ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଵୃତ୍ତମୁପମନ୍ଯୋର୍ମହାତ୍ମନଃ କ୍ଷୀରାର୍ଥେନାପି ତପସା ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ପରମେଶ୍ଵରାତ୍

ଭଗବାନ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଦୁଧ ବିଷୟରେ କଥା କହିଛନ୍ତି।

ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସୌ ଵାସୁଦେଵେନ କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜସ୍ତତସ୍ତେନ କୃତ୍ଵା ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍

ଅକ୍ଳିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲେ। ତାପରେ, ଧୌମ୍ୟଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ପ୍ରାପ୍ତଂ ଚ ପରମଂ ଜ୍ଞାନମିତି ପ୍ରାଗେଵ ଶୁଶ୍ରୁମ କଥଂ ସ ଲବ୍ଧଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଜ୍ଞାନଂ ପାଶୁପତଂ ପରମ୍

ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁଁ ଯେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ; କିପରି କୃଷ୍ଣ ସେହି ପାଶୁପତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ?

ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ହ୍ଯଵତୀର୍ଣୋପି ଵାସୁଦେଵସ୍ସନାତନଃ ନିଂଦଯନ୍ନିଵ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଦେହଶୁଦ୍ଧିଂ ଚକାର ସଃ

ସନାତନ ବାସୁଦେବ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ, ମାନବ ଜୀବନକୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା ପରି, ଏବଂ ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧି କଲେ।

ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ହି ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଗତସ୍ତସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ ଆଶ୍ରମଂ ମୁନିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ତତ୍ର ଵୈ ମୁନିମ୍

ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ସେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଭସ୍ମାଵଦାତସର୍ଵାଂଗଂ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରାଂକିତମସ୍ତକମ୍ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲାଭରଣଂ ଜଟାମଂଡଲମଂଡିତମ୍

ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଢାକା ଥିଲା, ମୁଣ୍ଡରେ ତିନିଟି ଭାଲି ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ଜଟାରେ ମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।

ତଚ୍ଛିଷ୍ଯଭୂତୈର୍ମୁନିଭିଶ୍ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵେଦମିଵାଵୃତମ୍ ଶିଵଧ୍ଯାନରତଂ ଶାଂତମୁପମନ୍ଯୁଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍

ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ବେଦକୁ ଘେରି ରହିଥାଏ। ଉପମନ୍ୟୁ, ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।

ନମଶ୍ଚକାର ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟସର୍ଵତନୂରୁହଃ ବହୁମାନେନ କୃଷ୍ଣୋ ଽସୌ ତ୍ରିଃ କୃତ୍ଵା ତୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ସୁପ୍ରୀତ୍ଯା ନତସ୍କଂଧଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା। ବହୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏବଂ ଖୁସିରେ ହାତ ଜୋଡି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ତସ୍ଯାଵଲୋକନାଦେଵ ମୁନେଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ ନଷ୍ଟମାସୀନ୍ମଲଂ ସର୍ଵଂ ମାଯାଜଂ କାର୍ମମେଵ ଚ

ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ମଳ ଏବଂ କର୍ମ ମୂଳକ ମାୟା ଦୂର ହୋଇଗଲା।

ତପଃକ୍ଷୀଣମଲଂ କୃଷ୍ଣମୁପମନ୍ଯୁର୍ଯଥାଵିଧିଃ ଭସ୍ମନୋଦ୍ଧୂଲ୍ଯ ତଂ ମନ୍ତ୍ରୈରଗ୍ନିରିତ୍ଯାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍

ଉପମନ୍ୟୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଳ ଦୂର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ ଏବଂ 'ଅଗ୍ନି' ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

ଅଥ ପାଶୁପତଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵାଦଶମାସିକମ୍ କାରଯିତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍

ତାପରେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନିଜେ କରାଇ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ।

ତଦାପ୍ରଭୃତି ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ମୁନଯଶ୍ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ଦିଵ୍ଯାଃ ପାଶୁପତାଃ ସର୍ଵେ ପରିଵୃତ୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ

ସେଇ ସମୟରୁ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଏବଂ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ମୁନିମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେବା କଲେ।

ତତୋ ଗୁରୁନିଯୋଗାଦ୍ଵୈ କୃଷ୍ଣଃ ପରମଶକ୍ତିମାନ୍ ତପଶ୍ଚକାର ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ସାଂବମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଶଂକରମ୍

ତାପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ପୁଅ ପାଇଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ।

ତପସୋ ତେନ ଵର୍ଷାଂତେ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସୌ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତସ୍ସାଂବଶ୍ଚ ସଗଣଶ୍ଶିଵଃ

ସେ ତପସ୍ୟାର ଶେଷରେ, ପରମେଶ୍ୱର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରେ ଦେଖାଦେଲେ, ସାମ୍ବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଶିବ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ଵରାର୍ଥମାଵିର୍ଭୂତସ୍ଯ ହରସ୍ଯ ସୁଭଗାକୃତେଃ ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ନତ୍ଵାସୌ କୃଷ୍ଣଃ ସମ୍ଯକ୍କୃତାଂଜଲିଃ

