ଶିଵପୁରାଣମ୍

ବହିରଂତର୍ଗତା ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତେଜୋମଯୀ ଶୁଭା ରୌଦ୍ରୀ ରୁଦ୍ରାଵ୍ଯଯା ମୂର୍ତିରାସ୍ଥିତା ଘୋରରୂପିଣୀ

ରୌଦ୍ରୀ ନାମକ ଶୁଭ ରୂପଟି, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ତେଜରେ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଭରି ରହିଛି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରେ।

ସ୍ପଂଦଯତ୍ଯନିଲାତ୍ମଦଂ ବିଭର୍ତି ସ୍ପଂଦତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଔଗ୍ରୀତି କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିର୍ମୂର୍ତିରୁଗ୍ରସ୍ଯ ଵେଧସଃ

ଉଗ୍ର ନାମକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ରୂପଟି, ସ୍ୱୟଂ ଚଳିତ ହୁଏ, ପବନ ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ରୂପଟିକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି।

ସର୍ଵାଵକାଶଦା ସର୍ଵଵ୍ଯାପିକା ଗଗନାତ୍ମିକା ମୂର୍ତିର୍ଭୀମସ୍ଯ ଭୀମାଖ୍ଯା ଭୂତଵୃଂଦସ୍ଯ ଭେଦିକା

ଭୀମ ନାମକ ଏହି ରୂପଟି, ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରଭେଦ ଆଣେ।

ସର୍ଵାତ୍ମନାମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ସର୍ଵକ୍ଷେତ୍ରନିଵାସିନୀ ମୂର୍ତିଃ ପଶୁପତେର୍ଜ୍ଞେଯା ପଶୁପାଶନିକୃଂତନୀ

ପଶୁପତିଙ୍କ ଏହି ରୂପଟି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥାଏ, ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଉଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଦୀପଯଂତୀ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଦିଵାକରସମାହ୍ଵଯା ଈଶାନାଖ୍ଯମହେଶସ୍ଯ ମୂର୍ତିର୍ଦିଵି ଵିସର୍ପତି

ଦିବାକର ନାମରେ ପରିଚିତ ମହେଶଙ୍କ ଇଶାନ ରୂପଟି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥାଏ।

ଆପ୍ଯାଯଯତି ଯୋ ଵିଶ୍ଵମମୃତାଂଶୁର୍ନିଶାକରଃ ମହାଦେଵସ୍ଯ ସା ମୂର୍ତିର୍ମହାଦେଵସମାହ୍ଵଯା

ମହାଦେବଙ୍କ ମହାଦେବ ନାମକ ଏହି ରୂପଟି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଅମୃତ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ଆତ୍ମା ତସ୍ଯାଷ୍ଟମୀ ମୂର୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଵ୍ଯାପିକେତରମୂର୍ତୀନାଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵାତ୍ମକମ୍

ଶିବଙ୍କର ଏଠି ଆଠମ ରୂପ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମା, ତିନି ଅନ୍ୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ।

ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ମୂଲସେକେନ ଶାଖାଃ ପୁଷ୍ଯଂତି ଵୈ ଯଥା ଶିଵସ୍ଯ ପୂଜଯା ତଦ୍ଵତ୍ପୁଷ୍ଯତ୍ଯସ୍ଯ ଵପୁର୍ଜଗତ୍

ଯେପରି ଗଛର ମୂଳକୁ ପାଣି ଦେଲେ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦେହ ଉନ୍ନତି ପାଏ।

ସର୍ଵାଭଯପ୍ରଦାନଂ ଚ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହଣଂ ତଥା ସର୍ଵୋପକାରକରଣଂ ଶିଵସ୍ଯାରାଧନଂ ଵିଦୁଃ

ଶିବଙ୍କର ଆରାଧନାକୁ ସମସ୍ତ ଭୟର ଅଭୟ ଦେବା, ସମସ୍ତ ଦୟା ଦେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକାର କରିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଯଥେହ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୀତୋ ଭଵେତ୍ପିତା ତଥା ସର୍ଵସ୍ଯ ସଂପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୀତୋ ଭଵତି ଶଂକରଃ

ଯେପରି ଏଠାରେ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ନେଇ ପିତାଙ୍କର ଯେମିତି ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ, ସେହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ସମଭାବର ପ୍ରେମ ଦେଖି ଶଂକର ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଦେହିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି କ୍ରିଯତେ ଯଦି ନିଗ୍ରହଃ ଅନିଷ୍ଟମଷ୍ଟମୂର୍ତେସ୍ତତ୍କୃତମେଵ ନ ସଂଶଯଃ

ଯଦି କାହାରୋ ସରୀରଧାରୀ ଉପରେ କିଛି କ୍ଷତି କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନଙ୍କୁ କରାଯାଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନା ଵିଶ୍ଵମଧିଷ୍ଠାଯ ସ୍ଥିତଂ ଶିଵମ୍ ଭଜସ୍ଵ ସର୍ଵଭାଵେନ ରୁଦ୍ରଃ ପରମକାରଣମ୍

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଭଜ; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ଭଗଵନ୍ପରମେଶସ୍ଯ ଶର୍ଵସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ମୂର୍ତିଭିର୍ଵିଶ୍ଵମେଵେଦଂ ଯଥା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତଥା ଶ୍ରୁତମ୍

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶର୍ବଙ୍କର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।

ଅଥୈତଜ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପମେଶଯୋଃ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂଭାଵାତ୍ମକଂ ଚେଦଂ ତାଭ୍ଯାଂ କଥମଧିଷ୍ଠିତମ୍

ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ପ୍ରଭୁ ଓ ମାତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କଣ? ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ରୂପରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ କିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ?

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵିଭୂତିଂ ଶିଵଯୋର୍ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ସମାସତଃ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଦ୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ଭଵେନାପି ନ ଶକ୍ଯତେ

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ମହିମା ଓ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କହିବି; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଶକ୍ତିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵୀ ମହାଦେଵଶ୍ଚ ଶକ୍ତିମାନ୍ ତଯୋର୍ଵିଭୂତିଲେଶୋ ଵୈ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍

ଶକ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବୀ, ଓ ମହାଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କ ମହିମାର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର।

ଵସ୍ତୁ କିଂଚିଦଚିଦ୍ରୂପଂ କିଂଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ଚିଦାତ୍ମକମ୍ ଦ୍ଵଯଂ ଶୁଦ୍ଧମଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ପରଂ ଚାପରମେଵ ଚ

କିଛି ବସ୍ତୁ ଜଡ ରୂପରେ ଅଛି, କିଛି ବସ୍ତୁ ଚେତନାମୟ; ଦୁଇଟି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭାବେ ଅଛି।

ଯତ୍ସଂସରତି ଚିଚ୍ଚକ୍ରମଚିଚ୍ଚକ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ ତଦେଵାଶୁଦ୍ଧମପରମିତରଂ ତୁ ପରଂ ଶୁଭମ୍

ଯାହା ଚେତନାର ଚକ୍ରରେ ଘୂରୁଛି ଏବଂ ଅଚେତନାର ଚକ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସେଠି ଅଶୁଦ୍ଧତା ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ଏହାଠାରୁ ପରେ, ସେହିଏ ପରମ ଶୁଭ।

ଅପରଂ ଚ ପରଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵଯଂ ଚିଦଚିଦାତ୍ମକମ୍ ଶିଵସ୍ଯ ଚ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵାମ୍ଯଂ ଚୈତତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଅପର ଓ ପର, ଦୁହିଁ ଚେତନା ଓ ଅଚେତନା ମିଶିତ; ଏହି ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ।

ଶିଵଯୋର୍ଵୈ ଵଶେ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଵଶେ ଶିଵୌ ଈଶିତଵ୍ଯମିଦଂ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୌ ଶିଵୌ

