ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ପତିତ୍ଵାଦ୍ଦେଵେଶଃ ଶିଵଃ ପଶୁପତିଃ ସ୍ମୃତଃ ମଲମାଯାଦିଭିଃ ପାଶୈଃ ସ ବଧ୍ନାତି ପଶୂନ୍ପତିଃ

ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରୁ ଦେବେଶ ଶିବ ପଶୁପତି ବୋଲାଯାନ୍ତି। ମଳ, ମାୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଶ ଦ୍ୱାରା ପତି ପଶୁମାନେକୁ ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି।

ସ ଏଵ ମୋଚକସ୍ତେଷାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ଯଗୁପାସିତଃ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵାନି ମାଯାକର୍ମଗୁଣା ଅମୀ

ସେ ନିଜେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜିଲେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଚବିଶ ଟି ତତ୍ତ୍ୱ—ମାୟା, କର୍ମ, ଗୁଣ ଏହିମାନେ।

ଵିଷଯା ଇତି କଥ୍ଯନ୍ତେ ପାଶା ଜୀଵନିବନ୍ଧନାଃ ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯଂତାନ୍ ପଶୂନ୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରଃ

ଏହିମାନେ ଜୀବକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ବିଷୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାରୁ ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଶୁମାନେକୁ ଏହି ପାଶରେ ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି।

ପାଶୈରେତୈଃ ପତିର୍ଦେଵଃ କାର୍ଯଂ କାରଯତି ସ୍ଵକମ୍ ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ମହେଶସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷୋଚିତାମ୍

ଏହି ପାଶ ଦ୍ୱାରା ପତି ଦେବତା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରକୃତି ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ପାଦନ କରେ।

ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରସୂତେ ସା ବୁଦ୍ଧିରହଂକାରମହଂକୃତିଃ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଦଶୈକଂ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାପଞ୍ଚକଂ ତଥା

ପ୍ରକୃତି ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ସେ ବୁଦ୍ଧି ଅହଂକାର ଦେଇଥାଏ, ଅହଂକାର ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏକ ମନ, ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା ଦେଇଥାଏ।

ଶାସନାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଶିଵଦାଯିନଃ ତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ଯପି ତସ୍ଯୈଵ ଶାସନେନ ମହୀଯସା

ଦେବଦେବତା ଶିବ, ଶିବଦାୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ତନ୍ମାତ୍ରାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ମହାଭୂତାନ୍ଯଶେଷାଣି ଭାଵଯଂତ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତୃଣାନ୍ତାନାଂ ଦେହିନାଂ ଦେହସଂଗତିମ୍

ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦେହ ଗଠନ କରେ।

ମହାଭୂତାନ୍ଯଶେଷାଣି ଜନଯଂତି ଶିଵାଜ୍ଞଯା ଅଧ୍ଯଵସ୍ଯତି ଵୈ ବୁଦ୍ଧିରହଂକାରୋଭିମନ୍ଯତେ

ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବୁଦ୍ଧି ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଆହଂକାର ତାହାକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବେ।

ଚିତ୍ତଂ ଚେତଯତେ ଚାପି ମନଃ ସଂକଲ୍ପଯତ୍ଯପି ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନି ଚ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାନ୍ ପୃଥକ୍

ଚିତ୍ତ ଅନୁଭବ କରେ, ମନ ଇଚ୍ଛା ଓ ଭାବନା ଗଠନ କରେ; ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ତାଙ୍କର ନିଜ-ନିଜ ବିଷୟ, ଯଥା ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଧରିଥାନ୍ତି।

ସ୍ଵାନେଵ ନାନ୍ଯାନ୍ଦେଵସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯେନାଜ୍ଞାବଲେନ ଵୈ ଵାଗାଦୀନ୍ଯପି ଯାନ୍ଯାସଂସ୍ତାନି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷ ନିଜ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟର ନୁହେଁ; ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଆଜ୍ଞାରେ, ଭାଷା ଓ କାର୍ମିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି।

ଯଥା ସ୍ଵଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ନାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଚ୍ଛିଵାଜ୍ଞଯା ଶବ୍ଦାଦଯୋପି ଗୃହ୍ଯଂତେ କ୍ରିଯନ୍ତେ ଵଚନାଦଯଃ

ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି କରେନାହିଁ; ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ହୁଏ, ଭାଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ।

ଅଵିଲଂଘ୍ଯା ହି ସର୍ଵେଷାମାଜ୍ଞା ଶଂଭୋର୍ଗରୀଯସୀ ଅଵକାଶମଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି

ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅଟୁଟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅବସର ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଆକାଶଃ ପରମେଶସ୍ଯ ଶାସନାଦେଵ ସର୍ଵଗଃ ପ୍ରାଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ତଥା ନାମଭେଦୈରଂତର୍ବହିର୍ଜଗତ୍

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆକାଶ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି; ପ୍ରାଣ ଓ ନାମର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଅଛି।

ବିଭର୍ତି ସର୍ଵଂ ଶର୍ଵସ୍ଯ ଶାସନେନ ପ୍ରଭଞ୍ଜନଃ ହଵ୍ଯଂ ଵହତି ଦେଵାନାଂ କଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯାଶିନାମପି

ଶର୍ବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପବନ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଓ ପିତୃପିତାଙ୍କ ପାଇଁ କାବ୍ୟ ଉଠାଇ ନେଇଥାନ୍ତି।

ପାକାଦ୍ଯଂ ଚ କରୋତ୍ଯଗ୍ନିଃ ପରମେଶ୍ଵରଶାସନାତ୍ ସଂଜୀଵନାଦ୍ଯଂ ସର୍ଵସ୍ଯ କୁର୍ଵତ୍ଯାପସ୍ତଦାଜ୍ଞଯା

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଗ୍ନି ରନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ଜଳ ସମସ୍ତ ପାଇଁ ଜୀବନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

