ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଥ ପାଶୁପତଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵାଦଶମାସିକମ୍ କାରଯିତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍

ତାପରେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନିଜେ କରାଇ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ।

ତଦାପ୍ରଭୃତି ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ମୁନଯଶ୍ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ଦିଵ୍ଯାଃ ପାଶୁପତାଃ ସର୍ଵେ ପରିଵୃତ୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ

ସେଇ ସମୟରୁ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଏବଂ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ମୁନିମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେବା କଲେ।

ତତୋ ଗୁରୁନିଯୋଗାଦ୍ଵୈ କୃଷ୍ଣଃ ପରମଶକ୍ତିମାନ୍ ତପଶ୍ଚକାର ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ସାଂବମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଶଂକରମ୍

ତାପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ପୁଅ ପାଇଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ।

ତପସୋ ତେନ ଵର୍ଷାଂତେ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସୌ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତସ୍ସାଂବଶ୍ଚ ସଗଣଶ୍ଶିଵଃ

ସେ ତପସ୍ୟାର ଶେଷରେ, ପରମେଶ୍ୱର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରେ ଦେଖାଦେଲେ, ସାମ୍ବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଶିବ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ଵରାର୍ଥମାଵିର୍ଭୂତସ୍ଯ ହରସ୍ଯ ସୁଭଗାକୃତେଃ ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ନତ୍ଵାସୌ କୃଷ୍ଣଃ ସମ୍ଯକ୍କୃତାଂଜଲିଃ

ବର ପାଇଁ ଅବିର୍ଭୂତ ହୋଇଥିବା ଶୁଭ ରୂପୀ ହରିଙ୍କୁ, କୃଷ୍ଣ ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ।

ସାଂବଂ ସମଗଣଵ୍ଯଗ୍ରୋ ଲବ୍ଧଵାନ୍ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ ତପସା ତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତେନ ଦତ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଶିଵେନ ଵୈ

ସେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଲୀନ ହୋଇ, ସାମ୍ବଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

ଯସ୍ମାତ୍ସାଂବୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଦଦୌ ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ ତସ୍ମାଜ୍ଜାଂବଵତୀସୂନୁଂ ସାଂବଂ ଚକ୍ରେ ସ ନାମତଃ

ଯେହেতୁ ମହାଦେବ ନିଜ ପୁଅ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସାମ୍ବ ନାମ ଦିଆଗଲା।

ତଦେତତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତକର୍ମଣଃ ମହର୍ଷେର୍ଜ୍ଞାନଲାଭଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଲାଭଶ୍ଚ ଶଂକରାତ୍

ଏହିପରି, ଅସୀମ କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଗଲା; ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ପୁଅ ଲାଭ ହେବା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା।

ଯ ଇଦଂ କୀର୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଛ୍ରାଵଯେତ୍ତଥା ସ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯ ତେନୈଵ ସହ ମୋଦତେ

ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।

କିଂ ତତ୍ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ କଥଂ ପଶୁପତିଶ୍ଶିଵଃ କଥଂ ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜଃ ପୃଷ୍ଟଃ କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା

ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ କଣ? ଶିବଙ୍କୁ କିପରି ପଶୁପତି ବୋଲାଯାଏ? ଦୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇକୁ କୃଷ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରିଷ୍କୃତ, କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ?

ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵାଯୋ ଶଂକରଵିଗ୍ରହ ତତ୍ସମୋ ନ ହି ଵକ୍ତାସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଷ୍ଵପରଃ ପ୍ରଭୁଃ

ଓ ବାୟୁ, ଆମେ ଏହି ସବୁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଶଙ୍କରଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ କହ। ତୁମେ ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କଥା କହିବାରେ ସମାନ କିଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରଭଂଜନଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଶିଵମୀଶାନଂ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ

ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭଂଜନ ମହାମୁନି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପୁରା ସାକ୍ଷାନ୍ମହେଶେନ ଶ୍ରୀକଂଠାଖ୍ଯେନ ମନ୍ଦରେ ଦେଵ୍ଯୈ ଦେଵେନ କଥିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପାଶୁପତଂ ପରମ୍

ପୂର୍ବେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡରେ ମହେଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ସିଧାସଳଖ କହିଥିଲେ।

ତଦେଵ ପୃଷ୍ଟଂ କୃଷ୍ଣେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା ପଶୁତ୍ଵଂ ଚ ସୁରାଦୀନାଂ ପତିତ୍ଵଂ ଚ ଶିଵସ୍ଯ ଚ

ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପାଦକ ବିଷ୍ଣୁ, କୃଷ୍ଣ ଆକାରରେ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ—ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ପଶୁ, ଶିବଙ୍କୁ କିପରି ପତି ବୋଲାଯାଏ?