ବିଶ୍ୱ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ଅଧୀନରେ, ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନି; ଏହି ବିଶ୍ୱ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ, ସେଇଠିଏ ଶିବ ଓ ଶିବା ବିଶ୍ୱର ଶ୍ୱାମୀ।

ଯଥା ଶିଵସ୍ତଥା ଦେଵୀ ଯଥା ଦେଵୀ ତଥା ଶିଵଃ ନାନଯୋରଂତରଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚଂଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରିକଯୋରିଵ

ଯେପରି ଶିବ, ସେପରି ଦେବୀ; ଯେପରି ଦେବୀ, ସେପରି ଶିବ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି।

ଚଂଦ୍ରୋ ନ ଖଲୁ ଭାତ୍ଯେଷ ଯଥା ଚଂଦ୍ରିକଯା ଵିନା ନ ଭାତି ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ତଥା ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିନା ଶିଵଃ

ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର ଆଲୋକ ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନି, ଏହିପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।

ପ୍ରଭଯା ହି ଵିନାଯଦ୍ଵଦ୍ଭାନୁରେଷ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଭା ଚ ଭାନୁନା ତେନ ସୁତରାଂ ତଦୁପାଶ୍ରଯା

ଯେପରି ଆଲୋକ ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କୁହିବାକୁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଏଵଂ ପରସ୍ପରାପେକ୍ଷା ଶକ୍ତିଶକ୍ତିମତୋଃ ସ୍ଥିତା ନ ଶିଵେନ ଵିନା ଶକ୍ତିର୍ନ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିନା ଶିଵଃ

ଏହିପରି, ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିମାନ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭର; ଶିବ ବିନା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ଶକ୍ତି ବିନା ଶିବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଶକ୍ତୌଯଯା ଶିଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତୌ ମୁକ୍ତୌ ଚ ଦେହିନାମ୍ ଆଦ୍ଯା ସୈକା ପରା ଶକ୍ତିଶ୍ଚିନ୍ମଯୀ ଶିଵସଂଶ୍ରଯା

ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶିବ ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷରେ ଦେହୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିଥାନ୍ତି; ସେଠିଏ ସେଉଁଠିଏ ପରା ଶକ୍ତି, ଚେତନାମୟୀ ଓ ଶିବ ଉପରେ ନିର୍ଭର।

ଯାମାହୁରଖିଲେଶସ୍ଯ ତୈସ୍ତୈରନୁଗୁଣୈର୍ଗୁଣୈଃ ସମାନଧର୍ମିଣୀମେଵ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ଯାହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ସ୍ୱଭାବର।

ସୈକା ପରା ଚ ଚିଦ୍ରୂପା ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରସଵଧର୍ମିଣୀ ଵିଭଜ୍ଯ ବହୁଧା ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଦଧାତି ଶିଵେଚ୍ଛଯା

ସେଠିଏ ପରା, ଚେତନାମୟୀ ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିଶୀଳୀ; ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱକୁ ବିଭାଜନ କରି, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଇଥାନ୍ତି।

ସା ମୂଲପ୍ରକୃତିର୍ମାଯା ତ୍ରିଗୁଣା ଚ ତ୍ରିଧା ସ୍ମୃତା ଶିଵଯା ଚ ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ଯଯା ତତମିଦଂ ଜଗତ୍

ସେଇ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଯାହାକୁ ମାୟା କୁହାଯାଏ, ତିନି ପ୍ରକୃତିର ଅଟୁଟ ଭାବେ ବିଭାଜିତ। ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଢାକି ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହାରେ ଭରିଯାଇଛି।

ଏକଧା ଚ ଦ୍ଵିଧା ଚୈଵ ତଥା ଶତସହସ୍ରଧା ଶକ୍ତଯଃ ଖଲୁ ଭିଦ୍ଯଂତେ ବହୁଧା ଵ୍ଯଵହାରତଃ

ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ଏକ, ଦୁଇ, ସହସ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ବ୍ୟବହାର ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।