ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତ୍ଵକ୍ପାଣିସ୍ପର୍ଶଵାଯୂନାମୀଶ୍ଵରୀଂ ମୂର୍ତିମୈଶ୍ଵରୀମ୍ ପୁରୁଷାଖ୍ଯଂ ଵିଦୁସ୍ସର୍ଵେ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଶାରଦାଃ

ଯେଉଁମାନେ ପୁରାଣର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ପୁରୁଷ ନାମକ ଦେବତା ଚର୍ମ, ହାତ, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ବାୟୁର ଅଧିପତି।

ଚକ୍ଷୁଷଶ୍ଚରଣସ୍ଯାପି ରୂପସ୍ଯାଗ୍ନେସ୍ତଥୈଵ ଚ ଅଘୋରାଖ୍ଯାମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀଂ ମୂର୍ତିମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଅଘୋର ନାମକ ଯେଉଁ ରୂପଟି, ଆଖି, ପାଦ, ରୂପ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଉପରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ରହିଛି।

ରମନାଯାଶ୍ଚ ପାଯୋଶ୍ଚ ରସସ୍ଯାପାଂ ତଥୈଵ ଚ ଈଶ୍ଵରୀଂ ଵାମଦେଵାଖ୍ଯାଂ ମୂର୍ତିଂ ତନ୍ନିରତାଂ ଵିଦୁଃ

ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଭୋଗ, ଜିଭା, ରସ ଏବଂ ପାଣି ସହ ବାମଦେବ ନାମକ ଯେଉଁ ଇଶ୍ୱରୀ ରୂପଟି ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଲାଗିଥାଏ।

ଘ୍ରାଣସ୍ଯ ଚୈଵୋପସ୍ଥସ୍ଯ ଗଂଧସ୍ଯ ଚ ଭୁଵସ୍ତଥା ସଦ୍ଯୋ ଜାତାହ୍ଵଯାଂ ମୂର୍ତିମୀଶ୍ଵରୀଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ନାମକ ଇଶ୍ୱରୀ ରୂପଟି ଘ୍ରାଣ, ଉପସ୍ଥ, ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଭୂମି ଉପରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ରହିଛି।

ମୂର୍ତଯଃ ପଞ୍ଚ ଦେଵସ୍ଯ ଵଂଦନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ଶ୍ରେଯୋର୍ଥିଭିର୍ନରୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରେଯସାମେକହେତଵଃ

ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ପଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପକୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ର ଏକମାତ୍ର କାରଣ।

ତସ୍ଯ ଦେଵାଦିଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ତ୍ଯଷ୍ଟକମଯଂ ଜଗତ୍ ତସ୍ମିନ୍ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ

ସେଇ ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଆଠଟି ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗଠିତ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଛି, ଯେପରି ମଣିଗୁଡ଼ିକ ଦାଗାରେ ଗୋଟିଏଠି ରହିଥାଏ।

ଈଶାନଶ୍ଚ ମହାଦେଵୋ ମୂର୍ତଯଶ୍ଚାଷ୍ଟ ଵିଶ୍ରୁତାଃ

ଇଶାନ ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କର ଏହି ଆଠଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୂପ ଘୋଷିତ।

ଭୂମ୍ଯଂଭୋଗ୍ନିମରୁଦ୍ଵ୍ଯୋମକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାର୍କନିଶାକରାଃ ଅଧିଷ୍ଠିତା ମହେଶସ୍ଯ ଶର୍ଵାଦ୍ଯୈରଷ୍ଟମୂର୍ତିଭିଃ

ଭୂମି, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସବୁ ମହେଶଙ୍କ ଶର୍ବ ଆଦି ଆଠଟି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ।

ଚରାଚରାତ୍ମକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଧତ୍ତେ ଵିଶ୍ଵଂଭରାତ୍ମିକା ଶାର୍ଵୀର୍ଶିଵାହ୍ଵଯା ମୂର୍ତିରିତି ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ

ଶାର୍ବୀ ନାମକ ଏବଂ ଶିବ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଯେଉଁ ରୂପଟି, ସେଇ ଚଳାଚଳ ମିଶିଥିବା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ମତ।

ସଂଜୀଵନଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜଗତସ୍ସଲିଲାତ୍ମିକା ଭାଵୀତି ଗୀଯତେ ମୂର୍ତିଭଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ପାଣି ସ୍ୱରୂପ ଯେଉଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରୂପଟି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜୀବନଦାତା ବୋଲି ଗୀତ ହୁଏ।

ବହିରଂତର୍ଗତା ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତେଜୋମଯୀ ଶୁଭା ରୌଦ୍ରୀ ରୁଦ୍ରାଵ୍ଯଯା ମୂର୍ତିରାସ୍ଥିତା ଘୋରରୂପିଣୀ

ରୌଦ୍ରୀ ନାମକ ଶୁଭ ରୂପଟି, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ତେଜରେ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଭରି ରହିଛି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରେ।

ସ୍ପଂଦଯତ୍ଯନିଲାତ୍ମଦଂ ବିଭର୍ତି ସ୍ପଂଦତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଔଗ୍ରୀତି କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିର୍ମୂର୍ତିରୁଗ୍ରସ୍ଯ ଵେଧସଃ

ଉଗ୍ର ନାମକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ରୂପଟି, ସ୍ୱୟଂ ଚଳିତ ହୁଏ, ପବନ ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ରୂପଟିକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି।

ସର୍ଵାଵକାଶଦା ସର୍ଵଵ୍ଯାପିକା ଗଗନାତ୍ମିକା ମୂର୍ତିର୍ଭୀମସ୍ଯ ଭୀମାଖ୍ଯା ଭୂତଵୃଂଦସ୍ଯ ଭେଦିକା

ଭୀମ ନାମକ ଏହି ରୂପଟି, ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରଭେଦ ଆଣେ।

ସର୍ଵାତ୍ମନାମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ସର୍ଵକ୍ଷେତ୍ରନିଵାସିନୀ ମୂର୍ତିଃ ପଶୁପତେର୍ଜ୍ଞେଯା ପଶୁପାଶନିକୃଂତନୀ

ପଶୁପତିଙ୍କ ଏହି ରୂପଟି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥାଏ, ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଉଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଦୀପଯଂତୀ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଦିଵାକରସମାହ୍ଵଯା ଈଶାନାଖ୍ଯମହେଶସ୍ଯ ମୂର୍ତିର୍ଦିଵି ଵିସର୍ପତି

ଦିବାକର ନାମରେ ପରିଚିତ ମହେଶଙ୍କ ଇଶାନ ରୂପଟି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥାଏ।

ଆପ୍ଯାଯଯତି ଯୋ ଵିଶ୍ଵମମୃତାଂଶୁର୍ନିଶାକରଃ ମହାଦେଵସ୍ଯ ସା ମୂର୍ତିର୍ମହାଦେଵସମାହ୍ଵଯା

ମହାଦେବଙ୍କ ମହାଦେବ ନାମକ ଏହି ରୂପଟି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଅମୃତ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ଆତ୍ମା ତସ୍ଯାଷ୍ଟମୀ ମୂର୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଵ୍ଯାପିକେତରମୂର୍ତୀନାଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵାତ୍ମକମ୍

ଶିବଙ୍କର ଏଠି ଆଠମ ରୂପ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମା, ତିନି ଅନ୍ୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ।

ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ମୂଲସେକେନ ଶାଖାଃ ପୁଷ୍ଯଂତି ଵୈ ଯଥା ଶିଵସ୍ଯ ପୂଜଯା ତଦ୍ଵତ୍ପୁଷ୍ଯତ୍ଯସ୍ଯ ଵପୁର୍ଜଗତ୍

ଯେପରି ଗଛର ମୂଳକୁ ପାଣି ଦେଲେ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦେହ ଉନ୍ନତି ପାଏ।

ସର୍ଵାଭଯପ୍ରଦାନଂ ଚ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହଣଂ ତଥା ସର୍ଵୋପକାରକରଣଂ ଶିଵସ୍ଯାରାଧନଂ ଵିଦୁଃ