ଯଥୋପଦିଷ୍ଟଂ କୃଷ୍ଣାଯ ମୁନିନା ହ୍ଯୁପମନ୍ଯୁନା ତଥା ସମାସତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵମତଂଦ୍ରିତାଃ

ଉପମନ୍ୟୁ ମୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ତମେ ଅତି ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।

ପୁରୋପମନ୍ଯୁମାସୀନଂ ଵିଷ୍ଣୁଃକୃଷ୍ଣଵପୁର୍ଧରଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍

ପୂର୍ବରୁ, ବିଷ୍ଣୁ କୃଷ୍ଣ ଆକାରରେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବସିଥିବାବେଳେ ନମସ୍କାର କରି, ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।

ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦେଵ୍ଯୈ ଦେଵେନ ଭାଷିତମ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିଭୂତିଂ ଵାସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଓ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭୂତି ଶୁଣିବାକୁ।

କଥଂ ପଶୁପତିର୍ଦେଵଃ ପଶଵଃ କେ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ କୈଃ ପାଶୈସ୍ତେ ନିବଧ୍ଯଂତେ ଵିମୁଚ୍ଯଂତେ ଚ ତେ କଥମ୍

ପଶୁପତି ଦେବତା କିପରି ପଶୁମାନଙ୍କ ପତି? କିଏ ପଶୁ ବୋଲାଯାଏ? କେଉଁ ପାଶରେ ସେମାନେ ବାନ୍ଧିଯାନ୍ତି ଓ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ?

ଇତି ସଂଚୋଦିତଃ ଶ୍ରୀମାନୁପମନ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ପ୍ରାହ ପୁଷ୍ଟୋ ଯଥା ତଥା

ଉପମନ୍ୟୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଶ୍ରୀମାନ ମୁନି ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଥାଵରାଂତାଶ୍ଚ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ ପଶଵଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯଂତେ ସଂସାରଵଶଵର୍ତିନଃ

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅଚଳ ଜୀବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତେ ଶୂଳଧାରୀ ଦେବଦେବତାଙ୍କ ପଶୁ ବୋଲାଯାନ୍ତି, ସମ୍ସାରର ଅଧୀନ ଅଛନ୍ତି।

ତେଷାଂ ପତିତ୍ଵାଦ୍ଦେଵେଶଃ ଶିଵଃ ପଶୁପତିଃ ସ୍ମୃତଃ ମଲମାଯାଦିଭିଃ ପାଶୈଃ ସ ବଧ୍ନାତି ପଶୂନ୍ପତିଃ

ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରୁ ଦେବେଶ ଶିବ ପଶୁପତି ବୋଲାଯାନ୍ତି। ମଳ, ମାୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଶ ଦ୍ୱାରା ପତି ପଶୁମାନେକୁ ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି।

ସ ଏଵ ମୋଚକସ୍ତେଷାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ଯଗୁପାସିତଃ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵାନି ମାଯାକର୍ମଗୁଣା ଅମୀ

ସେ ନିଜେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜିଲେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଚବିଶ ଟି ତତ୍ତ୍ୱ—ମାୟା, କର୍ମ, ଗୁଣ ଏହିମାନେ।

ଵିଷଯା ଇତି କଥ୍ଯନ୍ତେ ପାଶା ଜୀଵନିବନ୍ଧନାଃ ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯଂତାନ୍ ପଶୂନ୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରଃ

ଏହିମାନେ ଜୀବକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ବିଷୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାରୁ ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଶୁମାନେକୁ ଏହି ପାଶରେ ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି।

ପାଶୈରେତୈଃ ପତିର୍ଦେଵଃ କାର୍ଯଂ କାରଯତି ସ୍ଵକମ୍ ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ମହେଶସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷୋଚିତାମ୍

ଏହି ପାଶ ଦ୍ୱାରା ପତି ଦେବତା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରକୃତି ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ପାଦନ କରେ।

ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରସୂତେ ସା ବୁଦ୍ଧିରହଂକାରମହଂକୃତିଃ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଦଶୈକଂ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାପଞ୍ଚକଂ ତଥା

ପ୍ରକୃତି ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ସେ ବୁଦ୍ଧି ଅହଂକାର ଦେଇଥାଏ, ଅହଂକାର ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏକ ମନ, ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା ଦେଇଥାଏ।

ଶାସନାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଶିଵଦାଯିନଃ ତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ଯପି ତସ୍ଯୈଵ ଶାସନେନ ମହୀଯସା

ଦେବଦେବତା ଶିବ, ଶିବଦାୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ତନ୍ମାତ୍ରାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ମହାଭୂତାନ୍ଯଶେଷାଣି ଭାଵଯଂତ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତୃଣାନ୍ତାନାଂ ଦେହିନାଂ ଦେହସଂଗତିମ୍

ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦେହ ଗଠନ କରେ।

ମହାଭୂତାନ୍ଯଶେଷାଣି ଜନଯଂତି ଶିଵାଜ୍ଞଯା ଅଧ୍ଯଵସ୍ଯତି ଵୈ ବୁଦ୍ଧିରହଂକାରୋଭିମନ୍ଯତେ

ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବୁଦ୍ଧି ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଆହଂକାର ତାହାକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବେ।

ଚିତ୍ତଂ ଚେତଯତେ ଚାପି ମନଃ ସଂକଲ୍ପଯତ୍ଯପି ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନି ଚ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାନ୍ ପୃଥକ୍

ଚିତ୍ତ ଅନୁଭବ କରେ, ମନ ଇଚ୍ଛା ଓ ଭାବନା ଗଠନ କରେ; ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ତାଙ୍କର ନିଜ-ନିଜ ବିଷୟ, ଯଥା ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଧରିଥାନ୍ତି।