ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯତ୍ରପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଯେନ ମଦୀଯଂ ଲିଂଗମୀଦୃଶମ୍ ତତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ସୋହମପ୍ରତିଷ୍ଠୋପି ଵତ୍ସକୌ

ମୋର ଏପରି ଲିଙ୍ଗ କେଉଁଠି ଏବଂ କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥାଏ, ସେଠି ମୁଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ହେ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ।

ମତ୍ସାମ୍ଯମେକଲିଂଗସ୍ଯ ସ୍ଥାପନେ ଫଲମୀରିତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯେ ସ୍ଥାପିତେ ଲିଂଗେ ମଦୈକ୍ଯଂ ଫଲମେଵ ହି

ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ ମୋ ସମାନତାର ଫଳ ମିଳେ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ମୋ ସହିତ ଏକତାର ଫଳ ମିଳେ ।

ଲିଂଗଂ ପ୍ରାଧାନ୍ଯତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯଂ ତଥାବେରଂ ତୁ ଗୌଣକମ୍ ଲିଂଗାଭାଵେନ ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ସବେରମପି ସର୍ଵତଃ

ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ, ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ । ଯଦି ଲିଙ୍ଗ ନାହିଁ, ତେବେ ସେଠା, ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ ।

ସର୍ଗାଦିପଞ୍ଚକୃତ୍ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ବ୍ରୂହି ନୌ ପ୍ରଭୋ ମତ୍କୃତ୍ଯବୋଧନଂ ଗୁହ୍ଯଂ କୃପଯା ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ଵାମ୍

ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ପାଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ଆମକୁ କହ । ମୋର କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦୟାକରି ତୁମେ ଦେଖାଇବି ।

ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥିତିଶ୍ଚ ସଂହାରସ୍ତିରୋଭାଵୋ ଽପ୍ଯନୁଗ୍ରହଃ ପଞ୍ଚୈଵ ମେ ଜଗତ୍କୃତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯସିଦ୍ଧମଜାଚ୍ଯୁତୌ

ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର, ଗୁପ୍ତି ଓ କୃପା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମୋର ନିତ୍ୟ ଓ ସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ, ହେ ଅଜନ୍ମା ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ।

ସର୍ଗଃ ସଂସାରସଂରଂଭସ୍ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସ୍ଥିତିର୍ମତା ସଂହାରୋ ମର୍ଦନଂ ତସ୍ଯ ତିରୋଭାଵସ୍ତଦୁତ୍କ୍ରମଃ

ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ସଂସାରର ଆରମ୍ଭ, ତାହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ପାଳନ କୁହାଯାଏ । ସଂହାର ହେଉଛି ତାହାର ନାଶ, ଗୁପ୍ତି ହେଉଛି ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ।

ତନ୍ମୋକ୍ଷୋ ଽନୁଗ୍ରହସ୍ତନ୍ମେ କୃତ୍ଯମେଵଂ ହି ପଞ୍ଚକମ୍ କୃତ୍ଯମେତଦ୍ଵହତ୍ଯନ୍ଯସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ଗୋପୁରବିଂବଵତ୍

ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି କୃପା; ଏହିପରି, ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ । ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନିରବ ରହନ୍ତି, ଯେପରି ଗୋପୁରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ।

ସର୍ଗାଦି ଯଚ୍ଚତୁଷ୍କୃତ୍ଯଂ ସଂସାରପରିଜୃଂଭଣମ୍ ପଞ୍ଚମଂ ମୁକ୍ତିହେତୁର୍ଵୈ ନିତ୍ଯଂ ମଯି ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍

ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ଚାରିଟି କାର୍ଯ୍ୟ ସଂସାରର ବିସ୍ତାର; ପଞ୍ଚମଟି ମୁକ୍ତି ହେଉଛି, ଯାହା ସଦା ମୋ ଭିତରେ ମୁକ୍ତିର କାରଣ ।

ତଦିଦଂ ପଞ୍ଚଭୂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ମାମକୈର୍ଜନୈଃ ସୃଷ୍ଟିର୍ଭୂମୌ ସ୍ଥିତିସ୍ତୋଯେ ସଂହାରଃ ପାଵକେ ତଥା

ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ପାଞ୍ଚ ଭୂତରେ ଏହି ପାଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି: ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟି, ଜଳରେ ପାଳନ, ଅଗ୍ନିରେ ସଂହାର ।

ତିରୋଭାଵୋ ଽନିଲେ ତଦ୍ଵଦନୁଗ୍ରହ ଇହାମ୍ବରେ ସୃଜ୍ଯତେ ଧରଯା ସର୍ଵମଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ଧତେ

