ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପରିଵୃତ୍ତ୍ଯନ୍ତରେ ଭୂଯସ୍ତତ୍ପଦପ୍ରାପ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ଆତ୍ମାନ୍ତରାଭିଧାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦାଦ୍ଯଂ ନାମ ପଞ୍ଚକମ୍

ଅନ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ହେଲେ, ସେଇ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଆତ୍ମାର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଅନ୍ଯତ୍ତୁ ତ୍ରିତଯଂ ନାମ୍ନାମୁପାଦାନାଦିଯୋଗତଃ ତ୍ରିଵିଧୋପାଧିଵଚନାଚ୍ଛିଵ ଏଵାନୁଵର୍ତତେ

ବାକି ତିନୋଟି ନାମ ଉପାଦାନ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାଧି ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ସୂଚିତ କରନ୍ତି।

ଅନାଦିମଲସଂଶ୍ଲେଷଃ ପ୍ରାଗଭାଵାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ ଅତ୍ଯଂତଂ ପରିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମେତ୍ଯତୋ ଽଯଂ ଶିଵ ଉଚ୍ଯତେ

ଆଗରୁ କୌଣସି ମଳ ନଥିବା ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଚିରଶୁଦ୍ଧ। ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଥଵାଶେଷକଲ୍ଯାଣଗୁଣୈକଧନ ଈଶ୍ଵରଃ ଶିଵ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଶ୍ଶିଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵାଦିଭିଃ

କିମ୍ବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧନୀ ଥିବାରୁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ କଥାହୁଅନ୍ତି।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରକୃତିର୍ହି ପରା ମତା ପ୍ରକୃତେସ୍ତୁ ପରଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୁରୁଷଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶକମ୍

ତେଇଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ। ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ, ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ପୁରୁଷକୁ ଅଧିକ ମାନାଯାଏ।

ଯଂ ଵେଦାଦୌ ସ୍ଵରଂ ପ୍ରାହୁର୍ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵତଃ ଵେଦୈକଵେଦ୍ଯଯାଥାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ଵେଦାନ୍ତେ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ଯାହାକୁ ବେଦ ଆରମ୍ଭରେ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବେଦର ଶେଷରେ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଲୀନସ୍ଯ ଯଃ ପରସ୍ସ ମହେଶ୍ଵରଃ ତଦଧୀନପ୍ରଵୃତ୍ତିତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ

ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୀନ ଥିବା ଉପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଦୁହିଁର କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଅଥଵା ତ୍ରିଗୁଣଂ ତତ୍ତ୍ଵମୁପେଯମିଦମଵ୍ଯଯମ୍ ମାଯାନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମାଯିନଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍

କିମ୍ବା, ଏହି ତିନି ଗୁଣ ମିଶିଥିବା ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ପ୍ରକୃତିକୁ ମାୟା ଭାବେ ଜାଣ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମାୟାର ଧାରକ ଭାବେ ଜାଣ।

ମାଯାଵିକ୍ଷୋଭକୋ ଽନଂତୋ ମହେଶ୍ଵରସମନ୍ଵଯାତ୍ କାଲାତ୍ମା ପରମାତ୍ମାଦିଃ ସ୍ଥୂଲଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଯିଏ ମାୟାକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରନ୍ତି, ସେଇ ଅନନ୍ତ, ପରମେଶ୍ୱର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ। ସେ କାଳର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାମରେ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ରୁଦ୍ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖହେତୁର୍ଵା ତଦ୍ରାଵଯତି ନଃ ପ୍ରଭୁଃ ରୁଦ୍ର ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ଶିଵଃ ପରମକାରଣମ୍

ଯିଏ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କାରଣ, ଯିଏ ଏହାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଥିକେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ରୁଦ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି; ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ତତ୍ତ୍ଵାଦିଭୂତପର୍ଯନ୍ତଂ ଶରୀରାଦିଷ୍ଵତନ୍ଦ୍ରିତଃ ଵ୍ଯାପ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି ଶିଵସ୍ତତୋ ରୁଦ୍ର ଇତସ୍ତତଃ

ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଞ୍ଚଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁଠାରେ ଶିବ ସବୁଠି ଅବିରତ ଭାବେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ସେଉଁଠି ଓ ସେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଜଗତଃ ପିତୃଭୂତାନାଂ ଶିଵୋ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନାମପି ପିତୃଭାଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ପିତାମହ ଉଦୀରିତଃ

ଶିବ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ପିତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପିତା; ଏହି ପିତୃତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତାମହ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ନିଦାନଜ୍ଞୋ ଯଥା ଵୈଦ୍ଯୋ ରୋଗସ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତକଃ ଉପାଯୈର୍ଭେଷଜୈସ୍ତଦ୍ଵଲ୍ଲଯଭୋଗାଧିକାରତଃ

ଯେପରି ଏକ ଚିକିତ୍ସକ ରୋଗର କାରଣ ଜାଣି ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେପରି ଭୋଗର ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ଥିବା ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତି।

ସଂସାରସ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯଂ ସମୂଲସ୍ଯ ନିଵର୍ତକଃ ସଂସାରଵୈଦ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିଭିଃ

ସେ ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ସହିତ ଏହାକୁ ମୂଳରୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ସଂସାରର ଚିକିତ୍ସକ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଦଶାର୍ଥଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମିନ୍ଦ୍ରିଯେଷ୍ଵେଷୁ ସତ୍ସ୍ଵପି ତ୍ରିକାଲଭାଵିନୋ ଭାଵାନ୍ସ୍ଥୂଲାନ୍ସୂକ୍ଷ୍ମାନଶେଷତଃ

ଦଶଟି ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ଦଶା, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସବୁକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

ଅଣଵୋ ନୈଵ ଜାନନ୍ତି ମାଯଯୈଵ ମଲାଵୃତାଃ ଅସତ୍ସ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵାର୍ଥଜ୍ଞାନହେତୁଷୁ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାମାନେ ମାୟାର ଅବରଣରେ ଅଜ୍ଞାନ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଅଛି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଯାନ୍ତି।

ଯଦ୍ଯଥାଵସ୍ଥିତଂ ଵସ୍ତୁ ତତ୍ତଥୈଵ ସଦାଶିଵଃ ଅଯତ୍ନେନୈଵ ଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଜିନିଷ ଅଛି, ସଦାଶିବ ସେହିପରି ସହଜରେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵାତ୍ମା ପରମୈରେଭିର୍ଗୁଣୈର୍ନିତ୍ଯସମନ୍ଵଯାତ୍ ସ୍ଵସ୍ମାତ୍ପରାତ୍ମଵିରହାତ୍ପରମାତ୍ମା ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁଣମାନେ ସହ ସଦା ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ଆତ୍ମା ନାହିଁ, ଏହିପରି ସେ ନିଜେ ପରମାତ୍ମା।

ନାମାଷ୍ଟକମିଦଂ ଚୈଵ ଲବ୍ଧ୍ଵାଚାର୍ଯପ୍ରସାଦତଃ ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦିକଲାଗ୍ରନ୍ଥିଂ ଶିଵାଦ୍ଯୈଃ ପଞ୍ଚନାମଭିଃ

ଏହି ଅଷ୍ଟନାମ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାଗୁଡ଼ିକର ଗଠନକୁ ଶିବ ଆଦି ପଞ୍ଚନାମ ଦ୍ୱାରା କାଟିବା ଉଚିତ।

ଯଥାସ୍ଵଂ କ୍ରମଶଶ୍ଛିତ୍ଵା ଶୋଧଯିତ୍ଵା ଯଥାଗୁଣମ୍ ଗୁଣିତୈରେଵ ସୋଦ୍ଧାତୈରନିରୁଦ୍ଧୈରଥାପି ଵା

ନିଜ ଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ କାଟି, ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଶୋଧନ କରିବା, ସେଇ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ଚାହେଁ ତାହା ଉତ୍ପାଦିତ କିମ୍ବା ଅନିରୋଧିତ ହେଉ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ।

