ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅପି କାଷାଯଵସନଶ୍ଚର୍ମଚୀରାମ୍ବରୋ ଽଥ ଵା ଏକାମ୍ବରୋ ଵଲ୍କଲୀ ଵା ଭଵେଦ୍ଦଣ୍ଡୀ ଚ ମେଖଲୀ

କିମ୍ବା କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର, ଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ଚିର, କିମ୍ବା ଚାଲି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଓ ମେଖଳା ଧରି ରହିପାରିବ।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚରଣୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦ୍ଵିରାଚମ୍ଯାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍ ସଂକୁଲୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ଭସ୍ମ ଵିରଜାନଲସଂଭଵମ୍

ପାଦ ଧୋଇ, ପୁଣି ବସି, ଦେହକୁ ଏକତ୍ର କରି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ମିଳିଥିବା ଭସ୍ମ ସାବଧାନରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯାଦିଭିର୍ମଂତ୍ରୈଃ ଷଡ୍ଭିରାଥର୍ଵଣୈଃ କ୍ରମାତ୍ ଵିଭୃଜ୍ଯାଂଗାନି ମୂର୍ଧାଦିଚରଣାଂତାନି ତୈସ୍ସ୍ପୃଶେତ୍

‘ଅଗ୍ନି’ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅଟି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଗକୁ କ୍ରମରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।

ତତସ୍ତେନ କ୍ରମେଣୈଵ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚ ଭସ୍ମନା ସର୍ଵାଂଗୋଦ୍ଧୂଲନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଣଵେନ ଶିଵେନ ଵା

ତାପରେ ସେହି କ୍ରମରେ ଭସ୍ମ ନେଇ, ‘ଓଁ’ କିମ୍ବା ‘ଶିବ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ତତସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ରଚଯେତ୍ତ୍ରିଯାଯୁଷସମାହ୍ଵଯମ୍ ଶିଵଭାଵଂ ସମାଗମ୍ଯ ଶିଵଯୋଗମଥାଚରେତ୍

ତାପରେ ‘ତ୍ରିୟାୟୁଷ’ ନାମକ ତିନିଟି ରେଖା ଦେହରେ ଦେଇ, ଶିବ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଶିବଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯମପ୍ଯେଵମେତତ୍ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଚୈତତ୍ପଶୁତ୍ଵଂ ଵିନିଵର୍ତଯେତ୍

ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିଠାରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅଛି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ପାଶୁତ୍ୱ ଦୂର କରେ।

ତତ୍ପଶୁତ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କୃତ୍ଵା ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍ ପୂଜନୀଯୋ ମହାଦେଵୋ ଲିଂଗମୂର୍ତିସ୍ସନାତନଃ

ଏହି ପାଶୁତ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ସନାତନ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପଦ୍ମମଷ୍ଟଦଲଂ ହୈମଂ ନଵରତ୍ନୈରଲଂକୃତମ୍ କର୍ଣିକାକେଶରୋପେତମାସନଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍

ଅଷ୍ଟଦଳୀ ସୁନାର ପଦ୍ମ, ନବରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ କେଶର ସହିତ ଏକ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଭଵେ ତଦଭାଵେ ତୁ ରକ୍ତଂ ସିତମଥାପି ଵା ପଦ୍ମଂ ତସ୍ଯାପ୍ଯଭାଵେ ତୁ କେଵଲଂ ଭାଵନାମଯମ୍

ଯଦି ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଲାଲ କିମ୍ବା ସାଦା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା, ତାହା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ହେଲେ, କେବଳ ଭାବନାରେ ଆସନ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ପଦ୍ମକର୍ଣିକାମଧ୍ଯେ କୃତ୍ଵା ଲିଂଗଂ କନୀଯସମ୍ ସ୍ଫୀଟିକଂ ପୀଠିକୋପେତଂ ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵତ୍କ୍ରମାତ୍

ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଆଧାର ଉପରେ ଏକ ଛୋଟ ଲିଙ୍ଗ ରଖି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଵିଧାନେନ ତଲ୍ଲିଂଗଂ କୃତଶୋଧନମ୍ ପରିକଲ୍ପ୍ଯାସନଂ ମୂର୍ତିଂ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରପ୍ରକାରତଃ

ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପଞ୍ଚମୁଖ ରୂପ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯାଦିଭିଃ ପୂର୍ଣୈର୍ଯଥାଵିଭଵସଂଭୃତୈଃ ସ୍ନାପଯେତ୍କଲଶୈଃ ପୂର୍ଣୈରଷ୍ଟାପଦସମୁଦ୍ଭଵୈଃ

ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରିଥିବା କଳଶ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଜଳ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, ସେଥିରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଗଂଧଦ୍ରଵ୍ଯୈସ୍ସକର୍ପୂରୈଶ୍ଚନ୍ଦନାଦ୍ଯୈସ୍ସକୁଂକୁମୈଃ ସଵେଦିକଂ ସମାଲିପ୍ଯ ଲିଂଗଂ ଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍

ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, କର୍ପୂର, ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଏହାର ବେଦିକାକୁ ମନ୍ଦାରେ ଲଗାଇ, ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ।

ବିଲ୍ଵପତ୍ରୈଶ୍ଚ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚ ରକ୍ତୈଃ ଶ୍ଵେତୈସ୍ତଥୋତ୍ପଲୈଃ ନୀଲୋତ୍ପଲୈସ୍ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈସ୍ତୈସ୍ସୁଗଂଧିଭିଃ

ବେଳପତ୍ର, ଲାଲ୍ ଓ ସ୍ୱେତ ପଦ୍ମ, ନୀଳ କମଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ

ପୁଣ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶସ୍ତୈଃ ପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରୈର୍ଦୂର୍ଵାକ୍ଷତାଦିଭିଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯଥାଲାଭଂ ମହାପୂଜାଵିଧାନତଃ

ପୁଣ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ପତ୍ର, ରଙ୍ଗିନ ଦୁର୍ବା, ଅକ୍ଷତ ଓ ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେଟି ମିଳେ, ବଡ଼ ପୂଜାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଧୂପଂ ଦୀପଂ ତଥା ଚାପି ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଚ ସମାଦିଶେତ୍ ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ଵିଭଵେ କଲ୍ଯାଣଂ ଚ ସମାଚରେତ୍

ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଇଷ୍ଟାନି ଚ ଵିଶିଷ୍ଟାନି ନ୍ଯାଯେନୋପାର୍ଜିତାନି ଚ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଦେଯାନି ଵ୍ରତେ ତସ୍ମିନ୍ଵିଶେଷତଃ

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ସଠିକ୍ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ବ୍ରତରେ ବିଶେଷ କରି ଦେବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀପତ୍ରୋତ୍ପଲପଦ୍ମାନାଂ ସଂଖ୍ଯା ସାହସ୍ରିକୀ ମତା ପ୍ରତ୍ଯେକମପରା ସଂଖ୍ଯା ଶତମଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଶ୍ରୀପତ୍ର, ନୀଳ କମଳ ଓ ପଦ୍ମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପାଇଁ ହଜାରଟି; ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଏକଶଏ ଆଠ।

ତତ୍ରାପି ଚ ଵିଶେଷେଣ ନ ତ୍ଯଜେଦ୍ବିଲ୍ଵପତ୍ରକମ୍ ହୈମମେକଂ ପରଂ ପ୍ରାହୁଃ ପଦ୍ମଂ ପଦ୍ମସହସ୍ରକାତ୍

ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ବି ବେଳପତ୍ର କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକ ସୁନାର ପଦ୍ମ ହଜାରଟି ପଦ୍ମ ଠାରୁ ବେଶି ମୂଲ୍ୟବାନ।

ନୀଲୋତ୍ପଲାଦିଷ୍ଵପ୍ଯେତତ୍ସମାନଂ ବିଲ୍ବପତ୍ରକୈଃ ପୁଷ୍ପାନ୍ତରେ ନ ନିଯମୋ ଯଥାଲାଭଂ ନିଵେଦଯେତ୍

ନୀଳ କମଳ ଓ ଏହାଭଳି ଫୁଲ ପାଇଁ ବେଳପତ୍ର ପରି ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ—ଯେଉଁ ମିଳେ, ତାହା ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗମର୍ଘ୍ଯମୁତ୍କୃଷ୍ଟଂ ଧୂପାଲେପୌ ଵିଶେଷତଃ ଚନ୍ଦନଂ ଵାମଦେଵାଖ୍ଯେ ହରିତାଲଂ ଚ ପୌରୁଷେ

ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଅର୍ଘ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବିଶେଷ କରି ଧୂପ ଓ ଲେପନ; ବାମଦେବ ମୁହଁ ପାଇଁ ଚନ୍ଦନ, ପୁରୁଷ ମୁହଁ ପାଇଁ ହରିତାଳ।

ଈଶାନେ ଭସିତଂ କେଚିଦାଲେପନମିତୀଦୃଶାମ୍ ନ ଧୂପମିତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ଧୂପାନ୍ତରଵିଧାନତଃ ସିତାଗୁରୁମଘୋରାଖ୍ଯେ ମୁଖେ କୃଷ୍ଣାଗୁରୁଂ ପୁନଃ

କେହି କହନ୍ତି ଇଶାନ ମୁହଁରେ ଭସ୍ମ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଧୂପ ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଅନ୍ୟ ଧୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ: ଅଘୋର ମୁହଁ ପାଇଁ ସିତାଗୁରୁ, ମୁଖ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣାଗୁରୁ।

ପୌରୁଷେ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ସଵ୍ଯେ ସୌମ୍ଯେ ସୌଗଂଧିକଂ ମୁଖେ ଈଶାନେ ଽପି ହ୍ଯୁଶୀରାଦି ଦେଯାଦ୍ଧୂପଂ ଵିଶେଷତଃ

ପୁରୁଷ ମୁହଁରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ବାମ ଓ ସୌମ୍ୟ ମୁଖରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତୁ, ଇଶାନ ମୁହଁରେ ବି ବିଶେଷ କରି ଉଶୀର ଇତ୍ୟାଦି ଧୂପ ଦେବା ଉଚିତ।

ଶର୍କରାମଧୁକର୍ପୂରକପିଲାଘୃତସଂଯୁତମ୍ ଚଂଦନାଗୁରୁକାଷ୍ଠାଦ୍ଯଂ ସାମାନ୍ଯଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ଚିନି, ମଧୁ, କର୍ପୂର, ଘିଅ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟ କାଠ ମିଶାଇ ଯାହା ତିଆରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ଉପଚାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

କର୍ପୂରଵର୍ତିରାଜ୍ଯାଢ୍ଯା ଦେଯା ଦୀପାଵଲିସ୍ତତଃ ଅର୍ଘ୍ଯମାଚମନଂ ଦେଯଂ ପ୍ରତିଵକ୍ତ୍ରମତଃ ପରମ୍

କର୍ପୂର ବାତି ଘିଅରେ ଭିଜାଇ ଦେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଦୀପମାଳା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହଁକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଚମନ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଥମାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯୋ କ୍ରମାଦ୍ଧେରମ୍ବଷଣ୍ମୁଖୌ ବ୍ରହ୍ମାଂଗାନି ତତଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଥମାଵରଣେର୍ଚିତେ

ପ୍ରଥମ ଆବରଣରେ ପ୍ରଥମେ ହେରମ୍ବ ଓ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ, ପ୍ରଥମ ଆବରଣ ପୂଜା ପରେ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯା ଵିଘ୍ନେଶାଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ ତୃତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯା ଭଵାଦ୍ଯା ଅଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ଆବରଣରେ ବିଘ୍ନେଶ ଓ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତୃତୀୟ ଆବରଣରେ ଭବ ଓ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ।

ମହାଦେଵାଦଯସ୍ତତ୍ର ତଥୈକାଦଶମୂର୍ତଯଃ ଚତୁର୍ଥାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଗଣେଶ୍ଵରାଃ

ସେଠାରେ ମହାଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଏଗାରଟି ରୂପ ଅଛନ୍ତି; ଚତୁର୍ଥ ଆବରଣରେ ସମସ୍ତ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ବହିରେଵ ତୁ ପଦ୍ମସ୍ଯ ପଞ୍ଚମାଵରଣେ କ୍ରମାତ୍ ଦଶଦିକ୍ପତଯଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ସାସ୍ତ୍ରାଃ ସାନୁଚରାସ୍ତଥା

ପଦ୍ମର ବାହାରେ, ପଞ୍ଚମ ଆବରଣରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦଶ ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ତାଙ୍କର ସାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସହଚରମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।