ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତତ୍ତ୍ଵାଦିଭୂତପର୍ଯନ୍ତଂ ଶରୀରାଦିଷ୍ଵତନ୍ଦ୍ରିତଃ ଵ୍ଯାପ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି ଶିଵସ୍ତତୋ ରୁଦ୍ର ଇତସ୍ତତଃ

ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଞ୍ଚଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁଠାରେ ଶିବ ସବୁଠି ଅବିରତ ଭାବେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ସେଉଁଠି ଓ ସେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଜଗତଃ ପିତୃଭୂତାନାଂ ଶିଵୋ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନାମପି ପିତୃଭାଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ପିତାମହ ଉଦୀରିତଃ

ଶିବ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ପିତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପିତା; ଏହି ପିତୃତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତାମହ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ନିଦାନଜ୍ଞୋ ଯଥା ଵୈଦ୍ଯୋ ରୋଗସ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତକଃ ଉପାଯୈର୍ଭେଷଜୈସ୍ତଦ୍ଵଲ୍ଲଯଭୋଗାଧିକାରତଃ

ଯେପରି ଏକ ଚିକିତ୍ସକ ରୋଗର କାରଣ ଜାଣି ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେପରି ଭୋଗର ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ଥିବା ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତି।

ସଂସାରସ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯଂ ସମୂଲସ୍ଯ ନିଵର୍ତକଃ ସଂସାରଵୈଦ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିଭିଃ

ସେ ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ସହିତ ଏହାକୁ ମୂଳରୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ସଂସାରର ଚିକିତ୍ସକ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଦଶାର୍ଥଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମିନ୍ଦ୍ରିଯେଷ୍ଵେଷୁ ସତ୍ସ୍ଵପି ତ୍ରିକାଲଭାଵିନୋ ଭାଵାନ୍ସ୍ଥୂଲାନ୍ସୂକ୍ଷ୍ମାନଶେଷତଃ

ଦଶଟି ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ଦଶା, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସବୁକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

ଅଣଵୋ ନୈଵ ଜାନନ୍ତି ମାଯଯୈଵ ମଲାଵୃତାଃ ଅସତ୍ସ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵାର୍ଥଜ୍ଞାନହେତୁଷୁ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାମାନେ ମାୟାର ଅବରଣରେ ଅଜ୍ଞାନ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଅଛି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଯାନ୍ତି।

ଯଦ୍ଯଥାଵସ୍ଥିତଂ ଵସ୍ତୁ ତତ୍ତଥୈଵ ସଦାଶିଵଃ ଅଯତ୍ନେନୈଵ ଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଜିନିଷ ଅଛି, ସଦାଶିବ ସେହିପରି ସହଜରେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵାତ୍ମା ପରମୈରେଭିର୍ଗୁଣୈର୍ନିତ୍ଯସମନ୍ଵଯାତ୍ ସ୍ଵସ୍ମାତ୍ପରାତ୍ମଵିରହାତ୍ପରମାତ୍ମା ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁଣମାନେ ସହ ସଦା ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ଆତ୍ମା ନାହିଁ, ଏହିପରି ସେ ନିଜେ ପରମାତ୍ମା।

ନାମାଷ୍ଟକମିଦଂ ଚୈଵ ଲବ୍ଧ୍ଵାଚାର୍ଯପ୍ରସାଦତଃ ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦିକଲାଗ୍ରନ୍ଥିଂ ଶିଵାଦ୍ଯୈଃ ପଞ୍ଚନାମଭିଃ

ଏହି ଅଷ୍ଟନାମ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାଗୁଡ଼ିକର ଗଠନକୁ ଶିବ ଆଦି ପଞ୍ଚନାମ ଦ୍ୱାରା କାଟିବା ଉଚିତ।

ଯଥାସ୍ଵଂ କ୍ରମଶଶ୍ଛିତ୍ଵା ଶୋଧଯିତ୍ଵା ଯଥାଗୁଣମ୍ ଗୁଣିତୈରେଵ ସୋଦ୍ଧାତୈରନିରୁଦ୍ଧୈରଥାପି ଵା

ନିଜ ଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ କାଟି, ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଶୋଧନ କରିବା, ସେଇ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ଚାହେଁ ତାହା ଉତ୍ପାଦିତ କିମ୍ବା ଅନିରୋଧିତ ହେଉ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ।

ହୃତ୍କଣ୍ଠତାଲୁଭ୍ରୂମଧ୍ଯବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରସମନ୍ଵିତାମ୍ ଛିତ୍ତ୍ଵା ପର୍ଯଷ୍ଟକାକାରଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଚ ସୁଷୁମ୍ଣଯା

ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ, ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ କାଟି, ଅଷ୍ଟାକାର ରୂପକୁ ଘେରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସୁଷୁମ୍ନା ମାର୍ଗରେ ନେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାଦଶାଂତଃସ୍ଥିତସ୍ଯେନ୍ଦୋର୍ନୀତ୍ଵୋପରି ଶିଵୌଜସି ସଂହୃତ୍ଯଂ ଵଦନଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯଥାସଂସ୍କରଣଂ ଲଯାତ୍

ଦ୍ୱାଦଶାଂତରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉପରେ ଥିବା ଶିବର ତେଜରେ ନେଇ, ପରେ ବାଣୀକୁ ଶମ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଲୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଶାକ୍ତେନାମୃତଵର୍ଷେଣ ସଂସିକ୍ତାଯାଂ ତନୌ ପୁନଃ ଅଵତାର୍ଯ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମମୃତାତ୍ମାକୃତିଂ ହୃଦି

ଶକ୍ତିର ଅମୃତ ବର୍ଷାରେ ଦେହ ଭିଜିଲେ, ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ, ଅମୃତର ଆକୃତି ହୃଦୟରେ ଅବତାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାଦଶାଂତଃସ୍ଥିତସ୍ଯେନ୍ଦୋଃ ପରସ୍ତାଚ୍ଛ୍ଵେତପଂକଜେ ସମାସୀନଂ ମହାଦେଵଂ ଶଂକରମ୍ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍

ଦ୍ୱାଦଶାଂତରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ମହାଦେବ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ନିର୍ମଲଂ ମଧୁରାକୃତିମ୍ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଶୀତଲଦ୍ଯୁତିମ୍

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ, ମଧୁର ଆକୃତି, ପରିସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ତେଜ ଥିବା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହି ମାନସେ ଦେଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥଚିତ୍ତୋ ଽଥ ମାନଵଃ ଶିଵନାମାଷ୍ଟକେନୈଵ ଭାଵପୁଷ୍ପୈସ୍ସମର୍ଚଯେତ୍

ମନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମଣିଷ ଶିବଙ୍କ ଅଷ୍ଟନାମ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯର୍ଚନାନ୍ତେ ତୁ ପୁନଃ ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ମାନଵଃ ସମ୍ଯକ୍ଚିତ୍ତଂ ସମାଧାଯ ଶାର୍ଵଂ ନାମାଷ୍ଟକଂ ଜପେତ୍

ପୂଜା ଶେଷରେ ପୁଣିଥରେ, ପ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ଭଲ ଭାବେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଶାର୍ବ ଅଷ୍ଟନାମ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ନାଭୌ ଚାଷ୍ଟାହୁତୀର୍ହୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣାହୁତ୍ଯା ନମସ୍ତତଃ ଅଷ୍ଟପୁଷ୍ପପ୍ରଦାନେନ କୃତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚନମଂତିମମ୍

ନାଭିରେ ଆଠଟି ହବନ କରି, ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ଆଠଟି ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ନିଵେଦଯେତ୍ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଚୁଲୁକୋଦକଵର୍ତ୍ମନା ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଚିରାଦେଵ ଜ୍ଞାନଂ ପାଶୁପତଂ ଶୁଭମ୍

ଏହା ପରେ ଚମଚରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଶୁଭ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ।

ଲଭତେ ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଚ ଵୃତ୍ତଂ ଚାନୁତ୍ତମଂ ତଥା ଯୋଗଂ ଚ ପରମଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାହାର ସ୍ଥିରତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଲାଭ ହୁଏ। ଏମିତି ଲାଭ କରି, ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଵ୍ରତଂ ପାଶୁପତଂ ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଽପି ଯତ୍କୃତ୍ଵା ସର୍ଵେ ପାଶୁପତାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ପାଶୁପତ ପରମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଶୁପତ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ରହସ୍ଯଂ ଵଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାପନିକୃନ୍ତନମ୍ ଵ୍ରତଂ ପାଶୁପତଂ ଶ୍ରୌତମଥର୍ଵଶିରସି ଶ୍ରୁତମ୍

ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ କାଟିଦେଇଥିବା ପାଶୁପତ ବ୍ରତ କହିବି, ଯାହା ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

କାଲଶ୍ଚୈତ୍ରୀ ପୌର୍ଣମାସୀ ଦେଶଃ ଶିଵପରିଗ୍ରହଃ କ୍ଷେତ୍ରାରାମାଦ୍ଯରଣ୍ଯଂ ଵା ପ୍ରଶସ୍ତଶ୍ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ

ଏହି ବ୍ରତ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ହେଉଛି ଚୈତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା। ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଶିବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରାଯାଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ର, ବଗିଚା କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା।

ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ସୁସ୍ନାତଃ ସୁକୃତାହ୍ନିକଃ ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ସ୍ଵମାଚାର୍ଯଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ

ସେଠାରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ନିତ୍ୟ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ପୂଜା କରି ଓ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇବା ଉଚିତ।

ପୂଜାଂ ଵୈଶେଷିକୀଂ କୃତ୍ଵା ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଶୁକ୍ଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଚ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ

ବିଶେଷ ପୂଜା କରି, ନିଜେ ସଫେଦ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ସଫେଦ ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିବା ଓ ସଫେଦ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ଦର୍ଭାସନେ ସମାସୀନୋ ଦର୍ଭମୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ପ୍ରାଣାଯାମତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖଃ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦେଵଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଚ ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାପନଵର୍ତ୍ମନା

ଦର୍ଭା ଘାସର ଆସନରେ ବସି, ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କର ଆହ୍ୱାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ।

ଵ୍ରତମେତତ୍କରୋମୀତି ଭଵେତ୍ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ଯାଵଚ୍ଛରୀରପାତଂ ଵା ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦମଥାପି ଵା

‘ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୀକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ଶରୀର ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ବାରଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ।

ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ମାସଦ୍ଵାଦଶକଂ ତୁ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ମାସମେକମଥାପି ଵା

କିମ୍ବା ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ, କିମ୍ବା ବାରଷ ମାସ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ।

ଦିନଦ୍ଵାଦଶକଂ ଵା ଽଥ ଦିନଷଟ୍କମଥାପି ଵା ତଦର୍ଧଂ ଦିନମେକଂ ଵା ଵ୍ରତସଂକଲ୍ପନାଵଧି

କିମ୍ବା ବାରଷ ଦିନ, କିମ୍ବା ଛଅ ଦିନ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଏକ ଦିନ—ଏଭଳି ବ୍ରତର ଅବଧି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।