ବାୟୁରେ ଗୁପ୍ତି ଓ ଆକାଶରେ କୃପା ଅଛି; ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

ଅର୍ଦ୍ଯତେ ତେଜସା ସର୍ଵଂ ଵାଯୁନା ଚାପନୀଯତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନାନୁଗୃହ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞେଯମେଵଂ ହି ସୂରିଭିଃ

ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦୂରେ ନେଇଯାଯିଏ, ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧାରଣ ହୁଏ; ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ।

ପଞ୍ଚକୃତ୍ଯମିଦଂ ବୋଢୁଂ ମମାସ୍ତି ମୁଖପଞ୍ଚକମ୍ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପଞ୍ଚମଂ ମୁଖମ୍

ମୋର ଏହି ପାଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିବା ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁ ଅଛି; ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ମୁହଁ ।

ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ତପସା ଲବ୍ଧମେତତ୍କୃତ୍ଯଦ୍ଵଯଂ ସୁତୌ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯଭୀଧଂ ଭାଗ୍ଯଂ ମତ୍ତଃ ପ୍ରୀତାଦତିପ୍ରିଯମ୍

ତୁମେ ଯେ ତପସ୍ୟା କରିଛ, ତାହାର ଫଳରେ ହେ ପୁଅମାନେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ—ଏହି ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ମିଳିଛି; ଏହି ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଇଛି ।

ତଥା ରୁଦ୍ରମହେଶାଭ୍ଯାମନ୍ଯତ୍କୃତ୍ଯଦ୍ଵଯଂ ପରମ୍ ଅନୁଗ୍ରହାଖ୍ଯଂ କେନାପି ଲବ୍ଧୁଂ ନୈଵ ହି ଶକ୍ଯତେ

ଏହିପରି ରୁଦ୍ର ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦୟାର ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କେହିଁଠି ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ।

ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୌର୍ଵିକଂ କର୍ମ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ କାଲଵିସ୍ମୃତମ୍ ନ ତଦ୍ରୁଦ୍ର ମହେଶାଭ୍ଯାଂ ଵିସ୍ମୃତଂ କର୍ମ ତାଦୃଶମ୍

ସମସ୍ତ ପୁରୁଣା କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କାଳ କ୍ରମରେ ଭୁଲିଯାଇଛ; କିନ୍ତୁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଓ ମହେଶ୍ୱର କେବେ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି।

ରୂପେ ଵେଶେ ଚ କୃତ୍ଯେ ଚ ଵାହନେ ଚାସନେ ତଥା ଆଯୁଧାଦୌ ଚ ମତ୍ସାମ୍ଯମସ୍ମାଭିସ୍ତତ୍କୃତେ କୃତମ୍

ଆମେ ନିଜେ ଯେପରି ଆକୃତି, ପୋଷାକ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାନ, ଆସନ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଯେପରି ଅଛୁ, ସେହିପରି ସବୁକିଛି ତୁମ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛୁ।

ମଦ୍ଧ୍ଯାନଵିରହାଦ୍ଵତ୍ସୌ ମୌଢ୍ଯଂ ଵାମେଵମାଗତମ୍ ମଜ୍ଜ୍ଞାନେ ସତି ନୈଵଂ ସ୍ଯାନ୍ମାନଂ ରୂପେ ମହେଶଵତ୍

ମୋ ଜ୍ଞାନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ, ହେ ବଛାମାନେ, ତୁମେ ଏହି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛ; ଯଦି ମୋ ଜ୍ଞାନ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭଳି ଆକୃତି ଉପରେ ଏପରି ଗର୍ବ ହେବ ନାଥାନ୍ତା।

ତସ୍ମାନ୍ମଜ୍ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ମଂତ୍ରମୋଂକାରନାମକମ୍ ଇତଃ ପରଂ ପ୍ରଜପତଂ ମାମକଂ ମାନଭଂଜନମ୍

ସେଥିପାଇଁ, ମୋର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି 'ଓଁ' ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର; ଏହା ମୋର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗର୍ବକୁ ନଶ୍ୱ କରେ।

ଉପାଦିଶଂ ନିଜଂ ମଂତ୍ରମୋଂକାରମୁରୁମଂଗଲମ୍ ଓଂକାରୋ ମନ୍ମୁଖାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଥମଂ ମତ୍ପ୍ରବୋଧକଃ

ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜ ମହାମଙ୍ଗଳମୟ 'ଓଁ' ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଛି; ଏହି 'ଓଁ' ପ୍ରଥମେ ମୋର ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମୋ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲା।

ଵାଚକୋ ଽଯମହଂ ଵାଚ୍ଯୋ ମଂତ୍ରୋ ଽଯଂ ହି ମଦାତ୍ମକଃ ତଦନୁସ୍ମରଣଂ ନିତ୍ଯଂ ମମାନୁସ୍ମରଣଂ ଭଵେତ୍

ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ ମୁଁ, ଉଚ୍ଚାରିତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ; ଏହାକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କରିବା ମାନେ ମୋତେ ସଦା ସ୍ମରଣ କରିବା।

ଅକାରୌତ୍ତରାତ୍ପୂର୍ଵମୁକାରଃ ପଶ୍ଚିମାନନାତ୍ ମକାରୋ ଦକ୍ଷିଣମୁଖାଦ୍ବିଂଦୁଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖତସ୍ତଥା

'ଉ' ଅକ୍ଷର ଉତ୍ତର ମୁଖରୁ, 'କ' ପଶ୍ଚିମ ମୁଖରୁ, 'ମ' ଦକ୍ଷିଣ ମୁଖରୁ, ଏବଂ ବିନ୍ଦୁ ପୂର୍ବ ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନାଦୋ ମଧ୍ଯମୁଖାଦେଵଂ ପଞ୍ଚଧା ଽସୌ ଵିଜୃଂଭିତଃ ଏକୀଭୂତଃ ପୁନସ୍ତଦ୍ଵଦୋମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରୋ ଭଵେତ୍

ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟମ ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ଏହା ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସେହିପରି ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଓଁ' ହୁଏ।

ନାମରୂପାତ୍ମକଂ ସର୍ଵଂ ଵେଦଭୂତକୁଲଦ୍ଵଯମ୍ ଵ୍ଯାପ୍ତମେତେନ ମଂତ୍ରେଣ ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯୋଶ୍ଚ ବୋଧକଃ

ନାମ ଓ ରୂପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ, ବେଦର ଦୁଇ ପରିବାର, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ; ଏହା ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଅସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ଜଜ୍ଞେ ବୋଧକଂ ସକଲସ୍ଯତତ୍ ଆକାରାଦିକ୍ରମେଣୈଵ ନକାରାଦିଯଥାକ୍ରମମ୍

ଏହିଠାରୁ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; 'ଅ' ଆରମ୍ଭରେ ଓ 'ନ' ଆରମ୍ଭରେ ଯଥାକ୍ରମରେ।

ଅସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରାଜ୍ଜାତା ମାତୃକାଃ ପଞ୍ଚଭେଦତଃ ତସ୍ମାଚ୍ଛିରଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ତ୍ରିପାଦ୍ଗାଯ ତ୍ରିରେଵ ହି

ଏହି ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରୁ ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାତୃକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତେଣୁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚାରିଟି ମୁଖରୁ, ତିନି ପଦ ଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ ତିନି ଭାଗରେ ଅଛି।

ଵେଦଃ ସର୍ଵସ୍ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ତତୋ ଵୈ ମଂତ୍ରକୋଟଯଃ ତତ୍ତନ୍ମଂତ୍ରେଣ ତତ୍ସିଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିରିତୋ ଭଵେତ୍

ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର; ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ସଫଳତା, ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

ଅନେନ ମଂତ୍ରକଂଦେନ ଭୋଗୋ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ସକଲା ମଂତ୍ରରାଜାନଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭୋଗପ୍ରଦାଃ ଶୁଭାଃ

ଏହି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ; ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରାଜା ସକ୍ଷାତ୍ ଶୁଭ ଭୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ପୁନସ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ତିରଃ ପଟଂ ଗୁରୁଃ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ମଂତ୍ରଂ ଚ ସମାଦିଶତ୍ପରମ୍ ନିଧାଯ ତଚ୍ଛୀର୍ଷ୍ଣି କରାଂବୁଜଂ ଶନୈରୁଦଙ୍ମୁଖଂ ସଂସ୍ଥିତଯୋଃ ସହାଂବିକଃ

ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁ ସେଠାରେ ଏକ ପରଦା ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ; ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ ହସ୍ତ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧୀରେ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଥିବା ସେମାନେ ଓ ଅମ୍ବିକା ସହିତ।

ତ୍ରିରୁଚ୍ଚାର୍ଯାଗ୍ରହୀନ୍ମଂତ୍ରଂ ଯଂତ୍ରତଂତ୍ରୋକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍ ଶିଷ୍ଯୌ ଚ ତୌ ଦକ୍ଷିଣାଯାମାତ୍ମାନଂ ଚ ସମର୍ପଯତ୍

ଯନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।