ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସ ଶିଵସ୍ସର୍ଵମେଵେଦଂ ସ୍ଵକୀଯାଭିଶ୍ଚ ମୂର୍ତିଭିଃ ଅଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯମେଯାତ୍ମା ହ୍ଯେତତ୍ସର୍ଵମନୁସ୍ମୃତମ୍

ସେ ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ଶିବ, ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛିରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରୋ ମହେଶାନସ୍ସଦାଶିଵଃ ମୂର୍ତଯସ୍ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ଯାଭିର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ତତମ୍

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ମହେଶ୍ୱର ଏବଂ ସଦାଶିବ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି।

ଅଥାନ୍ଯାଶ୍ଚାପି ତନଵଃ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମସମାହ୍ଵଯାଃ ତନୂଭିସ୍ତାଭିରାଵ୍ଯାପ୍ତମିହ କିଂଚିନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ଏହା ସହିତ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ପାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହି ଦେହମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ୟାପିଛି, ଏହାଠାରୁ କିଛି ବାହାରି ନାହିଁ।

ଈଶାନଃ ପୁରୁଷୋ ଽଘୋରୋ ଵାମଃ ସଦ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଯେତାନି ଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ତଯଃ ପଞ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତାଃ

ଈଶାନ, ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମ ଏବଂ ସଦ୍ୟ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବତାଙ୍କର ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଈଶାନାଖ୍ଯା ତୁ ଯା ତସ୍ଯ ମୂର୍ତିରାଦ୍ଯା ଗରୀଯସୀ ଭୋକ୍ତାରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ସାକ୍ଷାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମଧିତିଷ୍ଠତି

ଯାହାକୁ ଈଶାନ ନାମରେ କୁହାଯାଏ, ସେ ମହାନ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ରୂପ, ପ୍ରକୃତିର ଭୋକ୍ତା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କୁ ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।

ସ୍ଥାଣୋସ୍ତତ୍ପୁରୁଷାଖ୍ଯା ଯା ମୂର୍ତିର୍ମୂର୍ତିମତଃ ପ୍ରଭୋଃ ଗୁଣାଶ୍ରଯାତ୍ମକଂ ଭୋଗ୍ଯମଵ୍ଯକ୍ତମଧିତିଷ୍ଠତି

ଯିଏ ତତ୍ପୁରୁଷ ନାମରେ ଜଣାଶୁନ୍ତି, ସେ ସ୍ଥିର ଓ ଦୃଢ଼ ରୂପ, ଗୁଣମୟ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭୋଗ୍ୟକୁ ସେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।

ଧର୍ମାଦ୍ଯଷ୍ଟାଂଗସଂଯୁକ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ଵଂ ପିନାକିନଃ ଅଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯଘୋରାଖ୍ଯା ମୂର୍ତିରତ୍ଯଂତପୂଜିତା

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବୁଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ୱକୁ, ପିନାକଧରୀଙ୍କ ଅତି ପୂଜିତ ଅଘୋର ନାମକ ରୂପ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।

ଵାମଦେଵାହ୍ଵଯାଂ ମୂର୍ତିଂ ମହାଦେଵସ୍ଯ ଵେଧସଃ ଅହଂକୃତେରଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀମାହୁରାଗମଵେଦିନଃ

ଯେଉଁମାନେ ଆଗମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ବିଧାତା ମହାଦେବଙ୍କ ବାମଦେବ ନାମକ ରୂପ ଅହଂକାରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ।

ସଦ୍ଯୋ ଜାତାହ୍ଵଯାଂ ମୂର୍ତିଂ ଶମ୍ଭୋରମିତଵର୍ଚସଃ ମାନସଃ ସମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀଂ ମତିମଂତଃ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ସଦ୍ୟଜାତ ନାମକ ରୂପକୁ ମନସିକ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଯ ଵାଚଃ ଶବ୍ଦସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ଵ୍ଯୋମ୍ନସ୍ତଥୈଵ ଚ ଈଶ୍ଵରୀମୀଶ୍ଵରସ୍ଯେମାମୀଶାଖ୍ଯାଂ ହି ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଈଶାନ ନାମକ ଦେବତା ଶ୍ରବଣ, ବାକ୍, ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଆକାଶର ଅଧିପତି।

ତ୍ଵକ୍ପାଣିସ୍ପର୍ଶଵାଯୂନାମୀଶ୍ଵରୀଂ ମୂର୍ତିମୈଶ୍ଵରୀମ୍ ପୁରୁଷାଖ୍ଯଂ ଵିଦୁସ୍ସର୍ଵେ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଶାରଦାଃ

ଯେଉଁମାନେ ପୁରାଣର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ପୁରୁଷ ନାମକ ଦେବତା ଚର୍ମ, ହାତ, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ବାୟୁର ଅଧିପତି।

ଚକ୍ଷୁଷଶ୍ଚରଣସ୍ଯାପି ରୂପସ୍ଯାଗ୍ନେସ୍ତଥୈଵ ଚ ଅଘୋରାଖ୍ଯାମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀଂ ମୂର୍ତିମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଅଘୋର ନାମକ ଯେଉଁ ରୂପଟି, ଆଖି, ପାଦ, ରୂପ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଉପରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ରହିଛି।

ରମନାଯାଶ୍ଚ ପାଯୋଶ୍ଚ ରସସ୍ଯାପାଂ ତଥୈଵ ଚ ଈଶ୍ଵରୀଂ ଵାମଦେଵାଖ୍ଯାଂ ମୂର୍ତିଂ ତନ୍ନିରତାଂ ଵିଦୁଃ

ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଭୋଗ, ଜିଭା, ରସ ଏବଂ ପାଣି ସହ ବାମଦେବ ନାମକ ଯେଉଁ ଇଶ୍ୱରୀ ରୂପଟି ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଲାଗିଥାଏ।

ଘ୍ରାଣସ୍ଯ ଚୈଵୋପସ୍ଥସ୍ଯ ଗଂଧସ୍ଯ ଚ ଭୁଵସ୍ତଥା ସଦ୍ଯୋ ଜାତାହ୍ଵଯାଂ ମୂର୍ତିମୀଶ୍ଵରୀଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ନାମକ ଇଶ୍ୱରୀ ରୂପଟି ଘ୍ରାଣ, ଉପସ୍ଥ, ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଭୂମି ଉପରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ରହିଛି।

ମୂର୍ତଯଃ ପଞ୍ଚ ଦେଵସ୍ଯ ଵଂଦନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ଶ୍ରେଯୋର୍ଥିଭିର୍ନରୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରେଯସାମେକହେତଵଃ

ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ପଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପକୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ର ଏକମାତ୍ର କାରଣ।

ତସ୍ଯ ଦେଵାଦିଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ତ୍ଯଷ୍ଟକମଯଂ ଜଗତ୍ ତସ୍ମିନ୍ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ

ସେଇ ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଆଠଟି ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗଠିତ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଛି, ଯେପରି ମଣିଗୁଡ଼ିକ ଦାଗାରେ ଗୋଟିଏଠି ରହିଥାଏ।

ଈଶାନଶ୍ଚ ମହାଦେଵୋ ମୂର୍ତଯଶ୍ଚାଷ୍ଟ ଵିଶ୍ରୁତାଃ

ଇଶାନ ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କର ଏହି ଆଠଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୂପ ଘୋଷିତ।

ଭୂମ୍ଯଂଭୋଗ୍ନିମରୁଦ୍ଵ୍ଯୋମକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାର୍କନିଶାକରାଃ ଅଧିଷ୍ଠିତା ମହେଶସ୍ଯ ଶର୍ଵାଦ୍ଯୈରଷ୍ଟମୂର୍ତିଭିଃ

ଭୂମି, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସବୁ ମହେଶଙ୍କ ଶର୍ବ ଆଦି ଆଠଟି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ।

ଚରାଚରାତ୍ମକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଧତ୍ତେ ଵିଶ୍ଵଂଭରାତ୍ମିକା ଶାର୍ଵୀର୍ଶିଵାହ୍ଵଯା ମୂର୍ତିରିତି ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ

ଶାର୍ବୀ ନାମକ ଏବଂ ଶିବ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଯେଉଁ ରୂପଟି, ସେଇ ଚଳାଚଳ ମିଶିଥିବା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ମତ।

ସଂଜୀଵନଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜଗତସ୍ସଲିଲାତ୍ମିକା ଭାଵୀତି ଗୀଯତେ ମୂର୍ତିଭଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ପାଣି ସ୍ୱରୂପ ଯେଉଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରୂପଟି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜୀବନଦାତା ବୋଲି ଗୀତ ହୁଏ।

ବହିରଂତର୍ଗତା ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତେଜୋମଯୀ ଶୁଭା ରୌଦ୍ରୀ ରୁଦ୍ରାଵ୍ଯଯା ମୂର୍ତିରାସ୍ଥିତା ଘୋରରୂପିଣୀ

ରୌଦ୍ରୀ ନାମକ ଶୁଭ ରୂପଟି, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ତେଜରେ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଭରି ରହିଛି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରେ।

ସ୍ପଂଦଯତ୍ଯନିଲାତ୍ମଦଂ ବିଭର୍ତି ସ୍ପଂଦତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଔଗ୍ରୀତି କଥ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିର୍ମୂର୍ତିରୁଗ୍ରସ୍ଯ ଵେଧସଃ

ଉଗ୍ର ନାମକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ରୂପଟି, ସ୍ୱୟଂ ଚଳିତ ହୁଏ, ପବନ ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ରୂପଟିକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି।

ସର୍ଵାଵକାଶଦା ସର୍ଵଵ୍ଯାପିକା ଗଗନାତ୍ମିକା ମୂର୍ତିର୍ଭୀମସ୍ଯ ଭୀମାଖ୍ଯା ଭୂତଵୃଂଦସ୍ଯ ଭେଦିକା

ଭୀମ ନାମକ ଏହି ରୂପଟି, ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରଭେଦ ଆଣେ।

ସର୍ଵାତ୍ମନାମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ସର୍ଵକ୍ଷେତ୍ରନିଵାସିନୀ ମୂର୍ତିଃ ପଶୁପତେର୍ଜ୍ଞେଯା ପଶୁପାଶନିକୃଂତନୀ

ପଶୁପତିଙ୍କ ଏହି ରୂପଟି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥାଏ, ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଉଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଦୀପଯଂତୀ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଦିଵାକରସମାହ୍ଵଯା ଈଶାନାଖ୍ଯମହେଶସ୍ଯ ମୂର୍ତିର୍ଦିଵି ଵିସର୍ପତି

ଦିବାକର ନାମରେ ପରିଚିତ ମହେଶଙ୍କ ଇଶାନ ରୂପଟି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥାଏ।

ଆପ୍ଯାଯଯତି ଯୋ ଵିଶ୍ଵମମୃତାଂଶୁର୍ନିଶାକରଃ ମହାଦେଵସ୍ଯ ସା ମୂର୍ତିର୍ମହାଦେଵସମାହ୍ଵଯା

ମହାଦେବଙ୍କ ମହାଦେବ ନାମକ ଏହି ରୂପଟି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଅମୃତ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ଆତ୍ମା ତସ୍ଯାଷ୍ଟମୀ ମୂର୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଵ୍ଯାପିକେତରମୂର୍ତୀନାଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵାତ୍ମକମ୍

ଶିବଙ୍କର ଏଠି ଆଠମ ରୂପ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମା, ତିନି ଅନ୍ୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ।

ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ମୂଲସେକେନ ଶାଖାଃ ପୁଷ୍ଯଂତି ଵୈ ଯଥା ଶିଵସ୍ଯ ପୂଜଯା ତଦ୍ଵତ୍ପୁଷ୍ଯତ୍ଯସ୍ଯ ଵପୁର୍ଜଗତ୍

ଯେପରି ଗଛର ମୂଳକୁ ପାଣି ଦେଲେ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦେହ ଉନ୍ନତି ପାଏ।

ସର୍ଵାଭଯପ୍ରଦାନଂ ଚ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହଣଂ ତଥା ସର୍ଵୋପକାରକରଣଂ ଶିଵସ୍ଯାରାଧନଂ ଵିଦୁଃ

ଶିବଙ୍କର ଆରାଧନାକୁ ସମସ୍ତ ଭୟର ଅଭୟ ଦେବା, ସମସ୍ତ ଦୟା ଦେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକାର କରିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।