ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଜପିତ୍ଵା ଶକ୍ତିତୋ ମୂଲଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସାମ୍ବଂ ତ୍ରିଯମ୍ବକମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ

ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଅମ୍ବା ସହିତ ତ୍ରିୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅନୁମତି ନେଇ, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍।

ସମୁତ୍ସୃଜାମି ଭଗଵନ୍ଵ୍ରତମେତତ୍ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲିଂଗମୂଲସ୍ଥାନ୍ଦର୍ଭାନୁତ୍ତରତସ୍ତ୍ଯଜେତ୍

‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଛାଡ଼ୁଛି’ ବୋଲି କହି, ଲିଙ୍ଗର ତଳେ ରଖାଯାଇଥିବା କୁଶାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରଖିଦେବା ଉଚିତ୍।

ତତୋ ଦଣ୍ଡଜଟାଚୀରମେଖଲା ଅପି ଚୋତ୍ସୃଜେତ୍ ପୁନରାଚମ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରମୁଦୀରଯେତ୍

ତାପରେ ଦଣ୍ଡ, ଜଟା ଓ ମେଖଳା ବିଛିନ୍ନ କରି, ପୁନି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆଚମନ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଯଃ କୃତ୍ଵାତ୍ଯଂତିକୀଂ ଦୀକ୍ଷାମାଦେହାନ୍ତମନାକୁଲଃ ଵ୍ରତମେତତ୍ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ସ ତୁ ଵୈ ନୈଷ୍ଠିକଃ ସ୍ମୃତଃ

ଯିଏ ଶେଷ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ଦେହ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଚଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେଉଁଠି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ସୋ ଽତ୍ଯାଶ୍ରମୀ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ମହାପାଶୁପତସ୍ତଥା ସ ଏଵ ତପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଏଵ ଚ ମହାଵ୍ରତୀ

ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ, ମହାପାଶୁପତ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମହାବ୍ରତୀ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

ନ ତେନ ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିତ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଷୁ ଯୋ ଯତିର୍ନୈଷ୍ଠିକୋ ଜାତସ୍ତମାହୁର୍ନୈଷ୍ଠିକୋତ୍ତମମ୍

ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କ ପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧ ନାହାଁନ୍ତି। ଯିଏ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଯତି ହୋଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିଷ୍ଠିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯୋ ଽନ୍ଵହଂ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ଵା ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚରେତ୍ ସୋ ଽପି ନୈଷ୍ଠିକତୁଲ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ତୀଵ୍ରଵ୍ରତସମନ୍ଵଯାତ୍

ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ବାରୋ ଦିନ ଧରି ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେଉଁଠି ତୀବ୍ର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ଠିକ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରାହିତ ହୁଏ।

ଘୃତାକ୍ତୋ ଯଶ୍ଚରେଦେତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଵ୍ରତପରାଯଣଃ ଦ୍ଵିତ୍ରୈକଦିଵସଂ ଵାପି ସ ଚ କଶ୍ଚନ ନୈଷ୍ଠିକଃ

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକ ଘୀ ଲଗାଇ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେ ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠି ସେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ରତୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

କୃତ୍ଯମିତ୍ଯେଵ ନିଷ୍କାମୋ ଯଶ୍ଚରେଦ୍ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ ଶିଵାର୍ପିତାତ୍ମା ସତତଂ ନ ତେନ ସଦୃଶଃ କ୍ଵଚିତ୍

ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଆଶା ଛାଡ଼ି, କେବଳ କର୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ନିଜକୁ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରିଥାନ୍ତି, ସେଠି ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।

ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ମହାପାତକସଂଭଵୈଃ ପାପୈସ୍ସୁଦାରୁଣୈସ୍ସଦ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେ ମହାପାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ସତ୍ୱରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର୍ଯତ୍ପରଂ ଵୀର୍ଯନ୍ତଦ୍ଭସ୍ମ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ଭସ୍ମସଂଯୁତଃ

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ନିର ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି, ସେଇ ଭସ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିଠାରୁ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ଭସ୍ମ ଥାଏ, ସେଠି ଶକ୍ତି ରହିଥାଏ।