ହୃତ୍କଣ୍ଠତାଲୁଭ୍ରୂମଧ୍ଯବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରସମନ୍ଵିତାମ୍ ଛିତ୍ତ୍ଵା ପର୍ଯଷ୍ଟକାକାରଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଚ ସୁଷୁମ୍ଣଯା

ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ, ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ କାଟି, ଅଷ୍ଟାକାର ରୂପକୁ ଘେରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସୁଷୁମ୍ନା ମାର୍ଗରେ ନେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାଦଶାଂତଃସ୍ଥିତସ୍ଯେନ୍ଦୋର୍ନୀତ୍ଵୋପରି ଶିଵୌଜସି ସଂହୃତ୍ଯଂ ଵଦନଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯଥାସଂସ୍କରଣଂ ଲଯାତ୍

ଦ୍ୱାଦଶାଂତରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉପରେ ଥିବା ଶିବର ତେଜରେ ନେଇ, ପରେ ବାଣୀକୁ ଶମ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଲୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଶାକ୍ତେନାମୃତଵର୍ଷେଣ ସଂସିକ୍ତାଯାଂ ତନୌ ପୁନଃ ଅଵତାର୍ଯ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମମୃତାତ୍ମାକୃତିଂ ହୃଦି

ଶକ୍ତିର ଅମୃତ ବର୍ଷାରେ ଦେହ ଭିଜିଲେ, ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ, ଅମୃତର ଆକୃତି ହୃଦୟରେ ଅବତାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାଦଶାଂତଃସ୍ଥିତସ୍ଯେନ୍ଦୋଃ ପରସ୍ତାଚ୍ଛ୍ଵେତପଂକଜେ ସମାସୀନଂ ମହାଦେଵଂ ଶଂକରମ୍ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍

ଦ୍ୱାଦଶାଂତରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ମହାଦେବ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ନିର୍ମଲଂ ମଧୁରାକୃତିମ୍ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଶୀତଲଦ୍ଯୁତିମ୍

ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ, ମଧୁର ଆକୃତି, ପରିସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ତେଜ ଥିବା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହି ମାନସେ ଦେଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥଚିତ୍ତୋ ଽଥ ମାନଵଃ ଶିଵନାମାଷ୍ଟକେନୈଵ ଭାଵପୁଷ୍ପୈସ୍ସମର୍ଚଯେତ୍

ମନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମଣିଷ ଶିବଙ୍କ ଅଷ୍ଟନାମ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯର୍ଚନାନ୍ତେ ତୁ ପୁନଃ ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ମାନଵଃ ସମ୍ଯକ୍ଚିତ୍ତଂ ସମାଧାଯ ଶାର୍ଵଂ ନାମାଷ୍ଟକଂ ଜପେତ୍

ପୂଜା ଶେଷରେ ପୁଣିଥରେ, ପ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ଭଲ ଭାବେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଶାର୍ବ ଅଷ୍ଟନାମ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ନାଭୌ ଚାଷ୍ଟାହୁତୀର୍ହୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣାହୁତ୍ଯା ନମସ୍ତତଃ ଅଷ୍ଟପୁଷ୍ପପ୍ରଦାନେନ କୃତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚନମଂତିମମ୍

ନାଭିରେ ଆଠଟି ହବନ କରି, ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ଆଠଟି ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ନିଵେଦଯେତ୍ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଚୁଲୁକୋଦକଵର୍ତ୍ମନା ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଚିରାଦେଵ ଜ୍ଞାନଂ ପାଶୁପତଂ ଶୁଭମ୍

ଏହା ପରେ ଚମଚରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଶୁଭ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ।