ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯଥା ଶିଵସ୍ତଥା ଦେଵୀ ଯଥା ଦେଵୀ ତଥା ଶିଵଃ ନାନଯୋରଂତରଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚଂଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରିକଯୋରିଵ

ଯେପରି ଶିବ, ସେପରି ଦେବୀ; ଯେପରି ଦେବୀ, ସେପରି ଶିବ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି।

ଚଂଦ୍ରୋ ନ ଖଲୁ ଭାତ୍ଯେଷ ଯଥା ଚଂଦ୍ରିକଯା ଵିନା ନ ଭାତି ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ତଥା ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିନା ଶିଵଃ

ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର ଆଲୋକ ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନି, ଏହିପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।

ପ୍ରଭଯା ହି ଵିନାଯଦ୍ଵଦ୍ଭାନୁରେଷ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଭା ଚ ଭାନୁନା ତେନ ସୁତରାଂ ତଦୁପାଶ୍ରଯା

ଯେପରି ଆଲୋକ ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କୁହିବାକୁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଏଵଂ ପରସ୍ପରାପେକ୍ଷା ଶକ୍ତିଶକ୍ତିମତୋଃ ସ୍ଥିତା ନ ଶିଵେନ ଵିନା ଶକ୍ତିର୍ନ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିନା ଶିଵଃ

ଏହିପରି, ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିମାନ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭର; ଶିବ ବିନା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ଶକ୍ତି ବିନା ଶିବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଶକ୍ତୌଯଯା ଶିଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତୌ ମୁକ୍ତୌ ଚ ଦେହିନାମ୍ ଆଦ୍ଯା ସୈକା ପରା ଶକ୍ତିଶ୍ଚିନ୍ମଯୀ ଶିଵସଂଶ୍ରଯା

ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶିବ ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷରେ ଦେହୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିଥାନ୍ତି; ସେଠିଏ ସେଉଁଠିଏ ପରା ଶକ୍ତି, ଚେତନାମୟୀ ଓ ଶିବ ଉପରେ ନିର୍ଭର।

ଯାମାହୁରଖିଲେଶସ୍ଯ ତୈସ୍ତୈରନୁଗୁଣୈର୍ଗୁଣୈଃ ସମାନଧର୍ମିଣୀମେଵ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ଯାହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ସ୍ୱଭାବର।

ସୈକା ପରା ଚ ଚିଦ୍ରୂପା ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରସଵଧର୍ମିଣୀ ଵିଭଜ୍ଯ ବହୁଧା ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଦଧାତି ଶିଵେଚ୍ଛଯା

ସେଠିଏ ପରା, ଚେତନାମୟୀ ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିଶୀଳୀ; ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱକୁ ବିଭାଜନ କରି, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଇଥାନ୍ତି।

ସା ମୂଲପ୍ରକୃତିର୍ମାଯା ତ୍ରିଗୁଣା ଚ ତ୍ରିଧା ସ୍ମୃତା ଶିଵଯା ଚ ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ଯଯା ତତମିଦଂ ଜଗତ୍

ସେଇ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଯାହାକୁ ମାୟା କୁହାଯାଏ, ତିନି ପ୍ରକୃତିର ଅଟୁଟ ଭାବେ ବିଭାଜିତ। ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଢାକି ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହାରେ ଭରିଯାଇଛି।

ଏକଧା ଚ ଦ୍ଵିଧା ଚୈଵ ତଥା ଶତସହସ୍ରଧା ଶକ୍ତଯଃ ଖଲୁ ଭିଦ୍ଯଂତେ ବହୁଧା ଵ୍ଯଵହାରତଃ

ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ଏକ, ଦୁଇ, ସହସ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ବ୍ୟବହାର ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଶିଵେଚ୍ଛଯା ପରାଶକ୍ତିଃ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵୈକତାଂ ଗତା ତତଃ ପରିସ୍ଫୁରତ୍ଯାଦୌ ସର୍ଗେ ତୈଲଂ ତିଲାଦିଵ

ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଇ ପରାଶକ୍ତି ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏକତା ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ତିନି ମଣିଷ ମାନେ ତିଳରୁ ତେଲ ବାହାରିବା ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

ତତଃ କ୍ରିଯାଖ୍ଯଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଶକ୍ତୌ ଶକ୍ତିମଦୁତ୍ଥଯା ତସ୍ଯାଂ ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣାଯାମାଦୌ ନାଦଃ ସମୁଦ୍ବଭୌ

ତାପରେ, କ୍ରିୟା ନାମକ ଶକ୍ତି ଯାହା ଶକ୍ତିମାନ୍ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ଶକ୍ତି ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ପ୍ରଥମେ ଧ୍ୱନି (ନାଦ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନାଦାଦ୍ଵିନିଃସୃତୋ ବିଂଦୁର୍ବିଂଦୋଦେଵସ୍ସଦାଶିଵଃ ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରୋ ଜାତଃ ଶୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରାତ୍

ସେଇ ଧ୍ୱନିରୁ ବିନ୍ଦୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବିନ୍ଦୁରୁ ଦେବ ସଦାଶିବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେଠାରୁ ମହେଶ୍ୱର ହେଲେ, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସା ଵାଚାମୀଶ୍ଵରୀ ଶକ୍ତିର୍ଵାଗୀଶାଖ୍ଯା ହି ଶୂଲିନଃ ଯା ସା ଵର୍ଣସ୍ଵରୂପେଣ ମାତୃକେପି ଵିଜୃମ୍ଭତେ

ଯିଏ ବାଣୀର ଶାସିକା ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ବାଗୀଶା କୁହାଯାଏ, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କର ସେଇ ଶକ୍ତି ମାତୃକା ଭାବେ ଅକ୍ଷର ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।

ଅଥାନଂତସମାଵେଶାନ୍ମାଯା କାଲମଵାସୃଜତ୍ ନିଯତିଞ୍ଚ କଲାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କଲାତୋରାଗପୂରୁଷୌ

ତାପରେ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗରେ, ମାୟା ସମୟ, ନିୟତି, କଳା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କଳାଠାରୁ ରାଗ ଓ ପୁରୁଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

ମାଯାତଃ ପୁନରେଵାଭୂଦଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକମ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଚ୍ଚ ତତୋ ଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵିଭକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାଃ

ମାୟାଠାରୁ ପୁଣି ତିନି ଗୁଣ ଥିବା ଅପ୍ରକାଶିତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ତିନି ଗୁଣ ଦେଖାଦେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚେତି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍ ଗୁଣେଭ୍ଯଃ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣେଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଶାଖ୍ଯାସ୍ତ୍ରିମୂର୍ତଯଃ

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ତିନି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭରିଯାଇଛି। ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ଗୁଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅଭଵନ୍ମହଦାଦୀନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ତେଭ୍ଯସ୍ସ୍ଯୁରଣ୍ଡପିଣ୍ଡାନି ତ୍ଵସଂଖ୍ଯାନି ଶିଵାଜ୍ଞଯା ଅଧିଷ୍ଠିତାନ୍ଯନନ୍ତାଦ୍ଯୈର୍ଵିଦ୍ଯେଶୈଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିଭିଃ

ସେଠାରୁ ମହତ୍ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନଠାରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଣ୍ଡ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

ଶରୀରାଂତରଭେଦେନ ଶକ୍ତେର୍ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ନାନାରୂପାସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଵିଭେଦତଃ

ଦେହର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତିର ଭିନ୍ନତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ନାନା ରୂପରେ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ବୁଝିବାକୁ ହେବ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ରୌଦ୍ରୀ ସା ଶକ୍ତିର୍ଵିଷ୍ଣୌର୍ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ମତା ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈଂଦ୍ରୀତି କଥ୍ଯତେ

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ରୌଦ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବୈଷ୍ଣବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଐନ୍ଦ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵମିତି କୀର୍ତିତମ୍ ଶକ୍ଯାତ୍ମନୈଵ ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଯଥା ଦେହେ ଽଂତରାତ୍ମନା

ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯାହାକୁ ବିଶ୍ୱ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ଶକ୍ତି ନିଜେ ଭରିଯାଇଛି, ଯେପରି ଦେହରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଥାଏ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତିମଯଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ କଲା ଯା ପରମା ଶକ୍ତିଃ କଥିତା ପରମାତ୍ମନଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ। ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପରାଶକ୍ତି 'କଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏଵମେଷା ପରା ଶକ୍ତିରୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛାନୁଯାଯିନୀ ସ୍ଥିରଂ ଚରଂ ଚ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ

ଏଭଳି, ଏହି ପରାଶକ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି, ସ୍ଥିର ଓ ଚଳାୟମାନ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।

ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯା ଚିକୀର୍ଷାଭିସ୍ତିସୃଭିସ୍ସ୍ଵାତ୍ମଶକ୍ତିଭିଃ ଶକ୍ତିମାନୀଶ୍ଵରଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି

ଜ୍ଞାନ, କ୍ରିୟା ଓ ଇଚ୍ଛା—ଏହି ତିନି ନିଜଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ସଦା ବିଶ୍ୱକୁ ଭରି ଓ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଇଦମିତ୍ଥମିଦଂ ନେତ୍ଥଂ ଭଵେଦିତ୍ଯେଵମାତ୍ମିକା ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର୍ମହେଶସ୍ଯ ନିତ୍ଯା କାର୍ଯନିଯାମିକା

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟମିତ କରେ; ଏହି ଶକ୍ତିର ସ୍ୱଭାବ—'ଏହା ଏଭଳି ହେଉ, ଏହା ଏଭଳି ନ ହେଉ'।

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିସ୍ତୁ ତତ୍କାର୍ଯଂ କରଣଂ କାରଣଂ ତଥା ପ୍ରଯୋଜନଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ବୁଦ୍ଧିରୂପାଧ୍ଯଵସ୍ଯତି

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ତଥ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ, ଉପକରଣ, କାରଣ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଦ୍ଧି ରୂପେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ।

ଯଥେପ୍ସିତଂ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିର୍ଯଥାଧ୍ଯଵସିତଂ ଜଗତ୍ କଲ୍ପଯତ୍ଯଖିଲଂ କାର୍ଯଂ କ୍ଷଣାତ୍ସଂକଲ୍ପରୂପିଣୀ

ଯେପରି ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉଦ୍ଭବ କରେ, ଏହା ଭାବନାର ଆକାର ନେଇଥାଏ।

ଯଥା ଶକ୍ତିତ୍ରଯୋତ୍ଥାନଂ ଶକ୍ତିପ୍ରସଵଧର୍ମିଣୀ ଶକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ନୁନ୍ନା ପ୍ରସୂତେ ସକଲଂ ଜଗତ୍

ଯେପରି ତିନି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଭବ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଲକ୍ଷଣ, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଏଵଂ ଶକ୍ତିସମାଯୋଗାଚ୍ଛକ୍ତିମାନୁଚ୍ଯତେ ଶିଵଃ ଶକ୍ତିଶକ୍ତିମଦୁତ୍ଥଂ ତୁ ଶାକ୍ତଂ ଶୈଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ଏପରି ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଧର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିଧର ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଗତ ଦୁହିଁ ଶାକ୍ତ ଓ ଶୈବ।

ଯଥା ନ ଜାଯତେ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ମାତରଂ ଵିନା ତଥା ଭଵଂ ଭଵାନୀଂ ଚ ଵିନା ନୈତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସପ୍ରଭଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସାତ୍ମକମେଵ ଚ

ଯେପରି ପିତା ଓ ମାତା ଛଡ଼ା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେନି, ସେପରି ଭବ ଓ ଭବାନୀ ଛଡ଼ା ଏହି ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ରହିପାରେନି; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଠାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଦୁହିଁର ସ୍ୱଭାବ।