ବର ପାଇଁ ଅବିର୍ଭୂତ ହୋଇଥିବା ଶୁଭ ରୂପୀ ହରିଙ୍କୁ, କୃଷ୍ଣ ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ।

ସାଂବଂ ସମଗଣଵ୍ଯଗ୍ରୋ ଲବ୍ଧଵାନ୍ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ ତପସା ତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତେନ ଦତ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଶିଵେନ ଵୈ

ସେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଲୀନ ହୋଇ, ସାମ୍ବଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

ଯସ୍ମାତ୍ସାଂବୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଦଦୌ ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ ତସ୍ମାଜ୍ଜାଂବଵତୀସୂନୁଂ ସାଂବଂ ଚକ୍ରେ ସ ନାମତଃ

ଯେହেতୁ ମହାଦେବ ନିଜ ପୁଅ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସାମ୍ବ ନାମ ଦିଆଗଲା।

ତଦେତତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତକର୍ମଣଃ ମହର୍ଷେର୍ଜ୍ଞାନଲାଭଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଲାଭଶ୍ଚ ଶଂକରାତ୍

ଏହିପରି, ଅସୀମ କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଗଲା; ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ପୁଅ ଲାଭ ହେବା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା।

ଯ ଇଦଂ କୀର୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଛ୍ରାଵଯେତ୍ତଥା ସ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯ ତେନୈଵ ସହ ମୋଦତେ

ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।

କିଂ ତତ୍ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ କଥଂ ପଶୁପତିଶ୍ଶିଵଃ କଥଂ ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜଃ ପୃଷ୍ଟଃ କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା

ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ କଣ? ଶିବଙ୍କୁ କିପରି ପଶୁପତି ବୋଲାଯାଏ? ଦୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇକୁ କୃଷ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରିଷ୍କୃତ, କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ?

ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵାଯୋ ଶଂକରଵିଗ୍ରହ ତତ୍ସମୋ ନ ହି ଵକ୍ତାସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଷ୍ଵପରଃ ପ୍ରଭୁଃ

ଓ ବାୟୁ, ଆମେ ଏହି ସବୁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଶଙ୍କରଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ କହ। ତୁମେ ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କଥା କହିବାରେ ସମାନ କିଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରଭଂଜନଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଶିଵମୀଶାନଂ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ

ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭଂଜନ ମହାମୁନି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପୁରା ସାକ୍ଷାନ୍ମହେଶେନ ଶ୍ରୀକଂଠାଖ୍ଯେନ ମନ୍ଦରେ ଦେଵ୍ଯୈ ଦେଵେନ କଥିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପାଶୁପତଂ ପରମ୍

ପୂର୍ବେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡରେ ମହେଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ସିଧାସଳଖ କହିଥିଲେ।

ତଦେଵ ପୃଷ୍ଟଂ କୃଷ୍ଣେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା ପଶୁତ୍ଵଂ ଚ ସୁରାଦୀନାଂ ପତିତ୍ଵଂ ଚ ଶିଵସ୍ଯ ଚ

ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପାଦକ ବିଷ୍ଣୁ, କୃଷ୍ଣ ଆକାରରେ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ—ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ପଶୁ, ଶିବଙ୍କୁ କିପରି ପତି ବୋଲାଯାଏ?

ଯଥୋପଦିଷ୍ଟଂ କୃଷ୍ଣାଯ ମୁନିନା ହ୍ଯୁପମନ୍ଯୁନା ତଥା ସମାସତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵମତଂଦ୍ରିତାଃ

ଉପମନ୍ୟୁ ମୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ତମେ ଅତି ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।

ପୁରୋପମନ୍ଯୁମାସୀନଂ ଵିଷ୍ଣୁଃକୃଷ୍ଣଵପୁର୍ଧରଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍

ପୂର୍ବରୁ, ବିଷ୍ଣୁ କୃଷ୍ଣ ଆକାରରେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବସିଥିବାବେଳେ ନମସ୍କାର କରି, ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।

ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦେଵ୍ଯୈ ଦେଵେନ ଭାଷିତମ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିଭୂତିଂ ଵାସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଓ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭୂତି ଶୁଣିବାକୁ।

କଥଂ ପଶୁପତିର୍ଦେଵଃ ପଶଵଃ କେ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ କୈଃ ପାଶୈସ୍ତେ ନିବଧ୍ଯଂତେ ଵିମୁଚ୍ଯଂତେ ଚ ତେ କଥମ୍

ପଶୁପତି ଦେବତା କିପରି ପଶୁମାନଙ୍କ ପତି? କିଏ ପଶୁ ବୋଲାଯାଏ? କେଉଁ ପାଶରେ ସେମାନେ ବାନ୍ଧିଯାନ୍ତି ଓ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ?

ଇତି ସଂଚୋଦିତଃ ଶ୍ରୀମାନୁପମନ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ପ୍ରାହ ପୁଷ୍ଟୋ ଯଥା ତଥା

ଉପମନ୍ୟୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଶ୍ରୀମାନ ମୁନି ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ।