ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଵ୍ରତଂ ପାଶୁପତଂ ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଽପି ଯତ୍କୃତ୍ଵା ସର୍ଵେ ପାଶୁପତାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ପାଶୁପତ ପରମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଶୁପତ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ରହସ୍ଯଂ ଵଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାପନିକୃନ୍ତନମ୍ ଵ୍ରତଂ ପାଶୁପତଂ ଶ୍ରୌତମଥର୍ଵଶିରସି ଶ୍ରୁତମ୍

ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ କାଟିଦେଇଥିବା ପାଶୁପତ ବ୍ରତ କହିବି, ଯାହା ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

କାଲଶ୍ଚୈତ୍ରୀ ପୌର୍ଣମାସୀ ଦେଶଃ ଶିଵପରିଗ୍ରହଃ କ୍ଷେତ୍ରାରାମାଦ୍ଯରଣ୍ଯଂ ଵା ପ୍ରଶସ୍ତଶ୍ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ

ଏହି ବ୍ରତ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ହେଉଛି ଚୈତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା। ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଶିବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରାଯାଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ର, ବଗିଚା କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା।

ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ସୁସ୍ନାତଃ ସୁକୃତାହ୍ନିକଃ ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ସ୍ଵମାଚାର୍ଯଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ

ସେଠାରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ନିତ୍ୟ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ପୂଜା କରି ଓ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇବା ଉଚିତ।

ପୂଜାଂ ଵୈଶେଷିକୀଂ କୃତ୍ଵା ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଶୁକ୍ଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଚ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ

ବିଶେଷ ପୂଜା କରି, ନିଜେ ସଫେଦ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ସଫେଦ ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିବା ଓ ସଫେଦ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ଦର୍ଭାସନେ ସମାସୀନୋ ଦର୍ଭମୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ପ୍ରାଣାଯାମତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖଃ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦେଵଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଚ ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାପନଵର୍ତ୍ମନା

ଦର୍ଭା ଘାସର ଆସନରେ ବସି, ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କର ଆହ୍ୱାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ।

ଵ୍ରତମେତତ୍କରୋମୀତି ଭଵେତ୍ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ଯାଵଚ୍ଛରୀରପାତଂ ଵା ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦମଥାପି ଵା

‘ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୀକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ଶରୀର ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ବାରଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ।

ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ମାସଦ୍ଵାଦଶକଂ ତୁ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ମାସମେକମଥାପି ଵା

କିମ୍ବା ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ, କିମ୍ବା ବାରଷ ମାସ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ।

ଦିନଦ୍ଵାଦଶକଂ ଵା ଽଥ ଦିନଷଟ୍କମଥାପି ଵା ତଦର୍ଧଂ ଦିନମେକଂ ଵା ଵ୍ରତସଂକଲ୍ପନାଵଧି

କିମ୍ବା ବାରଷ ଦିନ, କିମ୍ବା ଛଅ ଦିନ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଏକ ଦିନ—ଏଭଳି ବ୍ରତର ଅବଧି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିମାଧାଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିରଜାହୋମକାରଣାତ୍ ହୁତ୍ଵାଜ୍ଯେନ ସମିଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଚରୁଣା ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋମ ପାଇଁ ଘୃତ, କୁଶ ଓ ଚାଲିତ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମକ୍ରମେ ହବନ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଣାମାପୂର୍ଯ ତାଂ ଭୂଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଶୁଦ୍ଧିମୁଦ୍ଦିଶନ୍ ଜୁହୁଯାନ୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ତୈରେଵ ସମିଦାଦିଭିଃ

ପାତ୍ରକୁ ପୁଣିଥରେ ପୂରି, ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଇ କୁଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦେଇ ହବନ କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚଭୂତାନି ତନ୍ମାତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ସେମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଓ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ।

ଜ୍ଞାନକର୍ମଵିଭେଦେନ ପଞ୍ଚକର୍ମଵିଭାଗଶଃ ତ୍ଵଗାଦିଧାତଵସ୍ସପ୍ତ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣାଦିଵାଯଵଃ

ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଭିନ୍ନ କରି, ପଞ୍ଚ କର୍ମର ଭାଗ, ଚର୍ମ ଆଦି ସାତ ଧାତୁ ଓ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣବାୟୁ।

ମନୋବୁଦ୍ଧିରହଂ ଖ୍ଯାତିର୍ଗୁଣାଃ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୌ ରାଗୋ ଵିଦ୍ଯାକଲେ ଚୈଵ ନିଯତିଃ କାଲ ଏଵ ଚ

ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ବିବେକ, ଗୁଣ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ରାଗ, ଜ୍ଞାନ, କଳା, ନିୟତି ଓ କାଳ।

ମାଯା ଚ ଶୁଦ୍ଧିଵିଦ୍ଯା ଚ ମହେଶ୍ଵରସଦାଶିଵୌ ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵାନି କ୍ରମଶୋ ଵିଦୁଃ

ମାୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ମହେଶ୍ୱର ଓ ସଦାଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ ଜାଣିଯାଏ।

ମନ୍ତ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିରଜୈର୍ହୁତ୍ଵା ହୋତାସୌ ଵିରଜା ଭଵେତ୍ ଶିଵାନୁଗ୍ରହମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ସ ହି ଜାଯତେ

ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଶିବଙ୍କର କୃପା ପାଇଲେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ।

ଅଥ ଗୋମଯମାଦାଯ ପିଣ୍ଡୀକୃତ୍ଯାଭିମଂତ୍ର୍ଯ ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ନୌ ଚ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଦିନେ ତସ୍ମିନ୍ହଵିଷ୍ଯଭୁକ୍

ତାପରେ ଗୋମୟ ନେଇ, ଗୋଲାକାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଅଗ୍ନିରେ ରଖି, ସେ ଦିନ ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଭାତେ ତୁ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ପୁରୋଦିତମ୍ ଦିନେ ତସ୍ମିନ୍ନିରାହାରଃ କାଲଂ ଶେଷଂ ସମାପଯେତ୍

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ସକାଳେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, ସେ ଦିନ ଶେଷ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ରହିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାତଃ ପର୍ଵଣି ଚାପ୍ଯେଵଂ କୃତ୍ଵା ହୋମା ଵସାନତଃ ଉପସଂହୃତ୍ଯ ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିଂ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଭସ୍ମ ଯତ୍ନତଃ

ପର୍ବ ସକାଳେ, ଏହିପରି ହୋମ କରି, ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ସାବଧାନରେ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

ତତଶ୍ଚ ଜଟିଲୋ ମୁଣ୍ଡୀ ଶିଖୈକଜଟ ଏଵ ଵା ଭୂତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ତତୋ ଵୀତଲଜ୍ଜଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଦିଗମ୍ବରଃ

ତାପରେ ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତମୁଣ୍ଡ, କିମ୍ବା ଏକ ଶିଖା ରଖି, ସ୍ନାନ କରି, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, ଦିଗମ୍ବର ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେବା ଉଚିତ।

ଅପି କାଷାଯଵସନଶ୍ଚର୍ମଚୀରାମ୍ବରୋ ଽଥ ଵା ଏକାମ୍ବରୋ ଵଲ୍କଲୀ ଵା ଭଵେଦ୍ଦଣ୍ଡୀ ଚ ମେଖଲୀ

କିମ୍ବା କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର, ଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ଚିର, କିମ୍ବା ଚାଲି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଓ ମେଖଳା ଧରି ରହିପାରିବ।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚରଣୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦ୍ଵିରାଚମ୍ଯାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍ ସଂକୁଲୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ଭସ୍ମ ଵିରଜାନଲସଂଭଵମ୍

ପାଦ ଧୋଇ, ପୁଣି ବସି, ଦେହକୁ ଏକତ୍ର କରି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ମିଳିଥିବା ଭସ୍ମ ସାବଧାନରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯାଦିଭିର୍ମଂତ୍ରୈଃ ଷଡ୍ଭିରାଥର୍ଵଣୈଃ କ୍ରମାତ୍ ଵିଭୃଜ୍ଯାଂଗାନି ମୂର୍ଧାଦିଚରଣାଂତାନି ତୈସ୍ସ୍ପୃଶେତ୍

‘ଅଗ୍ନି’ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅଟି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଗକୁ କ୍ରମରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।

ତତସ୍ତେନ କ୍ରମେଣୈଵ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚ ଭସ୍ମନା ସର୍ଵାଂଗୋଦ୍ଧୂଲନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଣଵେନ ଶିଵେନ ଵା

ତାପରେ ସେହି କ୍ରମରେ ଭସ୍ମ ନେଇ, ‘ଓଁ’ କିମ୍ବା ‘ଶିବ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ତତସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ରଚଯେତ୍ତ୍ରିଯାଯୁଷସମାହ୍ଵଯମ୍ ଶିଵଭାଵଂ ସମାଗମ୍ଯ ଶିଵଯୋଗମଥାଚରେତ୍

ତାପରେ ‘ତ୍ରିୟାୟୁଷ’ ନାମକ ତିନିଟି ରେଖା ଦେହରେ ଦେଇ, ଶିବ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଶିବଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯମପ୍ଯେଵମେତତ୍ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଚୈତତ୍ପଶୁତ୍ଵଂ ଵିନିଵର୍ତଯେତ୍

ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିଠାରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅଛି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ପାଶୁତ୍ୱ ଦୂର କରେ।

ତତ୍ପଶୁତ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କୃତ୍ଵା ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍ ପୂଜନୀଯୋ ମହାଦେଵୋ ଲିଂଗମୂର୍ତିସ୍ସନାତନଃ

ଏହି ପାଶୁତ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ସନାତନ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପଦ୍ମମଷ୍ଟଦଲଂ ହୈମଂ ନଵରତ୍ନୈରଲଂକୃତମ୍ କର୍ଣିକାକେଶରୋପେତମାସନଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍

ଅଷ୍ଟଦଳୀ ସୁନାର ପଦ୍ମ, ନବରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ କେଶର ସହିତ ଏକ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଭଵେ ତଦଭାଵେ ତୁ ରକ୍ତଂ ସିତମଥାପି ଵା ପଦ୍ମଂ ତସ୍ଯାପ୍ଯଭାଵେ ତୁ କେଵଲଂ ଭାଵନାମଯମ୍

ଯଦି ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଲାଲ କିମ୍ବା ସାଦା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା, ତାହା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ହେଲେ, କେବଳ ଭାବନାରେ ଆସନ କରିବା ଉଚିତ।