ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦେହିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି କ୍ରିଯତେ ଯଦି ନିଗ୍ରହଃ ଅନିଷ୍ଟମଷ୍ଟମୂର୍ତେସ୍ତତ୍କୃତମେଵ ନ ସଂଶଯଃ

ଯଦି କାହାରୋ ସରୀରଧାରୀ ଉପରେ କିଛି କ୍ଷତି କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନଙ୍କୁ କରାଯାଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନା ଵିଶ୍ଵମଧିଷ୍ଠାଯ ସ୍ଥିତଂ ଶିଵମ୍ ଭଜସ୍ଵ ସର୍ଵଭାଵେନ ରୁଦ୍ରଃ ପରମକାରଣମ୍

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଭଜ; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ଭଗଵନ୍ପରମେଶସ୍ଯ ଶର୍ଵସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ମୂର୍ତିଭିର୍ଵିଶ୍ଵମେଵେଦଂ ଯଥା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତଥା ଶ୍ରୁତମ୍

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶର୍ବଙ୍କର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।

ଅଥୈତଜ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପମେଶଯୋଃ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂଭାଵାତ୍ମକଂ ଚେଦଂ ତାଭ୍ଯାଂ କଥମଧିଷ୍ଠିତମ୍

ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ପ୍ରଭୁ ଓ ମାତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କଣ? ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ରୂପରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ କିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ?

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵିଭୂତିଂ ଶିଵଯୋର୍ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ସମାସତଃ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଦ୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ଭଵେନାପି ନ ଶକ୍ଯତେ

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ମହିମା ଓ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କହିବି; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଶକ୍ତିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵୀ ମହାଦେଵଶ୍ଚ ଶକ୍ତିମାନ୍ ତଯୋର୍ଵିଭୂତିଲେଶୋ ଵୈ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍

ଶକ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବୀ, ଓ ମହାଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କ ମହିମାର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର।

ଵସ୍ତୁ କିଂଚିଦଚିଦ୍ରୂପଂ କିଂଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ଚିଦାତ୍ମକମ୍ ଦ୍ଵଯଂ ଶୁଦ୍ଧମଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ପରଂ ଚାପରମେଵ ଚ

କିଛି ବସ୍ତୁ ଜଡ ରୂପରେ ଅଛି, କିଛି ବସ୍ତୁ ଚେତନାମୟ; ଦୁଇଟି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭାବେ ଅଛି।

ଯତ୍ସଂସରତି ଚିଚ୍ଚକ୍ରମଚିଚ୍ଚକ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ ତଦେଵାଶୁଦ୍ଧମପରମିତରଂ ତୁ ପରଂ ଶୁଭମ୍

ଯାହା ଚେତନାର ଚକ୍ରରେ ଘୂରୁଛି ଏବଂ ଅଚେତନାର ଚକ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସେଠି ଅଶୁଦ୍ଧତା ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ଏହାଠାରୁ ପରେ, ସେହିଏ ପରମ ଶୁଭ।

ଅପରଂ ଚ ପରଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵଯଂ ଚିଦଚିଦାତ୍ମକମ୍ ଶିଵସ୍ଯ ଚ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵାମ୍ଯଂ ଚୈତତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଅପର ଓ ପର, ଦୁହିଁ ଚେତନା ଓ ଅଚେତନା ମିଶିତ; ଏହି ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ।

ଶିଵଯୋର୍ଵୈ ଵଶେ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଵଶେ ଶିଵୌ ଈଶିତଵ୍ଯମିଦଂ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୌ ଶିଵୌ

ବିଶ୍ୱ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ଅଧୀନରେ, ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନି; ଏହି ବିଶ୍ୱ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ, ସେଇଠିଏ ଶିବ ଓ ଶିବା ବିଶ୍ୱର ଶ୍ୱାମୀ।

