବ କରେ, ଏହା ଭାବନାର ଆକାର ନେଇଥାଏ।

ଯଥା ଶକ୍ତିତ୍ରଯୋତ୍ଥାନଂ ଶକ୍ତିପ୍ରସଵଧର୍ମିଣୀ ଶକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ନୁନ୍ନା ପ୍ରସୂତେ ସକଲଂ ଜଗତ୍

ଯେପରି ତିନି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଭବ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଲକ୍ଷଣ, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଏଵଂ ଶକ୍ତିସମାଯୋଗାଚ୍ଛକ୍ତିମାନୁଚ୍ଯତେ ଶିଵଃ ଶକ୍ତିଶକ୍ତିମଦୁତ୍ଥଂ ତୁ ଶାକ୍ତଂ ଶୈଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ଏପରି ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଧର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିଧର ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଗତ ଦୁହିଁ ଶାକ୍ତ ଓ ଶୈବ।

ଯଥା ନ ଜାଯତେ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ମାତରଂ ଵିନା ତଥା ଭଵଂ ଭଵାନୀଂ ଚ ଵିନା ନୈତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସପ୍ରଭଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସାତ୍ମକମେଵ ଚ

ଯେପରି ପିତା ଓ ମାତା ଛଡ଼ା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେନି, ସେପରି ଭବ ଓ ଭବାନୀ ଛଡ଼ା ଏହି ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ରହିପାରେନି; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଠାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଦୁହିଁର ସ୍ୱଭାବ।

ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋର୍ଵିଭୂତିଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସାଭ୍ଯାମଧିଷ୍ଠିତମ୍ ପରମାତ୍ମା ଶିଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଶ୍ଶିଵା ସା ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତା

ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ପ୍ରକାଶ ଦୁହିଁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତ; ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ଶିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶିଵସ୍ସଦାଶିଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶିଵା ସା ଚ ମନୋନ୍ମନୀ ଶିଵୋ ମହେଶ୍ଵରୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଶିଵା ମାଯେତି କଥ୍ଯତେ

ଶିବଙ୍କୁ ସଦାଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଶିବାଙ୍କୁ ମନୋନ୍ମନୀ ବୋଲି; ଶିବ ମହେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ, ଶିବାଙ୍କୁ ମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁରୁଷଃ ପରମେଶାନଃ ପ୍ରକୃତିଃ ପରମେଶ୍ଵରୀ ରୁଦ୍ରୋ ମହେଶ୍ଵରସ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ରୁଦ୍ରାଣୀ ରୁଦ୍ରଵଲ୍ଲଭା

ପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରୀ; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ରାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରପ୍ରିଯା ବ୍ରହ୍ମା ଶିଵୋ ଯଦା ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରିଯା

ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

ଭାସ୍କରୋ ଭଗଵାଞ୍ଛଂଭୁଃ ପ୍ରଭା ଭଗଵତୀ ଶିଵା ମହେଂଦ୍ରୋ ମନ୍ମଥାରାତିଃ ଶଚୀ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକନ୍ଯକା

ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ, ତାଙ୍କ ଆଲୋକ ହେଉଛି ଭଗବତୀ ଶିବା; ମହେନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି କାମର ଶତ୍ରୁ, ଶଚୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଜନ୍ମ।

ଜାତଵେଦା ମହାଦେଵଃ ସ୍ଵାହା ଶର୍ଵାର୍ଧଦେହିନୀ ଯମସ୍ତ୍ରିଯଂବକୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ପ୍ରିଯା ଗିରିକନ୍ଯକା

ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ସ୍ୱାହା ହେଉଛନ୍ତି ଶର୍ବଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ; ଯମ ହେଉଛନ୍ତି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେବ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ।

ନିରୃତିର୍ଭଗଵାନୀଶୋ ନୈରୃତୀ ନଗନଂଦନୀ ଵରୁଣୋ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଵାରୁଣୀ ଭୂଧରାତ୍ମଜା

ନିରୃତି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଈଶ, ନୈରୃତୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ; ବରୁଣ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ବାରୁଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ।

ବାଲେଂଦୁଶେଖରୋ ଵାଯୁଃ ଶିଵା ଶିଵମନୋହରା ଯକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞଶିରୋହର୍ତା ଋଦ୍ଧିର୍ହିମଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜା

ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶିରେ ରଖିଥିବା, ଶିବ ଓ ଶିବା ମନୋହର; ଯକ୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କଟିଥିବା, ଋଦ୍ଧି ହେଉଛନ୍ତି ହିମପାହାଡ଼ର ଝିଅ।

ଚଂଦ୍ରାର୍ଧଶେଖରଶ୍ଚଂଦ୍ରୋ ରୋହିଣୀ ରୁଦ୍ରଵଲ୍ଲଭା ଈଶାନଃ ପରମେଶାନସ୍ତଦାର୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରୀ

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ ଶିରେ ରଖିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର, ରୋହିଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଈଶାନ ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱର, ତାଙ୍କ ଆର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରୀ।

ଅନଂତଵଲଯୋ ଽନଂତୋ ହ୍ଯନଂତାନଂତଵଲ୍ଲଭା କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଃ କାଲାରିଃ କାଲୀ କାଲାଂତକପ୍ରିଯା

ଅନନ୍ତ, ଅନେକ ବାଙ୍ଗି ରଖିଥିବା, ଅନନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅନନ୍ତ; କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି କାଳର ଶତ୍ରୁ, କାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି କାଳାନ୍ତକଙ୍କ ପ୍ରିୟା।