ଭସ୍ମନିଷ୍ଠସ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି ଦେଷା ଭସ୍ମାଗ୍ନିସଂଗମାତ୍ ଭସ୍ମସ୍ନାନଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଭସ୍ମନିଷ୍ଠ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଯିଏ ଭସ୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଭସ୍ମ ଓ ଅଗ୍ନିର ଏକତାରେ ନଶିଯାଏ; ଯିଏ ଭସ୍ମସ୍ନାନରେ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ସେ 'ଭସ୍ମନିଷ୍ଠ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ଭସ୍ମନା ଦିଗ୍ଧସର୍ଵାଂଗୋ ଭସ୍ମଦୀପ୍ତତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକଃ ଭସ୍ମସ୍ନାଯୀ ଚ ପୁରୁଷୋ ଭସ୍ମନିଷ୍ଠ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଯିଏ ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥାଏ, ଭସ୍ମର ତିନି ରେଖା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ଭସ୍ମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ 'ଭସ୍ମନିଷ୍ଠ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଭୂତପ୍ରେତପିଶାସାଶ୍ଚ ରୋଗାଶ୍ଚାତୀଵ ଦୁସ୍ସହାଃ ଭସ୍ମନିଷ୍ଠସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯାଦ୍ଵିଦ୍ରଵଂତି ନ ସଂଶଯଃ

ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ରୋଗମାନେ ଭସ୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ପଳାଇଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଭାସନାଦ୍ଭାସିତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭସ୍ମ କଲ୍ମଷଭକ୍ଷଣାତ୍ ଭୂତିଭୂତିକରୀ ଚୈଵ ରକ୍ଷା ରକ୍ଷାକରୀ ପରମ୍

ଯେହেতୁ ଏହା ଜ୍ଵଳାଇ ଦେଉଛି, ତେଣୁ 'ଭସ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଦୁଷିତତା ଖାଇ ଦେଉଛି, ତେଣୁ ମଧ୍ୟ 'ଭସ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ସମସ୍ତର ମୂଳ, ସମସ୍ତକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରକ୍ଷା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷାଦାତା।

କିମନ୍ଯଦିହ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯକାରଣମ୍ ଵ୍ରତୀ ଚ ଭସ୍ମନା ସ୍ନାତସ୍ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଭସ୍ମର ମହିମା ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି? ନିଜେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବତା ବ୍ରତୀ ହୋଇ ଭସ୍ମରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଶୈଵାନାଂ ଭସ୍ମୈତତ୍ପାରମେଶ୍ଵରମ୍ ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜସ୍ଯ ତପସି ଵ୍ଯାପଦୋ ଯନ୍ନିଵାରିତାଃ

ଏହି ଭସ୍ମ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର, ଶୈବମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆସିଥିବା ବିପଦ ଦୂର ହୋଇଥିଲା।

ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କୃତ୍ଵା ପାଶୁପତଵ୍ରତମ୍ ଧନଵଦ୍ଭସ୍ମ ସଂଗୃହ୍ଯ ଭସ୍ମସ୍ନାନରତୋ ଭଵେତ୍

ଏହିଠାରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ କରି, ଧନ ସମାନ ଭାବରେ ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଭସ୍ମସ୍ନାନରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ।

ଧୌମ୍ଯାଗ୍ରଜେନ ଶୁଶୁନା କ୍ଷୀରାର୍ଥଂ ହି ତପଃ କୃତମ୍ ତସ୍ମାତ୍ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵୋ ଦତ୍ତସ୍ତସ୍ମୈ ଦେଵେନ ଶୂଲିନା

ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ ଶୁଶୁନା ଦୁଧ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ।

ସ କଥଂ ଶିଶୁକୋ ଲେଭେ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵକ୍ତୃତାମ୍ କଥଂ ଵା ଶିଵସଦ୍ଭାଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତପସି ନିଷ୍ଠିତଃ

ସେ ଶିଶୁ କିପରି ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ୟାଖ୍ୟାତା ହେଲେ? କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ସତ୍ତାକୁ ଜାଣି, କିପରି ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ହେଲେ?

କଥଂ ଚ ଲବ୍ଧଵିଜ୍ଞାନସ୍ତପଶ୍ଚରଣପର୍ଵଣି ରୁଦ୍ରାଗ୍ନେର୍ଯତ୍ପରଂ ଵୀର୍ଯଂ ଲଭେ ଭସ୍ମ ସ୍ଵରକ୍ଷକମ୍

ଏବଂ ତପସ୍ୟା କାଳରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେ କିପରି ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି—ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭସ୍ମ—ପାଇଲେ?

ନ ହ୍ଯେଷ ଶିଶୁକଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରାକୃତଃ କୃତଵାଂସ୍ତପଃ ମୁନିଵର୍ଯସ୍ଯ ତନଯୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରପାଦସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ଏହି ଶିଶୁ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଲୋକ ନୁହେଁ ଯିଏ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେ ମହାମୁନି ବ୍ୟାଘ୍ରପାଦଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।

ଜନ୍ମାନ୍ତରେଣ ସଂସିଦ୍ଧଃ କେନାପି ଖଲୁ ହେତୁନା ସ୍ଵପଦପ୍ରଚ୍ଯୁତୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନିକୁମାରତାମ୍

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କୌଣସି କାରଣରୁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବାର ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ମହାଦେଵପ୍ରସାଦସ୍ଯ ଭାଗ୍ଯାପନ୍ନସ୍ଯ ଭାଵିନଃ ଦୁଗ୍ଧାଭିଲାଷପ୍ରଭଵଦ୍ଵାରତାମଗମତ୍ତପଃ

ମହାଦେବଙ୍କ କୃପା ଓ ଭାଗ୍ୟରେ, ଦୁଧ ପାଇବା ଆଶାରୁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଅତଃ ସର୍ଵଗଣେଶତ୍ଵଂ କୁମାରତ୍ଵଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ସହ ଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିନା ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ଶଂକରଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଏହିଠାରୁ, ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ସହିତ, ଶଙ୍କର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କ ନାୟକ ଓ ଚିରଯୁବକ ଭାବରେ ଦାନ କରିଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଗମୋପ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦେଵ ଶାଂକରାତ୍ କୌମାରଂ ହି ପରଂ ସାକ୍ଷାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଶକ୍ତିମଯଂ ଵିଦୁଃ

ସେ ଜଣେ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ; କାରଣ, କୌମାର ନାମକ ଶକ୍ତିମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵକ୍ତୃତ୍ଵମପି ତସ୍ଯ ହି ତତ୍କୃତମ୍ କୁମାରୋ ମୁନିତୋ ଲବ୍ଧଜ୍ଞାନାବ୍ଧିରିଵ ନନ୍ଦନଃ

ଶିବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାରକ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୟାରେ ହୋଇଥିଲା; ମୁନିଙ୍କଠାରୁ ଅପାର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିବା କାରଣରୁ କୌମାର ନନ୍ଦନ ପରି ହୋଇଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ କାରଣଂ ତସ୍ଯ ଶିଵଜ୍ଞାନସମନ୍ଵଯେ ସ୍ଵମାତୃଵଚନଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛୋକଜଂ କ୍ଷୀରକାରଣାତ୍

ତାଙ୍କର ଶିବଜ୍ଞାନରେ ଏତେ ଲଗନ ରହିବାର କାରଣ ଦେଖାଯାଏ—ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନିଜ ମାଆଙ୍କ କଥା ଏହାର ମୂଳ କାରଣ, ଯେପରି ଦୁଃଖରୁ ଦୁଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

କଦାଚିତ୍କ୍ଷୀରମତ୍ଯଲ୍ପଂ ପୀତଵାନ୍ମାତୁଲାଶ୍ରମେ ଈର୍ଷଯଯା ମାତୁଲସୁତଂ ସଂତୃପ୍ତକ୍ଷୀରମୁତ୍ତମମ୍

ଏକଥର, ମାମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବାବେଳେ, ଉପମନ୍ୟୁ ଅଳ୍ପ ଦୁଧ ପିଇଥିଲେ, କାରଣ ମାମାଙ୍କ ପୁଅ ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଇର୍ଷ୍ୟା ହୋଇଥିଲା।