ଯଥା ଶିଵସ୍ତଥା ଦେଵୀ ଯଥା ଦେଵୀ ତଥା ଶିଵଃ ନାନଯୋରଂତରଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚଂଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରିକଯୋରିଵ

ଯେପରି ଶିବ, ସେପରି ଦେବୀ; ଯେପରି ଦେବୀ, ସେପରି ଶିବ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି।

ଚଂଦ୍ରୋ ନ ଖଲୁ ଭାତ୍ଯେଷ ଯଥା ଚଂଦ୍ରିକଯା ଵିନା ନ ଭାତି ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ତଥା ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିନା ଶିଵଃ

ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର ଆଲୋକ ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନି, ଏହିପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।

ପ୍ରଭଯା ହି ଵିନାଯଦ୍ଵଦ୍ଭାନୁରେଷ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଭା ଚ ଭାନୁନା ତେନ ସୁତରାଂ ତଦୁପାଶ୍ରଯା

ଯେପରି ଆଲୋକ ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କୁହିବାକୁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଏଵଂ ପରସ୍ପରାପେକ୍ଷା ଶକ୍ତିଶକ୍ତିମତୋଃ ସ୍ଥିତା ନ ଶିଵେନ ଵିନା ଶକ୍ତିର୍ନ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିନା ଶିଵଃ

ଏହିପରି, ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିମାନ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭର; ଶିବ ବିନା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ଶକ୍ତି ବିନା ଶିବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଶକ୍ତୌଯଯା ଶିଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତୌ ମୁକ୍ତୌ ଚ ଦେହିନାମ୍ ଆଦ୍ଯା ସୈକା ପରା ଶକ୍ତିଶ୍ଚିନ୍ମଯୀ ଶିଵସଂଶ୍ରଯା

ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶିବ ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷରେ ଦେହୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିଥାନ୍ତି; ସେଠିଏ ସେଉଁଠିଏ ପରା ଶକ୍ତି, ଚେତନାମୟୀ ଓ ଶିବ ଉପରେ ନିର୍ଭର।

ଯାମାହୁରଖିଲେଶସ୍ଯ ତୈସ୍ତୈରନୁଗୁଣୈର୍ଗୁଣୈଃ ସମାନଧର୍ମିଣୀମେଵ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ଯାହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ସ୍ୱଭାବର।

ସୈକା ପରା ଚ ଚିଦ୍ରୂପା ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରସଵଧର୍ମିଣୀ ଵିଭଜ୍ଯ ବହୁଧା ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଦଧାତି ଶିଵେଚ୍ଛଯା

ସେଠିଏ ପରା, ଚେତନାମୟୀ ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିଶୀଳୀ; ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱକୁ ବିଭାଜନ କରି, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଇଥାନ୍ତି।

ସା ମୂଲପ୍ରକୃତିର୍ମାଯା ତ୍ରିଗୁଣା ଚ ତ୍ରିଧା ସ୍ମୃତା ଶିଵଯା ଚ ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ଯଯା ତତମିଦଂ ଜଗତ୍

ସେଇ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଯାହାକୁ ମାୟା କୁହାଯାଏ, ତିନି ପ୍ରକୃତିର ଅଟୁଟ ଭାବେ ବିଭାଜିତ। ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଢାକି ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହାରେ ଭରିଯାଇଛି।

ଏକଧା ଚ ଦ୍ଵିଧା ଚୈଵ ତଥା ଶତସହସ୍ରଧା ଶକ୍ତଯଃ ଖଲୁ ଭିଦ୍ଯଂତେ ବହୁଧା ଵ୍ଯଵହାରତଃ

ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ଏକ, ଦୁଇ, ସହସ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ବ୍ୟବହାର ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଶିଵେଚ୍ଛଯା ପରାଶକ୍ତିଃ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵୈକତାଂ ଗତା ତତଃ ପରିସ୍ଫୁରତ୍ଯାଦୌ ସର୍ଗେ ତୈଲଂ ତିଲାଦିଵ

ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଇ ପରାଶକ୍ତି ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏକତା ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ତିନି ମଣିଷ ମାନେ ତିଳରୁ ତେଲ ବାହାରିବା ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

ତତଃ କ୍ରିଯାଖ୍ଯଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଶକ୍ତୌ ଶକ୍ତିମଦୁତ୍ଥଯା ତସ୍ଯାଂ ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣାଯାମାଦୌ ନାଦଃ ସମୁଦ୍ବଭୌ

ତାପରେ, କ୍ରିୟା ନାମକ ଶକ୍ତି ଯାହା ଶକ୍ତିମାନ୍ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ଶକ୍ତି ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ପ୍ରଥମେ ଧ୍ୱନି (ନାଦ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନାଦାଦ୍ଵିନିଃସୃତୋ ବିଂଦୁର୍ବିଂଦୋଦେଵସ୍ସଦାଶିଵଃ ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରୋ ଜାତଃ ଶୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରାତ୍

ସେଇ ଧ୍ୱନିରୁ ବିନ୍ଦୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବିନ୍ଦୁରୁ ଦେବ ସଦାଶିବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେଠାରୁ ମହେଶ୍ୱର ହେଲେ, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସା ଵାଚାମୀଶ୍ଵରୀ ଶକ୍ତିର୍ଵାଗୀଶାଖ୍ଯା ହି ଶୂଲିନଃ ଯା ସା ଵର୍ଣସ୍ଵରୂପେଣ ମାତୃକେପି ଵିଜୃମ୍ଭତେ

ଯିଏ ବାଣୀର ଶାସିକା ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ବାଗୀଶା କୁହାଯାଏ, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କର ସେଇ ଶକ୍ତି ମାତୃକା ଭାବେ ଅକ୍ଷର ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।

ଅଥାନଂତସମାଵେଶାନ୍ମାଯା କାଲମଵାସୃଜତ୍ ନିଯତିଞ୍ଚ କଲାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କଲାତୋରାଗପୂରୁଷୌ

ତାପରେ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗରେ, ମାୟା ସମୟ, ନିୟତି, କଳା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କଳାଠାରୁ ରାଗ ଓ ପୁରୁଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

ମାଯାତଃ ପୁନରେଵାଭୂଦଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକମ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଚ୍ଚ ତତୋ ଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵିଭକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାଃ

ମାୟାଠାରୁ ପୁଣି ତିନି ଗୁଣ ଥିବା ଅପ୍ରକାଶିତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ତିନି ଗୁଣ ଦେଖାଦେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚେତି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍ ଗୁଣେଭ୍ଯଃ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣେଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଶାଖ୍ଯାସ୍ତ୍ରିମୂର୍ତଯଃ

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ତିନି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭରିଯାଇଛି। ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ଗୁଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅଭଵନ୍ମହଦାଦୀନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ତେଭ୍ଯସ୍ସ୍ଯୁରଣ୍ଡପିଣ୍ଡାନି ତ୍ଵସଂଖ୍ଯାନି ଶିଵାଜ୍ଞଯା ଅଧିଷ୍ଠିତାନ୍ଯନନ୍ତାଦ୍ଯୈର୍ଵିଦ୍ଯେଶୈଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିଭିଃ

ସେଠାରୁ ମହତ୍ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନଠାରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଣ୍ଡ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

ଶରୀରାଂତରଭେଦେନ ଶକ୍ତେର୍ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ନାନାରୂପାସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଵିଭେଦତଃ

ଦେହର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତିର ଭିନ୍ନତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ନାନା ରୂପରେ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ବୁଝିବାକୁ ହେବ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ରୌଦ୍ରୀ ସା ଶକ୍ତିର୍ଵିଷ୍ଣୌର୍ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ମତା ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈଂଦ୍ରୀତି କଥ୍ଯତେ

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ରୌଦ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବୈଷ୍ଣବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଐନ୍ଦ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।