ଶିବଙ୍କର ଆରାଧନାକୁ ସମସ୍ତ ଭୟର ଅଭୟ ଦେବା, ସମସ୍ତ ଦୟା ଦେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକାର କରିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଯଥେହ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୀତୋ ଭଵେତ୍ପିତା ତଥା ସର୍ଵସ୍ଯ ସଂପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୀତୋ ଭଵତି ଶଂକରଃ

ଯେପରି ଏଠାରେ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ନେଇ ପିତାଙ୍କର ଯେମିତି ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ, ସେହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ସମଭାବର ପ୍ରେମ ଦେଖି ଶଂକର ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଦେହିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି କ୍ରିଯତେ ଯଦି ନିଗ୍ରହଃ ଅନିଷ୍ଟମଷ୍ଟମୂର୍ତେସ୍ତତ୍କୃତମେଵ ନ ସଂଶଯଃ

ଯଦି କାହାରୋ ସରୀରଧାରୀ ଉପରେ କିଛି କ୍ଷତି କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନଙ୍କୁ କରାଯାଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନା ଵିଶ୍ଵମଧିଷ୍ଠାଯ ସ୍ଥିତଂ ଶିଵମ୍ ଭଜସ୍ଵ ସର୍ଵଭାଵେନ ରୁଦ୍ରଃ ପରମକାରଣମ୍

ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଭଜ; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ଭଗଵନ୍ପରମେଶସ୍ଯ ଶର୍ଵସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ମୂର୍ତିଭିର୍ଵିଶ୍ଵମେଵେଦଂ ଯଥା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତଥା ଶ୍ରୁତମ୍

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶର୍ବଙ୍କର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।

ଅଥୈତଜ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପମେଶଯୋଃ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂଭାଵାତ୍ମକଂ ଚେଦଂ ତାଭ୍ଯାଂ କଥମଧିଷ୍ଠିତମ୍

ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ପ୍ରଭୁ ଓ ମାତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କଣ? ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ରୂପରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ କିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ?

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵିଭୂତିଂ ଶିଵଯୋର୍ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ସମାସତଃ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଦ୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ଭଵେନାପି ନ ଶକ୍ଯତେ

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ମହିମା ଓ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କହିବି; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଶକ୍ତିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵୀ ମହାଦେଵଶ୍ଚ ଶକ୍ତିମାନ୍ ତଯୋର୍ଵିଭୂତିଲେଶୋ ଵୈ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍

ଶକ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବୀ, ଓ ମହାଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କ ମହିମାର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର।

ଵସ୍ତୁ କିଂଚିଦଚିଦ୍ରୂପଂ କିଂଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ଚିଦାତ୍ମକମ୍ ଦ୍ଵଯଂ ଶୁଦ୍ଧମଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ପରଂ ଚାପରମେଵ ଚ

କିଛି ବସ୍ତୁ ଜଡ ରୂପରେ ଅଛି, କିଛି ବସ୍ତୁ ଚେତନାମୟ; ଦୁଇଟି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭାବେ ଅଛି।

ଯତ୍ସଂସରତି ଚିଚ୍ଚକ୍ରମଚିଚ୍ଚକ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ ତଦେଵାଶୁଦ୍ଧମପରମିତରଂ ତୁ ପରଂ ଶୁଭମ୍

ଯାହା ଚେତନାର ଚକ୍ରରେ ଘୂରୁଛି ଏବଂ ଅଚେତନାର ଚକ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସେଠି ଅଶୁଦ୍ଧତା ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ଏହାଠାରୁ ପରେ, ସେହିଏ ପରମ ଶୁଭ।

ଅପରଂ ଚ ପରଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵଯଂ ଚିଦଚିଦାତ୍ମକମ୍ ଶିଵସ୍ଯ ଚ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵାମ୍ଯଂ ଚୈତତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଅପର ଓ ପର, ଦୁହିଁ ଚେତନା ଓ ଅଚେତନା ମିଶିତ; ଏହି ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ।