ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଵିଧାନେନ ତଲ୍ଲିଂଗଂ କୃତଶୋଧନମ୍ ପରିକଲ୍ପ୍ଯାସନଂ ମୂର୍ତିଂ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରପ୍ରକାରତଃ

ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପଞ୍ଚମୁଖ ରୂପ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯାଦିଭିଃ ପୂର୍ଣୈର୍ଯଥାଵିଭଵସଂଭୃତୈଃ ସ୍ନାପଯେତ୍କଲଶୈଃ ପୂର୍ଣୈରଷ୍ଟାପଦସମୁଦ୍ଭଵୈଃ

ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରିଥିବା କଳଶ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଜଳ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ସେଥିରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଗଂଧଦ୍ରଵ୍ଯୈସ୍ସକର୍ପୂରୈଶ୍ଚନ୍ଦନାଦ୍ଯୈସ୍ସକୁଂକୁମୈଃ ସଵେଦିକଂ ସମାଲିପ୍ଯ ଲିଂଗଂ ଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍

ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, କର୍ପୂର, ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଏହାର ବେଦିକାକୁ ମନ୍ଦାରେ ଲଗାଇ, ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ।

ବିଲ୍ଵପତ୍ରୈଶ୍ଚ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚ ରକ୍ତୈଃ ଶ୍ଵେତୈସ୍ତଥୋତ୍ପଲୈଃ ନୀଲୋତ୍ପଲୈସ୍ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈସ୍ତୈସ୍ସୁଗଂଧିଭିଃ

ବେଳପତ୍ର, ଲାଲ୍ ଓ ସ୍ୱେତ ପଦ୍ମ, ନୀଳ କମଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ

ପୁଣ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶସ୍ତୈଃ ପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରୈର୍ଦୂର୍ଵାକ୍ଷତାଦିଭିଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯଥାଲାଭଂ ମହାପୂଜାଵିଧାନତଃ

ପୁଣ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ପତ୍ର, ରଙ୍ଗିନ ଦୁର୍ବା, ଅକ୍ଷତ ଓ ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେଟି ମିଳେ, ବଡ଼ ପୂଜାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଧୂପଂ ଦୀପଂ ତଥା ଚାପି ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଚ ସମାଦିଶେତ୍ ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ଵିଭଵେ କଲ୍ଯାଣଂ ଚ ସମାଚରେତ୍

ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଇଷ୍ଟାନି ଚ ଵିଶିଷ୍ଟାନି ନ୍ଯାଯେନୋପାର୍ଜିତାନି ଚ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଦେଯାନି ଵ୍ରତେ ତସ୍ମିନ୍ଵିଶେଷତଃ

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ସଠିକ୍ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ବ୍ରତରେ ବିଶେଷ କରି ଦେବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀପତ୍ରୋତ୍ପଲପଦ୍ମାନାଂ ସଂଖ୍ଯା ସାହସ୍ରିକୀ ମତା ପ୍ରତ୍ଯେକମପରା ସଂଖ୍ଯା ଶତମଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଶ୍ରୀପତ୍ର, ନୀଳ କମଳ ଓ ପଦ୍ମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପାଇଁ ହଜାରଟି; ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଏକଶଏ ଆଠ।

ତତ୍ରାପି ଚ ଵିଶେଷେଣ ନ ତ୍ଯଜେଦ୍ବିଲ୍ଵପତ୍ରକମ୍ ହୈମମେକଂ ପରଂ ପ୍ରାହୁଃ ପଦ୍ମଂ ପଦ୍ମସହସ୍ରକାତ୍

ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ବି ବେଳପତ୍ର କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକ ସୁନାର ପଦ୍ମ ହଜାରଟି ପଦ୍ମ ଠାରୁ ବେଶି ମୂଲ୍ୟବାନ।

ନୀଲୋତ୍ପଲାଦିଷ୍ଵପ୍ଯେତତ୍ସମାନଂ ବିଲ୍ବପତ୍ରକୈଃ ପୁଷ୍ପାନ୍ତରେ ନ ନିଯମୋ ଯଥାଲାଭଂ ନିଵେଦଯେତ୍

ନୀଳ କମଳ ଓ ଏହାଭଳି ଫୁଲ ପାଇଁ ବେଳପତ୍ର ପରି ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ—ଯେଉଁ ମିଳେ, ତାହା ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗମର୍ଘ୍ଯମୁତ୍କୃଷ୍ଟଂ ଧୂପାଲେପୌ ଵିଶେଷତଃ ଚନ୍ଦନଂ ଵାମଦେଵାଖ୍ଯେ ହରିତାଲଂ ଚ ପୌରୁଷେ

ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଅର୍ଘ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବିଶେଷ କରି ଧୂପ ଓ ଲେପନ; ବାମଦେବ ମୁହଁ ପାଇଁ ଚନ୍ଦନ, ପୁରୁଷ ମୁହଁ ପାଇଁ ହରିତାଳ।

ଈଶାନେ ଭସିତଂ କେଚିଦାଲେପନମିତୀଦୃଶାମ୍ ନ ଧୂପମିତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ଧୂପାନ୍ତରଵିଧାନତଃ ସିତାଗୁରୁମଘୋରାଖ୍ଯେ ମୁଖେ କୃଷ୍ଣାଗୁରୁଂ ପୁନଃ

କେହି କହନ୍ତି ଇଶାନ ମୁହଁରେ ଭସ୍ମ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଧୂପ ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଅନ୍ୟ ଧୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ: ଅଘୋର ମୁହଁ ପାଇଁ ସିତାଗୁରୁ, ମୁଖ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣାଗୁରୁ।

ପୌରୁଷେ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ସଵ୍ଯେ ସୌମ୍ଯେ ସୌଗଂଧିକଂ ମୁଖେ ଈଶାନେ ଽପି ହ୍ଯୁଶୀରାଦି ଦେଯାଦ୍ଧୂପଂ ଵିଶେଷତଃ

ପୁରୁଷ ମୁହଁରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ବାମ ଓ ସୌମ୍ୟ ମୁଖରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତୁ, ଇଶାନ ମୁହଁରେ ବି ବିଶେଷ କରି ଉଶୀର ଇତ୍ୟାଦି ଧୂପ ଦେବା ଉଚିତ।

ଶର୍କରାମଧୁକର୍ପୂରକପିଲାଘୃତସଂଯୁତମ୍ ଚଂଦନାଗୁରୁକାଷ୍ଠାଦ୍ଯଂ ସାମାନ୍ଯଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ଚିନି, ମଧୁ, କର୍ପୂର, ଘିଅ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟ କାଠ ମିଶାଇ ଯାହା ତିଆରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ଉପଚାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

କର୍ପୂରଵର୍ତିରାଜ୍ଯାଢ୍ଯା ଦେଯା ଦୀପାଵଲିସ୍ତତଃ ଅର୍ଘ୍ଯମାଚମନଂ ଦେଯଂ ପ୍ରତିଵକ୍ତ୍ରମତଃ ପରମ୍

କର୍ପୂର ବାତି ଘିଅରେ ଭିଜାଇ ଦେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଦୀପମାଳା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହଁକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଚମନ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଥମାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯୋ କ୍ରମାଦ୍ଧେରମ୍ବଷଣ୍ମୁଖୌ ବ୍ରହ୍ମାଂଗାନି ତତଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଥମାଵରଣେର୍ଚିତେ

ପ୍ରଥମ ଆବରଣରେ ପ୍ରଥମେ ହେରମ୍ବ ଓ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ, ପ୍ରଥମ ଆବରଣ ପୂଜା ପରେ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯା ଵିଘ୍ନେଶାଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ ତୃତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯା ଭଵାଦ୍ଯା ଅଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ଆବରଣରେ ବିଘ୍ନେଶ ଓ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତୃତୀୟ ଆବରଣରେ ଭବ ଓ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ।

ମହାଦେଵାଦଯସ୍ତତ୍ର ତଥୈକାଦଶମୂର୍ତଯଃ ଚତୁର୍ଥାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଗଣେଶ୍ଵରାଃ

ସେଠାରେ ମହାଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଏଗାରଟି ରୂପ ଅଛନ୍ତି; ଚତୁର୍ଥ ଆବରଣରେ ସମସ୍ତ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ବହିରେଵ ତୁ ପଦ୍ମସ୍ଯ ପଞ୍ଚମାଵରଣେ କ୍ରମାତ୍ ଦଶଦିକ୍ପତଯଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ସାସ୍ତ୍ରାଃ ସାନୁଚରାସ୍ତଥା

ପଦ୍ମର ବାହାରେ, ପଞ୍ଚମ ଆବରଣରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦଶ ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ତାଙ୍କର ସାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସହଚରମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସାଃ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଽପି ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗଣାଃ ସର୍ଵା ଦେଵ୍ଯଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ଚ ଖେଚରାଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ ପୁତ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ, ସମସ୍ତ ଦେବୀ ଓ ଦେବତା, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳାଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ।

ପାତାଲଵାସିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସର୍ଵେ ମୁନିଗଣା ଅପି ଯୋଗିନୋ ହି ସଖାସ୍ସର୍ଵେ ପତଂଗା ମାତରସ୍ତଥା

ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମାଆମାନେ ମଧ୍ୟ।

କ୍ଷେତ୍ରପାଲାଶ୍ଚ ସଗଣାଃ ସର୍ଵଂ ଚୈତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ପୂଜନୀଯଂ ଶିଵପ୍ରୀତ୍ଯା ମତ୍ତ୍ଵା ଶଂଭୁଵିଭୂତିମତ୍

ଦିଗପାଳମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସହଚରମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ମହିମାର ଅଂଶ ବୋଲି ଭାବି, ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଥାଵରଣପୂଜାଂତେ ସଂପୂଜ୍ଯ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ସାଜ୍ଯଂ ସଵ୍ଯଂ ଜନଂ ହୃଦ୍ଯଂ ହଵିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ନିଵେଦଯେତ୍

ତାପରେ, ଆବରଣ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଘିଅ, ପାଣି ଓ ମନପସନ୍ଦ ଖାଦ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ହବିରୂପେ ଦେବା ଉଚିତ।

ମୁଖଵାସାଦିକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତାମ୍ବୂଲଂ ସୋପଦଂଶକମ୍ ଅଲଂକୃତ୍ଯ ଚ ଭୂଯୋ ଽପି ନାନାପୁଷ୍ପଵିଭୂଷଣୈଃ

ମୁଖଶୁଧି ଓ ଏହା ସହିତ ତାମ୍ବୁଳ ଓ ତାହାର ସାଥିକ ଦେଇ, ପୁଣି ନାନା ପୁଷ୍ପ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭା ଦେବା ଉଚିତ।

ନୀରାଜନାଂତେ ଵିସ୍ତୀର୍ଯ ପୂଜାଶେଷଂ ସମାପଯେତ୍ ଚଷକଂ ସୋପକାରଂ ଚ ଶଯନଂ ଚ ସମର୍ପଯେତ୍

ନୀରାଜନ ପରେ, ବିସ୍ତାର କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଏକ ପାତ୍ର ସହିତ ତାହାର ଉପକରଣ ଓ ଶୟନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଚନ୍ଦ୍ରସଂକାଶହାରଂ ଚ ଶଯନୀଯଂ ସମର୍ପଯେତ୍ ଆଦ୍ଯଂ ନୃପୋଚିତଂ ହୃଦ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵମନୁରୂପତଃ

ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୟନ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଏବଂ ମନରଞ୍ଜକ ହେଉ।

କୃତ୍ଵା ଚ କାରଯିତ୍ଵା ଚ ହିତ୍ଵା ଚ ପ୍ରତିପୂଜନମ୍ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵ୍ଯପୋହନଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯାଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ଜପେତ୍

ପ୍ରତିପୂଜା କରି, ଅନ୍ୟମାନେ କୁ କରାଇ, ଏବଂ ସମାପ୍ତ କରି, ସ୍ତୁତି ଓ ବିଘ୍ନ ହରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରଣାମଂ ଚ କୃତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ସମର୍ପଯେତ୍ ତତଃ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ଗୁରୁଵିପ୍ରୌ ଚ ପୂଜଯେତ୍

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯମଷ୍ଟୌ ପୁଷ୍ପାଣି ଦେଵମୁଦ୍ଵାସ୍ଯ ଲିଂଗତଃ ଅଗ୍ନେଶ୍ଚାଗ୍ନିଂ ସୁସଂଯମ୍ଯ ହ୍ଯୁଦ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ତମପ୍ଯୁତ

ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଠଟି ପୁଷ୍ପ ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗରୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଦାୟ ଦେବା ଦରକାର।