ଵିଶ୍ଵମ୍ଭରା ଜଗନ୍ନିତ୍ଯଂ ଧତ୍ତେ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା ଦେଵାନ୍ପାତ୍ଯସୁରାନ୍ ହଂତି ତ୍ରିଲୋକମଭିରକ୍ଷତି

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥିବୀ ସଦା ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ, ଅସୁରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରେ।

ଆଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵୈରଲଂଘ୍ଯଯା ଆଧିପତ୍ଯମପାଂ ନିତ୍ଯଂ କୁରୁତେ ଵରୁଣସ୍ସଦା

ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଜଳର ଶାସନ କରନ୍ତି; ଭାରୁଣ ସଦା ତାହାକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି।

ପାଶୈର୍ବଧ୍ନାତି ଚ ଯଥା ଦଂଡ୍ଯାଂସ୍ତସ୍ଯୈଵ ଶାସନାତ୍ ଦଦାତି ନିତ୍ଯଂ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରୋ ଦ୍ରଵିଣଂ ଦ୍ରଵିଣେଶ୍ଵରଃ

ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି; ଯକ୍ଷରାଜ ସଦା ଧନର ମାଲିକ ଭାବେ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ପୁଣ୍ଯାନୁରୂପଂ ଭୂତେଭ୍ଯଃ ପୁରୁଷସ୍ଯାନୁଶାସନାତ୍ କରୋତି ସଂପଦଃ ଶଶ୍ଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଚାପି ସୁମେଧସାମ୍

ପୁଣ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ପଦ ପାଆନ୍ତି, ଏହା ପୁରୁଷଙ୍କ ନିର୍ଦେଶରେ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଦୀର୍ଘ ଜ୍ଞାନ ପାଆନ୍ତି।

ନିଗ୍ରହଂ ଚାପ୍ଯସାଧୂନାମୀଶାନଶ୍ଶିଵଶାସନାତ୍ ଧତ୍ତେ ତୁ ଧରଣୀଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ଶେଷଃ ଶିଵନିଯୋଗତଃ

ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅସାଧୁମାନେ ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଶେଷ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଯାମାହୁସ୍ତାମସୀଂ ରୌଦ୍ରୀଂ ମୂର୍ତିମଂତକରୀଂ ହରେଃ ସୃଜତ୍ଯଶେଷମୀଶସ୍ଯ ଶାସନାଚ୍ଚତୁରାନନଃ

ଯାହାକୁ ତାମସୀ, ରୌଦ୍ରୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁଦାୟି ହରିଙ୍କ ରୂପ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ସେହି ମୂର୍ତ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଅନ୍ଯାଭିର୍ମୂର୍ତିଭିଃ ସ୍ଵାଭିଃ ପାତି ଚାଂତେ ନିହନ୍ତି ଚ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାଲଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ କାଲକାଲସ୍ଯ ଶାସନାତ୍

ନିଜ ନିଜ ଅନେକ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶେଷରେ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; ସେ ବିଶ୍ୱକୁ କାଳକାଳଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପାଳନ କରନ୍ତି।

ସୃଜତେ ତ୍ରସତେ ଚାପି ସ୍ଵକାଭିସ୍ତନୁଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ହରତ୍ଯଂତେ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ହରସ୍ତସ୍ଯୈଵ ଶାସନାତ୍

ସେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଭୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତିନି ଦେହରେ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; ହରି ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ସୃଜତ୍ଯପି ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତ୍ରିଧା ଭିନ୍ନସ୍ତୁ ରକ୍ଷତି କାଲଃ କରୋତି ସକଲଂ କାଲସ୍ସଂହରତି ପ୍ରଜାଃ

ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ରକ୍ଷା କରେ; କାଳ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

କାଲଃ ପାଲଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ କାଲକାଲସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ତ୍ରିଭିରଂଶୈର୍ଜଗଦ୍ବିଭ୍ରତ୍ତେଜୋଭିର୍ଵୃଷ୍ଟିମାଦିଶନ୍

କାଳ କାଳକାଳଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଶ୍ୱକୁ ପାଳନ କରେ; ତିନି ଅଂଶରେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ, ବର୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଦିଵି ଵର୍ଷତ୍ଯସୌ ଭାନୁର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ପୁଷ୍ଣାତ୍ଯୋଷଧିଜାତାନି ଭୂତାନ୍ଯାହ୍ଲାଦଯତ୍ଯପି

ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବର୍ଷା କରେ; ସେ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଏହାକୁ ପୋଷଣ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।

ଦେଵୈଶ୍ଚ ପୀଯତେ ଚଂଦ୍ରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣଶାସନାତ୍ ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଅଶ୍ଵିନୌ ମରୁତସ୍ତଥା

ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦେବତାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପିଇଥାନ୍ତି; ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଖେଚରା ଋଷଯସ୍ସିଦ୍ଧା ଭୋଗିନୋ ମନୁଜା ମୃଗାଃ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ କୀଟାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ

ଉଡ଼ୁଥିବା ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଭୋଗରେ ଲଗା ଲୋକ, ମନୁଷ୍ୟ, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, ଗୋମାସ, ପକ୍ଷୀ, ପୋକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୀଟ, ଏବଂ ଅଚଳ ଜୀବ ମଧ୍ୟ—

ନଦ୍ଯସ୍ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯଃ କାନନାନି ସରାଂସି ଚ ଵେଦାଃ ସାଂଗାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ମଂତ୍ରସ୍ତୋମମଖାଦଯଃ

ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଝିଲି, ବେଦ ଏବଂ ତାହାର ଅଂଶ, ଶାସ୍ତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, ସ୍ତୁତି ଓ ଯଜ୍ଞାଦି—